PANAMA CITY 20 DECEMBER 1989
De president heeft de Verenigde Staten opdracht gegeven…
…om missies in Panama uit te voeren om Amerikaanse levens te beschermen…
…het democratische proces te herstellen…
…de integriteit van de verdragen te waarborgen…
…en Manuel Noriega te arresteren.
De Verenigde Staten bouwden het Panama- kanaal en hadden het jarenlang in handen…
…totdat de Carter regering het verdrag aannam om het over te dragen aan Panama.
Toen kwam Manuel Noriega aan de macht.
Hij werkte voor de Amerikaanse overheid…
…min of meer in een anti-drugs rol…
…terwijl hij tegelijkertijd de drugssmokkelaars hielp.
We gaven het kanaal aan de Panamezen…
…dus we konden het niet doen terwijl er een dictator als Noriega was…
…die macht had en betrokken was bij drugshandel.
Voor de uitvoering van Operatie Just Cause…
…kregen we te horen: 'We weten waar Noriega is, 24 uur per dag.'
Zodra we daar aankwamen, wist niemand waar hij was.
Daar zijn we. De grote prijs, Noriega…
…is nergens te vinden…
…dus begint de jacht.
OPERATIE JUST CAUSE
PANAMAKANAAL, PANAMA
Het Panamakanaal verbindt de Stille Oceaan met de Atlantische Oceaan sinds 1914.
De Verenigde Staten bouwden het kanaal. Ze hakten door kilometers jungle heen…
…en importeerden duizenden arbeiders uit China en Italië.
Het Panamakanaal werd voltooid in 1914.
Eerder dat jaar…
…hadden de VS Panama overgehaald om onafhankelijk te worden van Colombia.
En het gebied waar het kanaal op het smalste punt is…
…tussen beide oceanen.
De zeespiegels zijn anders, maar het was het smalste punt.
De Fransen probeerden het kanaal aan te leggen…
…maar door ziekte, malaria en dat soort dingen, konden ze het niet afmaken.
Wij hebben het overgenomen en de Verenigde Staten hebben het voltooid.
Dus de regering van de Verenigde Staten creëerde een kanaalzone…
…van zo'n 30 kilometer breed en zo'n 60 kilometer lang.
De overeenkomst met Panama en het kanaal was controversieel…
…want het kanaal was bijna eigendom van de Verenigde Staten.
De kanaalzone had zijn eigen regering, zijn eigen wet, zijn eigen gevangenissen.
Dus als een Panamees overstak via de weg die eroverheen lag…
…vielen ze onder de jurisdictie van de VS.
Uiteindelijk werd het een heel conflict…
…en toen Carter president was…
…ging hij ermee akkoord om de zone te beëindigen en over te dragen aan Panama.
PAN-AMERIKAANSE UNIE GEBOUW WASHINGTON D.C., V.S
Onder deze akkoorden zal Panama een steeds grotere rol spelen…
…in de handhaving en verdediging van het kanaal, de komende 23 jaar.
Daarna kunnen de Verenigde Staten elke bedreiging weren…
…tegen de neutraliteit en het gebruik van het kanaal.
Toen het verdrag met Carter werd gesloten…
…richtten we een divisie op genaamd 'Joint Treaty'.
Dat was onder mij.
Ik was het operationele hoofd van SOUTHCOM.
Panama moest erkennen dat we daar militairen hadden…
…en dat wij het kanaal in handen hadden tot het jaar 2000.
Ik had 12.000 man onder me, de grootste troepen.
Maar we hadden zo'n 12.000 militaire burgers ten laste…
…en nog eens 20.000 Zonianen die Amerikaanse burgers waren.
De CIA en het Amerikaanse leger…
…waren de grootste belanghebbenden in Panama.
Panama is erg belangrijk voor de VS, vooral vanwege het Panamakanaal…
…en vanwege alle handel die via het kanaal gaat.
Het is dus een belangrijke plek voor ons.
De Panamakanaal-overeenkomst is gesloten met Torrijos.
Torrijos was een dictator.
Heel charismatisch, heel nationalistisch, geliefd.
We gingen effectief met hem om.
Noriega was het hoofd van de inlichtingendienst voor Torrijos.
Hij begreep het belang van propaganda…
…bedrog, bronnen en netwerken.
Ze noemden hem 'ananasgezicht' omdat hij littekens van pokken had…
…en die zaten over heel zijn gezicht.
Het was een denigrerende term voor hem.
Hij vond het vast niet leuk, maar zo werd hij genoemd.
Manuel Noriega had een interessante jeugd en puberteit.
Hij was de zoon van een dienstmeid en de moeder had altijd geprobeerd…
…zo goed mogelijk voor hem te zorgen.
Op de middelbare school ging hij naar een militaire academie in Peru…
…waar hij uitblonk en het heel goed deed.
Toen hij terugkeerde naar Panama als luitenant…
…werd hij toegewezen aan Omar Torrijos.
