ISANG SERYE MULA SA NETFLIX
IKA-4 NG HUNYO 1462
Sige!
Bago ang hatinggabi noong Hunyo 4, 1462,
umabot ang unang grupo ng hukbo
ni Sultan Mehmed II sa baybayin ng Wallachia,
kung saan naghihintay si Vlad Dracula.
Pasabugan sila uli!
Ituloy lang hanggang mapatay silang lahat!
Hinila ka ng mga tauhang lumabas, kapatid na Vlad.
Makikita mo na ang itinatago namin.
Pasabugin!
Wasakin natin sila!
Mula sa timog na pampang ng Danube,
pinakawalan ni Mehmed na Mananakop ang pinakabagong pampasabog ng Ottoman
sa mga hukbo ni Vlad Dracula.
Sa umpisa ng paghahari ni Mehmed,
naging mahalaga ang higanteng kanyon
sa pananakop sa Constantinople.
Siyempre, kailangan ang higanteng kanyon para masira ang mga pader ng lungsod.
Pasabugin!
Nang nilusob ang Constantinople,
nagbago ang mga teknolohiya na nagpahintulot sa mga Ottoman
para paghaluin ang kapangyarihan ng pulbura
sa mas pinalawig na kampanyang militar.
Tatlong ikasampu ng isang milya at tatlong gradong tira.
Nakikita natin, halimbawa, ang paggamit ng maliliit na kanyon at mortar
na mas mapupuntirya.
Handa na lahat, Sultan.
Pasabugin!
Sinabi ng propesor ko sa akin,
tila may tagong pampasabog ang mga Ottoman.
Mas angat ang teknolohiya nila kaysa kanino man,
mula sa Constantinople, mula 1453.
Samantala, sa kabila ng ilog,
bayaning nangunguna ang grand vizier, si Mahmud Pasha
laban sa daan-daang umatake sa Wallachia.
Sige! Sundan sila! 'Wag magpakita ng awa!
Pero hindi pa natatapos ang laban.
Palipat-lipat ang hukbo ni Vlad,
humahagupit, tumatakbo, at umaatras,
na ang tanging layunin
ay pigilan ang mga Ottoman sa paglipat ng hukbo sa kabila ng Danube.
Pinakamahina ang hukbo sa tuwing lumilipat sa kabila ng ilog.
Pagtawid nila sa hilaga ng Danube,
inatake ni Vlad ang mga naunang yunit at marami ang napinsala roon.
Nang nakita natin ang mga Ottoman sa pampang ng Danube sa matinding apoy,
'di sila umurong, 'di umaatras.
Naghintay sila, naghukay, gumawa sila ng taguan.
Kasi alam nilang may mahusay na artilyeriya sa likod nila.
Pasabugin!
Dalawang oras sa labanan, bumuo ng pangkat at nagkarga si Vlad…
Magpasabog lang! 'Wag silang hayaang makatawid sa ilog!
…at nais hadlangan ang mga kanyon ni Mehmed.
Patahimikin mo ang mga kanyon.
Ipadala na sa pampang ang mga nagpapana!
Oo, Prinsipe. Mga arkero! Sundan ako!
Luminya at…
panain!
Papasok!
Kargahan! Panain!
-Protektahan ang Sultan! -Sanggain!
Protektahan ang Sultan!
Tanggapin nating mga Wallachian na hinding-hindi nila malilimutan.
Panain uli sila!
Handa!
-Panain! -Pasabugin!
Medyo tumagal ang pagkontrol ng mga Ottoman sa sitwasyon.
Panain!
Sanggain!
Ang pagtulak ni Mahmud Pasha paloob, at walang tigil na pag-atake ng Ottoman,
ay labis para sa mga hukbo ni Vlad Dracula.
Marahil halimbawa ito ng matinding pagsagupa ni Mehmed.
Nakakatakot ang mga pampasabog mula sa 120 kanyon noong late medieval.
Matapos ang ilang oras, pinaatras at tuluyang pinalayo
ng Janissaries at artilyeriya ng Ottoman ang Wallachians.
'Di sila maaaring manatili roon kasi maaaring magdala ng tropa
ang mga Ottoman kada oras.
Pagpapakamatay 'yon.
Ali Bey, ipadala na ang ibang Janissary at Asappis sa kabila.
Opo, Sultan.
