28 MAJA 1453 ROKU
ÓSMY TYDZIEŃ OBLĘŻENIA
Kilka godzin przed ostatecznym szturmem Mehmeda
oboma stronami wstrząsa złowieszczy widok.
KONSTANTYNOPOL STOLICA CESARSTWA WSCHODNIORZYMSKIEGO
Dlaczego Bóg nas opuścił?
Rzuci nas na żer psów osmańskich?
Miasto nie jest jeszcze stracone.
Tak, flota wenecka już płynie.
Jeśli nie przypłyną jutro, nic nie pomogą.
Od tygodni krążą pogłoski o nadciągających 40 weneckich okrętach wojennych,
ale nikt nie zna ich obecnego położenia.
Chyba wszyscy do końca się łudzili.
To naturalne, że ludzie mają nadzieję, że ktoś ich wspomoże.
„Zachód nie mógł o nas zapomnieć”.
Wiedzieli, że Wenecjanie przegłosowali wysłanie pomocy
w postaci okrętów i wojsk.
Zatem odsiecz jest w drodze.
Codziennie wstają i jej wypatrują,
dzień za dniem,
ale ona się nie zjawia.
Powstrzymamy Turków, panie.
Przysięgam.
Signore Giustiniani?
Mury wytrzymają.
Turcy odnosili wielkie straty przy każdym ataku.
To nie mnie trzeba przekonywać, drogi Giustiniani.
Mój los jest związany z tym miastem.
Nie musi być, panie.
Mam przyjaciół w Galacie. Obiecali zabrać nas...
ciebie i twój dwór z miasta.
Mam opuścić miasto? Teraz?
To nic haniebnego.
Porzucisz walkę?
Samobójstwo nie jest honorowe. Turcy nas zetną.
Prędzej ja zetnę twoją, tchórzu!
Książę Łukaszu,
zostawiłbyś cesarza i swoich rodaków w takiej chwili?
Chodzi mi tylko o bezpieczeństwo cesarza.
Jeśli to ma być koniec cesarstwa...
umrę, broniąc go.
Każdy kto kocha mnie... i to cesarstwo...
niech wyciągnie miecz i przyłączy się do bitwy!
Napiszmy naszą historię w te pamiętne godziny!
NETFLIX — SERIAL ORYGINALNY
Każde imperium rodzi się
z krwi, stali, łutu szczęścia i podbojów.
W 1453 roku cesarz rzymski Konstantyn XI
i sułtan z dynastii Osmanów Mehmed II
toczą wielką bitwę o Konstantynopol.
Miasto to próbowały podbić 23 armie.
Wszystkie na próżno.
Z tej rzezi wyłoni się jeden zwycięzca,
który zmieni bieg historii na kolejne 300 lat.
Ponieważ, aby jedno imperium powstało, drugie musi upaść.
Turcy będą koncentrować ataki na murach lądowych.
Ich głównym celem będzie Brama św. Romana.
Ich artyleria niemal ją zniszczyła.
Rozmieszczają naprzeciw niej swoje oddziały.
Musimy jej bronić wszystkimi siłami.
Tutaj.
Dostanie pan, co tylko się da.
Potrzeba mężczyzn w wieku bojowym.
Starcy i duchowni będą bronić murów morskich.
Książę Łukaszu...
Turcy na pewno się tu zjawią...
więc musisz przenieść swoje armaty pod Bramę św. Romana.
Wykluczone!
Są potrzebne do obrony murów Złotego Rogu.
Ich okręty czekają, by zaatakować.
Nie zaatakują spod Rogu.
To zbyt ryzykowne. Zaatakują tę bramę.
Nasze armaty muszą ich powstrzymać!
Na pewno pokona pan ich i bez moich armat.
Jest pan geniuszem pola walki.
Prawda?
To nie prośba.
Nie będą mi rozkazywać katoliccy piraci.
W tym oblężeniu zabiłem setki ludzi.
- Jeden więcej nie zrobi mi różnicy! - Dość!
Nie ma czasu na przekomarzanki!
Dostanie pan armaty, signore Giustiniani, ale proszę to zakończyć.
Rozprawimy się po odejściu Turków.
Ludzie mają tendencję do kłótni,
nawet kiedy są w opresji.