Torrijos nam hem onder zijn hoede en werd zijn mentor.
Door die relatie is hij gegroeid.
In 1971 werd hij het hoofd van de geheime dienst.
Hij was erg behulpzaam voor ons tijdens de oorlogen in Midden-Amerika…
…want hij steunde ons beleid en gaf ons toegang tot beschermde doelwitten…
…wat we zeer op prijs stelden.
De vrijheidsstrijders in Nicaragua…
…konden democratie winnen in Midden-Amerika.
Maar onze steun is nu nodig. Morgen is het te laat.
Wat er toen op grotere schaal gebeurde in Midden-Amerika…
…was dat we tegen de Sandinisten vochten.
Zij werden gesteund door de Cubanen…
…en de Cubanen waren een satellietstaat van de Sovjet-Unie…
…dus we waren erg bezorgd.
Noriega had een goede band met de Cubanen.
Hij kon ons informatie geven over zijn contacten en wat hij had ontdekt.
Aan de andere kant werkte hij voor beide kanten en gaf hij hen…
…informatie over wat wij deden en onze plannen.
Het was niet duidelijk hoe betrouwbaar hij was.
Ik wist dat de CIA Noriega…
…$200.000 per jaar betaalde voor informatie.
Noriega werd wel betaald, maar het geld was voor…
…dingen die hij nodig had om informatie voor ons te verzamelen…
…bijvoorbeeld voor het opzetten van apparatuur die we gebruikten…
…om informatie te verzamelen over beschermde doelwitten.
Maar er waren altijd problemen met Noriega en corruptie.
Hij kende het land. Hij kende de spelers.
Hij was een belangrijk onderdeel van de Panamese regering…
…Torrijos in het bijzonder.
31 JULI 1981
Omar Torrijos is omgekomen bij een vliegtuigongeluk.
TORRIJOS OMGEKOMEN BIJ VLIEGTUIGONGELUK
De omstandigheden van het incident zijn onduidelijk.
Volgens de autoriteiten is zijn vliegtuig tegen een berg aangevlogen.
Maar getuigen zeiden dat het vliegtuig midden in de lucht ontplofte.
Hoewel zijn dood officieel een ongeluk wordt genoemd…
…denken veel mensen dat hij vermoord is.
BENJAMN COLAMARCO
VOORMALIG LEIDER, WAARDIGHEIDSBATALJON MINISTER VAN PANAMA
Toen generaal Torrijos stierf in Cerro Marta op 31 juli 1981…
…ontstond er een situatie van nationale onzekerheid.
Torrijos was geen president van de Republiek. Hij was hoofd van de regering.
Dus in die overgang nam generaal Noriega de Nationale Garde over…
…die later het leger werd genoemd.
Hij gaf opdracht tot de overgang.
Hij werd het hoofd van de Panamese Defensie…
…en kon uiteindelijk de macht grijpen en het hoofd worden.
Hij was niet de president, maar wel het hoofd…
…de dictator in Panama.
Hij wist waar het geld zat en waar de rijken zich bevonden…
…en hij raakte betrokken bij allerlei vormen van corruptie.
De drugshandel was het ergste, denk ik.
Noriega kon Panama gebruiken als doorvoerpunt voor drugs.
Hij had de waterwegen in handen.
Met Colombia, naar Miami, routes naar Europa.
Hij ontwikkelde dat netwerk door samen te werken met individuen…
…van verscheidene kartels, en daar werd hij goed voor betaald.
Als de kartels een veilige doorgang door het kanaal willen, of steun zoeken…
…kan hij dat regelen.
Voor de kartels is het een belangrijke relatie.
Het was een perfecte situatie voor drugssmokkel…
…en andere vormen van corruptie.
Ons land was erg bezorgd over de drugshandel.
In 1986 gaf president Reagan opdracht aan de CIA…
…om betere informatie te krijgen over hoe de handel kon worden platgelegd.
We hebben de Panama Task Force opgericht om de informatie-inzameling te verbeteren.
Dat was de situatie…
…toen ik daar aankwam tijdens mijn tweede bezoek in 1986.
Ik vroeg de ambassade om een lijst met bedrijven waarmee ze zaken deden…
…en ik wilde laten zien hoeveel van die bedrijven banden hadden met Noriega.
Ze hadden allemaal banden met Noriega.
Noriega had zijn klauwen erin…
…dus ik wilde alle samenwerking met die bedrijven verbannen…
…en het uit de VS importeren.
Dat vond ik inherent aan mijn missie, Noriega uitschakelen…
…dus Noriega en ik werden aartsvijanden.
De meeste landen houden niet van buitenlandse troepen…
…en het gaat ze uiteindelijk irriteren.
Al snel begon Noriega te twijfelen…
…of hij wel de beste partners aan ons had…
…de beste vrienden aan ons had…
…en hij begon ons op verschillende manieren tegen te werken.
JOHN POINTEXTER NATIONALE VEILIGHEIDSADVISEUR VOOR REAGAN
Poindexter vroeg generaal Noriega om tussenbeide te komen…
…namens de Contra's in Nicaragua.