Sa wakas, sa husay ni Mahmud Pasha bilang militar,
nakagawa siya na bridgehead na gusto ng Sultan
para makatawid ang tropang Ottoman.
Pagsapit ng madaling araw, tapos na ang laban.
Sultan, nangangako akong dadalhin kita nang ligtas sa kabila.
Bogdan Bey, nagtagumpay ka ngayong gabi.
Nagawa ko, Sultan.
Nagdala ng tagumpay ang husay ni Mehmed at mga kanyon,
kasama ang libo-libong sundalong Ottoman sa baybayin ng Wallachia.
Sa pagsikat ng araw sa ibabaw ng Danube,
pumasok na sa sumunod na yugto ang pagsalakay ng sultan.
Kay Vlad Dracula, mapait ang unang tikim sa pampasabog ng mga Ottoman.
Tumakas ang hukbo niya sa kanayunan.
May kakayahan si Mehmed na ibagsak ang mahusay na firepower,
at mas marami sila para manalo, pero may kapalit 'yon.
Ang pagsugal na halos matalo sila.
Ang pagkawala ng ilang piling kasamahan niya.
PAGSALAKAY SA WALLACHIA IKALAWANG ARAW
HUNYO 5, 1462
Isa sa pinakamahalagang batayan sa kampanya ni Mehmed laban kay Vlad
ang isang miyembro ng piling yunit ng Janissary ng hukbong Ottoman.
Ano'ng pangalan mo, ghazi?
Konstantin, Sultan.
Sinabi ni Konstantin Mihailovic
na noong nanalo ang Janissaries,
namahagi ang sultan ng 30,000 na gintong barya sa yunit.
Sinabi sa aking ikaw lang ang nakaligtas
sa unang yunit na tumawid sa ilog.
Oo, Sultan. Nawalan ako ng maraming kapatid.
Ikaw at iba pang ghazis ay kusang pumasok sa bingit ng kamatayan,
na alam ang kahihinatnan.
Ang dugo at tapang mo ang nagbigay ng tagumpay.
Salamat, Sultan.
Ang akin ay kanila.
May utang sa kanila ang imperyo.
Parte ito ng pagpapakita ng kabutihan ni Mehmed bilang pinuno.
Pero tanda rin ito,
marahil sa mga tao sa kabilang panig,
na napakayaman ng taong ito,
at lubhang nakatutukso 'yon
para mag-alinlangan ka kung saan ka papanig.
Kaya kasinghalaga ng pagiging bukas-palad ang kalupitan para mapalapit ang sinuman.
Mahmud Pasha, lumaban ka at mga tauhan mo nang buong tapang,
gaya ng inasahan ko.
Pero alam mismo ni Vlad kung saan tayo pupunta.
Sultan, malinaw na may espiya sa kampo natin.
O mga espiya.
Kaya itinago ko ang mga kanyon.
Dapat hanapin ang mga taksil bago nila tayo mapatay.
May isang tao.
Isang taong nasa mataas na hanay natin na may alam sa plano natin.
Malapit ang ugnayan niya kay Prinsipe Vlad.
Bihira kang magkamali, pero parang kapatid ko na si Radu.
Tapat na tagapayo at matapang na lumaban sa tabi ko.
Pero 'di kailanman laban sa kapatid sa sarili niyang bansa.
Hanapin ang mga espiya.
Ilang lalaki ang nawala?
Nasa 400, baka higit pa. Sampu sa ating mga kanyon ang nawasak.
Kailangan ng mga sundalo.
Prinsipe.
Magpadala ng sugo sa Buda. Sabihing handa ang mahal nilang krusada.
Makukuha natin si Mehmed, pero oras na para umatake!
Prinsipe, hindi ba makabubuti ang pag-atras natin
at maghintay sa pagdating ng Hungarians?
Tumingin ka roon, Gales.
Ano'ng nakikita mo?
Ang hukbo ng Ottoman, Prinsipe.
Dinudungisan ang lupaing Wallachian
na sinagip at pinagbuwisan ng buhay ng mga ama at lolo natin!
Ang susunod na lalaking magbabanggit ng "pag-atras" ay puputulan ng dila.
Hindi sila makararating sa Targoviste!
Labanan pa rin natin ang mga Turko ayon sa mga tuntunin natin!
Darating ang mga Hungarian. Sinabi ni Haring Matthias.