Konstantyn musiał udobruchać Giustinianiego i Notarasa,
uświadamiając im, że mają ważniejsze sprawy.
Panie, kapitan Tommaso ma ważne wieści.
Niech wejdzie.
Trzy i pół tygodnia wcześniej
Konstantyn wysłał ludzi, by wyglądali weneckiej floty.
Jej przybycie mogłoby uratować miasto.
Ominęliśmy blokadę, panie.
Obserwowaliśmy morze od zmierzchu do świtu.
Nie dojrzeliśmy okrętów.
Ta ponura wieść oznacza, że wenecka flota
dotrze najprędzej za tydzień.
Rzymianie muszą radzić sobie sami.
Dziękuję, kapitanie.
Konstantyn nie mógł się poddać.
Nie mógł tego zrobić nie tylko dlatego, że na swoich barkach niósł
własną godność i nadzieję na dobry los...
swój i swojej rodziny.
Był uosobieniem czegoś, co zostało zapoczątkowane
tysiąc lat wcześniej wraz z założeniem tego miasta
przez jego imiennika Konstantyna Wielkiego...
który następnie nazwał je swoim imieniem.
Od piętnastego wieku
miasto niemal nieprzerwanie było ośrodkiem
władzy cesarskiej i chrześcijaństwa.
Trudno było z tego wszystkiego zrezygnować.
Konstantyn mówił: „To mój lud
i nie zostawię ich, by zginęli samotnie.
Będę ich wodzem i umrę razem z nimi”.
29 MAJA 1453 ROKU
Nadchodzi 29 maja, wkrótce zacznie świtać.
Mehmed uświadamia sobie, że teraz albo nigdy.
Mehmed rozkazuje wzmożony atak artyleryjski
na osłabione mury.
W Złotym Rogu jest genueński statek gotowy do wypłynięcia.
Zabierz, kogo chcesz i płyń na Chios.
Nie zostawię cię!
Jeśli ci na mnie zależy, zrobisz to.
Myśl, że nic ci nie jest, doda mi siły.
Obiecaj...
że przypłyniesz na Chios.
Idź już.
Należy nam się podwyżka, ludzie!
Wyślijmy łotrów do piekła!
Do piekła!
Giustiniani i garstka jego ludzi
zajmują pozycje między zewnętrznym i wewnętrznym murem Bramy św. Romana,
czyli w miejscu, gdzie wkrótce odbędzie się rzeź.
Dla genueńskich najemników i ich przywódcy
istnieją tylko dwie opcje:
zwycięstwo albo śmierć.
Dwadzieścia trzy armie próbowały podbić to miasto.
Bez powodzenia!
Mój rodzony ojciec...
nie dał rady tym murom, jak i ojcowie wielu z was,
którzy z nim walczyli.
Dziś w nocy...
pomścimy ich!
Allah tego chce!
Prorok powiedział:
„Ten naród zajmie Konstantynopol.
Dokona tego jego wspaniały wódz
wraz z jego wspaniałą armią”.
Wypełnijmy nasze przeznaczenie!
A potem...
użyjemy naszych rąk i umysłów,
aby z prochu zbudować nową erę.
Wierni otrzymają Czerwone Jabłko!
Allahu akbar!
Mehmed dobrze wie co zrobić i w którym momencie.
Gwarantował żołnierzom bogactwa,
ale przy tym odwoływał się także do ich religijności.
„Bóg jest z nami i pomoże nam w podboju”.
Dodatkowo on sam był dla nich gwarancją.
„Jestem z wami, więc podbijemy to miasto”.
Wewnątrz murów Konstantynopola
cesarz zagrzewa wojska do walki.
Bitwa zadecyduje o losie miasta.
Żołnierze!
Wiecie, co was czeka za tymi murami!
Nie lękajcie się!
Mamy honor...
bronić miasta, które Konstantyn Wielki zbudował z niczego!
Jesteśmy obrońcami,
którzy przez tysiąc lat nie pozwalali, by plaga islamu rozlała się na Europę!
Jeśli wielkie Cesarstwo Rzymskie
ma dziś upaść...
to stanie się to po walce!