Bago 'yon, hatiin natin ang ating puwersa at magtago sa mga anino
na parang mga lobo,
sa pagdating ng Hungarians.
Laban ito na hindi mapapanalunan kahit ng kaibigan kong si Mehmed.
Habang determinado si Vlad Dracula na patayin ang sultan sa laban,
ang agarang plano niya'y pabagalin
ang 110 milyang lakad ng mga Ottoman sa Targoviste,
para makapasok sa laban ang mahuhusay na Itim na Hukbo ng mga Hungarian,
para makipaglaban ang mga Ottoman sa dalawang prontera.
Ang Itim na Hukbong sumugat kay Mehmed kaya muntik mamatay
sa paglusob sa Belgrade anim na taon ang lumipas.
Laging nilalaro ng hari ng Hungary ang dakilang mandirigma
dahil ang ama niya ay napakahusay na kumander
na ilang beses tumalo sa mga Ottoman.
Kailangan lang niyang gamitin na retorika ang krusada
sa mapusok na si Vlad sa pagsuway sa sultan ng Ottoman.
Ang hukbong Hungarian ay lubhang nakakatakot.
Ang mismong paghaharap ng mga Ottoman at mga Hungarian
ay magiging mapinsala
sa usapin ng mga mamamatay at gastos ng parehong panig.
Ginamot ng hukbo ni Mehmed ang mga sugatan
bago ang nakakapagod na martsa papuntang Targoviste,
pero umaandar ang oras ng pagsalakay,
habang kumalat ang usapan sa pagsama ng Hungarians kay Vlad,
kasabay ang bulungan sa espiya sa Wallachia sa loob ng kampo ng Ottoman.
Kapatid na Mehmed.
Kapatid na Radu.
Sana gumaling ka na mula pagtawid.
May ilang gasgas lang, wala nang iba.
Matindi ang pagtanggap ng kapatid mo kagabi.
Mga alaala ng susunod na voivode ng Wallachia?
Talaarawan ko lang.
Ilang tula at mga debuho ko.
Hindi mahalaga.
Dapat mas maingat ka sa talaarawan mo.
Nawawala pa si Vlad ngayon,
pero may mga espiya sa kampo natin.
Sino'ng nakakaalam sa makukuha nila?
Mahusay na payo.
Ang mga desperado na humawak sa kapangyarihan
o kumuha ng kapangyarihan ay may kakayahan sa anumang bagay.
Kahit magtaksil sila sa mga pinakamalapit sa kanila.
Radu!
Ilayo mo ang kalokohang tula mo. Uuwi na tayo.
14 TAON ANG NAKARAAN
Nasaan ang damit mo, kapatid? Ang espada mo?
Tara! Naghihintay ang mga lalaki at mga kabayo.
-'Di ako sasama. -Kunin mo ang mga gamit mo.
Gusto ko nang bumiyahe.
Vlad…
Mananatili ako.
Pinalaya na tayo ni Sultan Murad at binigyan tayo ng 500 lalaki.
Tutulungan mo akong kunin ang trono.
Matagal natin itong hinintay.
Tumingin ka sa paligid, kapatid. Bilanggo ka.
Hindi mo pamilya ang mga Ottoman. Wallachian ka.
Wallachian ako, pero naging mabait sila sa atin.
Puwede mo akong maging ambasador sa korte ng sultan.
Kung magkakaisa, maraming magagawa.
Mauunawaan mo rin na malungkot at miserable
na nasa anino ni Mehmed.
Kapatid mo ako lagi.
Dapat patayin kita sa pagtataksil mo!
Mahirap sabihin ang relasyon sa pagitan ng magkapatid.
Rebelde si Vlad.
Ayaw niyang gawin ang sinabi ng mga Hungarian,
mga Ottoman. May sarili siyang pasiya.
Pero sinubukang maging tapat ni Radu sa mga Ottoman
dahil pinalaki at sinanay siya na maging pinuno ng basalyong bansa
at ginagawa niya lahat ng sinasabi ng mga Turko sa kaniya.
Baka gusto niya ang paraan ng mga Ottoman,
o baka maharlikang kapatid siya na alam ang nangyayari sa maharlikang magkapatid.
Sa pakikibaka sa paghalili, napapatay ang magkakapatid.
Habang pahilaga ang hukbo ni Mehmed
papuntang kabisera ng Wallachia sa Targoviste,
walang palatandaan ni Vlad Dracula, ang lalaking papatayin niya.
Pero sa ibang dako, ang banta ng Hungarian sa plano ni Mehmed na pabagsakin si Vlad
ay unti-unting lumalaki.
Prinsesa Mara, may balita ako mula sa tahanan ng hari sa Hungary.
Sinabi ng kaibigan mo sa palasyo
na dadalhin ni Haring Matthias ang kabalyeriya
sa Wallachian border.
Gaano na katagal ang balita?
Dalawang araw.
Sinan Bey, gaano kabilis ang mga kalapati na tagahatid ng kapatid mo?
Pinakamabilis, Prinsesa.
Dapat makakuha agad tayo ng mensahe sa sultan.
Lubog sa putik at abo ang hukbo ng Ottoman sa ilang araw
nang walang nakikitang tanda ng buhay.
Biglang nawala si Vlad Dracula, umiiwas sa harapang laban
sa mas malakas na kalaban niya ngayon,
pero hindi bago ginawang mala-impiyernong kasukalan
ang kanayunan ng Wallachia.
Nasa gubat sila ng Wallachia.
Latian 'yon.
Gumagawa pa ng mga dam ang mga tauhan ni Vlad Dracula para bumaha sa paligid,
kaya mas mahirap para sa modernong hukbo na ilipat ang artilyeriya,
para ilipat ang mga tropa sa masukal na gubat.
Kaya hirap ang mga Ottoman buong araw.
Walang tubig na maiinom. Kakaunti ang pagkain.
Scorched-earth policy 'yon.
Winasak ang mga kamalig, sinunog lahat ng pananim.
Lahat ng kaparangan ay sinunog,
at makararating ka sa ilang nayon na iniwan o winasak.
Gusto mong uminom ng tubig, pero 'di ka makainom
dahil bago ka makakukuha,
mag-iiwan ng bangkay ng hayop ang mga Wallachian
sa mga ilog o sa mga balon.
Maraming baboy ang Wallachians,
kaya kakatayin lang nila ang mga baboy at magtatapon ng mga piraso sa tubig.
Walang sundalong Muslim ang iinom doon.
Sultan.
Hindi, tipirin mo 'yan, Mahmud Pasha. Kakailanganin mo 'yan.
Sino'ng gumagawa niyan sa sariling bayan?
Sarili niyang bayan?
Pinagkaitan niya tayo ng pagkain at tubig, umaasang panghihinaan tayo ng loob.
Grand Vizier, magpapahinga tayo rito ng isang oras at pati ang mga lalaki.
-Ipatawag si Ali Bey at mga heneral. -Oo, Sultan.
Sultan.
May balita sa mga tagamanman?
Wala pa.
Mahigit isang araw na silang wala.
Wala tayong nakitang ni isang Wallachian sa limang araw.
Nariyan siya nakatingin at naghihintay.
Magaling si Vlad sa isang bagay
na mahusay gawin ng mga ninuno ni Mehmed.
Hit-and-run na mga pagsalakay, magaan na labanan ng mga nangangabayo,
kaya mas hinihila ang puwersang Ottoman papalayo sa mga base nila
at sa mga suplay nila papunta sa nakapapasong lupain
na walang magsasaka, walang pagkain.
Walang mapagkukunan doon ang mga Ottoman,
kaya mas hinahatak sila sa kawalan.
PAGLUSOB SA WALLACHIA
IKAWALONG ARAW
Walong araw mula sinalakay ni Mehmed ang Wallachia,
natagpuan na ang mga nawawala niyang tagamanman.
Buhay siya!
Ghazi…
Ano 'yon, sundalo?
Narito sila.
Ang istilo ng laban niya
ay isa sa mga pinakalumang paraan ng pakikidigma sa mundo.
Kung wala kang sapat na tao, pipili ka ng pinakamahusay na posisyon,
aakitin ang kaaway roon, at susubukan lang sumuong hangga't maaari.
Ang kabalyeriyang Wallachian ay karaniwang magagaan,
at armado ng mga busog at palaso,
kaya maliliit na pag-atake 'yon sa karaniwang malalaking yunit ng Ottoman,
pero ang elemento ng sorpresa 'yon.
Sabihin nating 50 kabalyeriya ng Wallachia ang aatake sa yunit ng Ottoman.