Zaostrzcie miecze i uzbrójcie dusze,
bo będziemy walczyć jak bracia, jak Rzymianie!
August...
Justynian...
Konstantyn...
będą nam się przyglądać!
Konstantyn dał wspaniałą przemowę
tuż przed bitwą, zwracając się do Włochów i Bizantyjczyków,
przypominając tym drugim,
kim byli ich przodkowie.
Wielcy rzymscy bohaterowie.
Przypomina swoim wojskom:
„nie zawiedźcie swoich przodków”.
To chyba właśnie wtedy
cesarz najlepiej się sprawdził.
Był gotów umrzeć za sprawę, w którą wierzył.
Uderzyć w dzwony.
Wysłać baszybuzuków.
Naprzód!
Do ataku!
Słowo „baszybazuk” oznacza dosłownie „szalone głowy”.
Ci waleczni i nieprzewidywalni ochotnicy
tworzyli pierwszą falę ataku Mehmeda.
Przed świtem zaatakowali falami.
Najpierw Mehmed wysłał najmniej cenne oddziały.
Swoiste mięso armatnie.
Przygotujcie się!
Naciągnij!
Cel!
Strzał!
Pierwszy szturm najmniej użytecznych oddziałów
trwał kilka godzin.
Po wszystkim obrońcy byli zmęczeni,
a Osmanie szykowali się do drugiej fali ataku.
Wysłać regularnych.
Posłuszne, regularne oddziały Osmanów
są znacznie lepsze od baszybazuków.
Sieją one strach na całych Bałkanach.
Często zapomina się, że podczas oblężenia posiłkowano się oddziałami najemników,
traktując tę bitwę jako starcie chrześcijan z muzułmanami.
Byli tam wojownicy obu wyznań i z całego świata,
walcząc w zamian za sowitą zapłatę.
Cel!
Strzał!
Cel!
Naprzód!
Strzał!
Odpalić bombardy!
Giustiniani przerabia małe armaty na prowizoryczne działa odłamkowe.
Osmanie odnoszą ogromne straty,
ale prą naprzód.
Oddziały Giustinianiego wychodzą poza szańce murów zewnętrznych
i do fosy.
Turcy nie dadzą rady Giustinianiemu.
Jest nadzieja.
Mehmed wysyła kolejne oddziały,
ale po czterech godzinach walk
los bitwy przechyla się na stronę obrońców.
Osmanie nie są w stanie pokonać murów.
Musimy się wycofać i przegrupować.
Nonsens.
- Przegrywamy bitwę. - Atakujemy ponownie.
- Zostali tylko janczarzy! - Wysłać ich!
- Jeśli zawiodą, już po nas! - Jeśli zawiodą.
Rozważ to, sułtanie.
Zajmę to miasto!
To szaleństwo!
Z drogi, starcze!
Pierwsze dwa szturmy wojsk Mehmeda
nie przełamują obrony miasta.
Legendarni janczarzy
są jego ostatnią szansą na zajęcie Konstantynopola.
Potężni janczarzy!
Od stu lat nieustraszenie bronicie imperium,
stojąc między sułtanem i chaosem.
Teraz...
rozkazuję wam iść naprzód i wywołać chaos!
Zajmijmy Jabłko!
Do ataku!
Pojmać sułtana!
Sułtanie!
Szala przechyla się na drugą stronę
dzięki nieustannemu szturmowi janczarów
na Bramę św. Romana.
Janczarzy byli najgroźniejszymi oddziałami armii Osmanów.
Giustiniani jest na polu bitwy.
Pojawiają się janczarzy: świetnie wyszkoleni,
zdyscyplinowani i fanatycznie oddani.
Krzyczą, mają kolorowe mundury.
Biją bębny.
To musiało być przerażające.
Nieustanny napór janczarów
zaczyna osłabiać desperacką obronę
ze strony oddziałów Giustinianiego...
Odwrót!
...zmuszając go do taktycznego odwrotu za mury miasta.
Biegnij!
Dalej.
Mieszkańców miasta ogarnia panika,
kiedy janczarzy zbliżają się do Bramy św. Romana.
Odwrót!
- Wciągnąć ich i zamknąć bramę! - Tak jest!
Odwrót!
Dalej!
Nadchodzą!