Puwede ka agad makapatay ng 50 sundalong Ottoman.
Sa susunod na 10 hanggang 15 segundo, makapapatay uli ng 50 sundalong Ottoman.
Baka umabot ng isang minuto ang pag-atake, pero marami silang mapipinsala.
Maghanda.
Patibong ito.
Sinusubukan tayong pasunurin sa gubat.
Susunod ka na, kapatid na Mehmed.
Susunod ka na!
Bumalik sa puwesto,
at hintayin ang senyas ko.
Ngayon, nagtatago ka sa kagubatan,
gaya ng pagtago mo sa ilalim ng palda ng haring Hungarian sa loob ng mga taon!
Hindi ka na nakikipaglaban sa walang labang mga babae at bata!
Lumabas ka, at tapusin mo ang sinimulan mo!
Lumabas ka, duwag!
Mas mahina at walang dangal ka pa kaysa sa walang kuwenta mong ama!
Pakinggan mo ako ngayon, Vlad Dracula.
Darating si Fatih Sultan Mehmed para sa iyo.
Walang makatatakas!
Lagi kong iniisip ang mga Mongol na pinakakinatatakutan,
sa paggawa ng tagilo ng mga bungo.
Pero sa tingin ko ay nakamamangha ang ginawa ni Vlad.
Si Vlad ay isang eksperto ng sikolohikal na digmaan.
Alam niya ang ginagawa niya kasi kilala niya ang kalaban niya.
'Di lang kasaysayan na itinuro sa tahanan sa Wallachia ang alam,
alam din niya ang bersiyon ng Ottoman.
Alam niya ang ipinagmamalaki nila at kinatatakutan nila,
at isang bagay 'yon na kaya niyang paglaruan
sa istratehiya niya sa paglaban kay Mehmed.
Lumalaban si Vlad na parang duwag.
Sawa na ako sa mga larong nilalaro niya.
Hayaan akong kumuha ng yunit ng Janissaries at tugisin siya.
Gagawin mo lang ang gusto niya.
'Wag kang mag-alala,
ipaghihiganti natin nang walang awa ang mga martir.
Pero para talunin si Vlad, mag-isip tayo gaya niya.
Tingnan ang malakas na makinang pangdigma sa labas ng pintuan.
Wala siyang laban sa atin sa digmaan.
Kaya nagtatago siya sa mga anino, nagpaplano,
handang gawin lahat para magtagumpay.
Ganoon siya sinanay.
Pero ganoon din ako.
14 TAON ANG NAKARAAN
Kapatid na Mehmed, kung magpapasiya kang sumuko ngayon,
baka 'di kita pahihirapan.
Tumutok ka, Prinsipe.
'Di maipapalit ang salita sa malamig, matigas na bakal.
Tiyaga lang.
Gamitin ang galit niya, Prinsipe.
Tiyaga, Prinsipe. Ipakikita niya ang kahinaan niya.
Magaling, Prinsipe.
Magaling.
Isang beses pa, Hamza Bey!
Kailangang maghiganti ako!
Hindi, Prinsipe Vlad.
Sa gera, ang ganiyang kapusukan ang papatay sa iyo at mga tauhan mo.
Kailangan mo ng higit na pagtutok at disiplina.
Sumuko ka na ngayon sa laban, Prinsipe Vlad.
Tigil!
OTTOMAN IMPERIAL PALACE KASALUKUYANG PANAHON
Lumipas ang labing-apat na taon,
habang hinahabol ni Mehmed si Vlad Dracula sa ibayo ng Wallachia,
bumungad ang mga bagong kinatatakutan sa Imperyal na Palasyo.
At sa loob ng kampo ng Ottoman.
Namamatay kang mag-isa.
Sino'ng nariyan?
Magpakita ka, at hihiwain ko ang lalamunan mo mula tainga.
Bayezid.
May tao sa kuwarto ko!
Bayezid!
Nasaan ka?
Mama!
Nagtago ako hanggang umalis sila! Sino sila, Mama?
Hindi ko alam.
Tulungan mo ako.
Pakiusap, tulungan mo ako.
Sino ka? Sabihin ang pakay mo.
Kapatid, nasaktan ka?
Pakiusap. Tulungan mo ako.
Tulungan mo ako.
Alarma!
-'Wag lalapit! -Alarma!
Ang pagsasalin ng subtitle ay ginawa ni LT