Zamknąć bramę!
Mamy tam ludzi!
Zamykać!
Brama otwarta! Chodźcie!
Zamknąć bramę!
Trzeba zabrać go do medyka, bo nie przeżyje.
Kusze!
Szybciej!
Z drogi!
- Dokąd go zabieracie? - Jest ranny. Do medyka.
Bez niego jego ludzie też odejdą!
Przepraszam.
Nie możesz stąd iść.
Miasto upadnie.
Nie jest dobrze, panie.
Proszę się ratować.
Giustiniani świetnie walczył.
Bardzo mężnie...
niemal do końca.
Ostatniego dnia oblężenia...
Trzeba być sprawiedliwym: walczył mężnie, ale potem uciekł,
bo był ranny i wiedział, że to koniec.
Każdy wiedział, że miasto upadnie.
Są różne wersje tego, jak do tego doszło.
Być może Giustinianiemu zabrakło...
sił.
Spadło jego morale.
To była ta chwila.
Kiedy Giustiniani uciekł,
opadło także morale pozostałych obrońców.
Mamy ich!
Naprzód!
Odwrót!
Dowódca opuścił pole bitwy!
Odwrót!
Po dwóch miesiącach ostrzeliwania przez artylerię
większość murów zewnętrznych zamieniło się w gruz.
Obrońcy zostają przytłoczeni,
gdy tysiące żołnierzy osmańskich przedziera się przez wyłomy.
Dobry Boże.
Nasze ukochane miasto...
jest stracone.
Idź pod mury przy morzu Marmara, póki jest czas.
Nie, panie.
W zatoce czeka na nas statek.
Możemy jeszcze się wymknąć.
Idę do Boga, przyjacielu.
To mój obowiązek.
Ratuj się.
- Myślisz, że cię opuszczę? - To rozkaz!
Powiedz światu, jak...
mężnie...
my, Rzymianie, tu walczyliśmy.
Morior invictus.
To jedna z wielu mówiących scen.
Sfrantzes radzi cesarzowi, by ten uciekł.
Mówi: „Mamy okręty i przedrzemy się przez blokadę”.
Konstantyn mógłby to zrobić,
ale odrzuca propozycję Sfrantzesa i mówi:
„To moi ludzie. Nie zostawię ich, by zginęli samotnie.
Zginę razem z nimi”.
To dość niezwykła decyzja.
Cesarz widzi, jak Turcy się wdzierają.
Wiedział, że umrze.
Musiał dokonać wyboru, jaki nam nie będzie dany.
Zamiast uciekać, powiedział wrogom:
„Nie!”.
To odpowiedź, jaką wcześniej dali Spartanie
pod wodzą Leonidasa w wąwozie termopilskim.
„Wolę umrzeć, stojąc, niż żyć na kolanach”.
Cesarz wbiega w sam środek bitwy...
i znika na zawsze.
Pospieszcie się!
Najpierw kobiety i dzieci!
Gdyby Giustiniani zniknął ze sceny
dzień przed ostatnią bitwą,
zostałby zapamiętany jako bohater.
Turcy przejęli miasto.
Jeśli je teraz opuścisz, pokonasz blokadę.
Szybko!
Chodź.
Chodźmy.
Niestety, po wykazaniu się męstwem i hartem ducha,
ucieka.
Podnieść żagle!
I ostatecznie umiera.
Odsiecz w postaci weneckiej floty wojennej...
nigdy się nie pojawia.
Wenecjanie czekali w nieskończoność.
W końcu zebrali armadę, aby wysłać ją do Konstantynopola,
ale wypłynęła ona za późno.
Dotarła na Morze Egejskie
już po upadku miasta.
Wyprawy krzyżowe należały do przeszłości.
29 MAJA 1453 ROKU
Dwudziestego dziewiątego maja 1453 roku
sułtan Mehmed II wkracza do Konstantynopola.
Ma 21 lat
i ogłasza się „Kayser-i Rûm”,
czyli nowym cesarzem Rzymu.
Ale dla Osmanów na zawsze pozostanie „Fatihem”,
czyli „Zdobywcą”.
Zrobił coś, co...
nie udawało się wielu przed nim...
przez tysiąc siedemset lat.
Położył kres Cesarstwu Rzymskiemu.
I zrobił to w wieku 21 lat.
Po klęsce Konstantyna
Konstantynopol staje się Stambułem,
stolicą Imperium Osmańskiego.
Po wjeździe do miasta Mehmed udał się do świątyni Hagia Sofia.
To największa budowla w całej Europie.
Kroniki opisują, jak przechadzał się po jej wnętrzach,
a nawet wspiął się na jej kopuły, aby podziwiać jej piękno.
Wedle jego słów czuł się wtedy niczym w niebie.
To nie jest tylko akt symboliczny.
Dla niego było to coś mistycznego, satysfakcjonującego,
ponieważ według tradycji hadisów,
na tego, kto zająłby Konstantynopol,
spłynęłyby łaski.
Sułtanie...
znaleźliśmy megaduksa.
A cesarza?
Jeszcze nie.
Wprowadzić go!
Stój.
Pozdrowienia, sułtanie.
Jestem Łukasz Notaras,
megaduks i dowódca sił zbrojnych.
Wasza Wysokość, jestem do twoich usług.
Aby uczcić twoje zwycięstwo, przyniosłem ci prezent.
Czemu nie dałeś tych bogactw cesarzowi, gdy ich potrzebował?
- Panie... - Ty łajdaku.
Bogaciłeś się, a kobiety i dzieci głodowały.
Źle mnie zrozumiałeś.
Ja...
źle zrozumiałem?
Moje zamiary były szczytne.
- Spytaj Halila Paszę. - Çandarlı Halila?
Razem próbowaliśmy zakończyć oblężenie
i uniknąć rozlewu krwi.
Jeśli go wezwiesz, potwierdzi to.
Zabierzcie tego kundla i skróćcie go o głowę.
Sułtanie, błagam!
Proszę, nie!
Litości!
Gratulacje, sułtanie.
Odniosłeś wielkie zwycięstwo.
Dziękuję...
mój nauczycielu.
Co zrobisz z nowym klejnotem?
Zbuduję tu stolicę mojego imperium.
Nowy Rzym.
Będzie wspaniała.
Tak.
Nauczycielu...
kiedy mój ojciec powrócił...
i odebrał mi tron...
pamiętasz twoje słowa?
Powiedziałeś...
„Kiedy naprawdę przyjdzie twój czas...
zajmiesz prawowite miejsce na tronie...
i porzucisz przeszkody przeszłości”.
I dziś jesteś niezależny.
Dlaczego we mnie nie wierzyłeś?
Robiłem, co mogłem...
żebyś zwyciężył.
Teraz udam się na wygnanie.
Nie.
Wielki Wezyrze...
pozwól Halilowi dołączyć do jego przyjaciela Notarasa.
Z przyjemnością.
Wszystko, co robiłem, czyniłem, służąc tobie.
Pamiętaj to, kiedy się zestarzejesz.
Jeśli się zestarzejesz.
Dziękuję za twoje lekcje, nauczycielu.
Zapamiętam je.
Każdy mówi o upadku Konstantynopola.
To nie był upadek. Nic nie padło.
To był podbój.
Podbicie Konstantynopola
to pierwsze tak znaczące zwycięstwo artylerii przeciwko miastom warownym.
To jedno wydarzenie
pokazało światu, jak skutecznie armaty mogą burzyć mury
i że takie obwarowania nie mają racji bytu.
W historii świata jest kilka postaci,
które mogły nadać sobie miano światowych zdobywców.
Mehmed Zdobywca...
w wielu aspektach zmienił historię świata.
To wielkie imperium, które wkrótce miało zdominować
jedną trzecią Europy, większość Afryki Północnej
i cały Bliski Wschód, sięgało Zatoki Perskiej,
a przez jakiś czas nawet Azji Południowo-Wschodniej.
To okres, w którym to państwo przeobraziło się
z pomniejszego księstwa leżącego między światem chrześcijańskim i islamskim,
w dominującą siłę w światowej polityce na następne trzysta lat.
Synu, Czerwone Jabłko jest twoje.
To nagroda dla twojego nowego imperium.
I tak...
to się zaczyna.
Napisy: Wojciech Matyszkiewicz