Hij vroeg Noriega zelfs om een deel van Panama beschikbaar te stellen…
…om de Contra's te trainen om in Nicaragua te gaan vechten.
Generaal Noriega zei dat hij dat niet zou toestaan.
Ze zagen generaal Manuel Antonio Noriega als een obstakel…
…om die geostrategische en politieke doelen te verwezenlijken.
Hij werd vijandig en zelfs confronterend…
…en bijna strijdlustig jegens de Verenigde Staten.
En hij begon ons Midden-Amerikaanse beleid te ondermijnen.
Deze machete staat voor de waardigheid en de moed van het Panamese volk.
We doen geen stap terug.
Hij begon de onderdrukking…
…van het politieke bestel in Panama.
Hij begon zijn politieke tegenstanders te martelen en te doden.
Op een gegeven moment wisten we dat we geen oogje meer dicht konden knijpen.
We wisten dat we er iets aan moesten doen.
Toen werd er besloten om de relatie met hem te verbreken.
President George Bush senior stopte de economische en militaire hulp aan Panama…
…dus het liep uit de hand.
In 1988 werd Noriega aangeklaagd voor drugshandel in de Verenigde Staten.
Hij vliegt in een helikopter van de Amerikanen…
…maar de heerser, die beschuldigd wordt van drugssmokkel…
…vliegt nog steeds vrij rond.
Generaal Manuel Noriega is commandant van het leger…
…en de machtigste man in Panama.
Als hoofd van de taskforce…
…ging ik naar de vergaderingen van de afgevaardigden in het Witte Huis…
…en van de nationale veiligheidsraad.
Het doel was om hem vreedzaam te laten aftreden…
…en het te veranderen in een democratische regering.
Moet Noriega weg?
Ik zou hem graag weghalen. We zien hem daar liever niet meer.
In maart van 1989 was er een poging tot een staatsgreep…
…door een aantal van zijn eigen militairen…
…en ze werden vermoord, geëxecuteerd.
Generaal Noriega stond lange tijd op de loonlijst van de CIA…
…en hij weet het een en ander over propaganda.
Hij heeft opnieuw een poging om hem te ontzetten afgewezen.
Hoe graag de Amerikanen hem ook zien vertrekken…
…zijn greep op de macht lijkt nog altijd even sterk.
We wilden geen coup plegen.
We gaven ze geen wapens en we trainden ze niet.
We overtuigden het leger alleen om Noriega onder druk te zetten.
Kurt Muse was een Amerikaans staatsburger wiens familie naar Panama was gegaan.
Zijn vader had een grafisch bedrijf en hij werkte voor zijn vader.
Zijn kinderen gingen naar Panamese scholen.
Hij maakte deel uit van de gemeenschap. Geïntegreerd in de Panamese gemeenschap.
Maar hij, net als zijn Panamese vrienden…
…raakten erg bezorgd over Noriega en zijn misbruik van autoriteit.
Ze noemden zichzelf 'Radio Voz de la Libertad'.
Ze ontdekten dat ze commerciële radio- uitzendingen konden onderscheppen…
…van commerciële radiostations…
…uit het centrum van Panama City en het signaal konden overnemen…
…en hun eigen programma konden uitzenden.
En in die tijd zonden ze sporadisch…
…korte berichten uit die anti-Noriega en pro-democratie waren.
De Stem van Vrijheid.
We gaven ze geld om onderduikadressen te huren…
…in het centrum van Panama City, op verschillende plekken…
…en we gaven ze de meest moderne apparatuur…
…waarmee ze radiostations konden overnemen om hun programma uit te zenden.
En toen besloten we dat we dit zouden gebruiken…
…om Noriega tegen te werken, want we wisten dat hij vals zou spelen.
Hij wilde het verkiezingsproces manipuleren.
We zetten onze apparatuur klaar en wachtten op de verkiezingsdag.
Op de dag van de verkiezingen kregen we de uitslag van de tellingen…
…en lazen we het script voor dat we hadden samengesteld.
'Attentie. Dringend.'
'We onderbreken deze uitzending om…
…u de echte resultaten van de verkiezingen te geven, op basis van de tellingen.'
We namen de informatie die we hadden ontvangen snel door…
…stopten dan met uitzenden, en controleerden…
…de Panamese militaire communicatie om te zorgen dat ze ons niet zochten.
Het werkte perfect.
We brachten het grootste deel van de middag en een deel van de avond door…
…met het onderscheppen van hun radiocommunicatie.
Maar uiteindelijk stopte Noriega de tellingen.
En een dag of twee later, verklaarde hij de verkiezingen ongeldig.
Zijn reden voor de nietigverklaring was buitenlandse inmenging.
De Waardigheidsbataljons waren…
…een belangrijke groep Panamese burgers…
…die zich vrijwillig organiseerden als een burgermilitie…
…als extra steun voor de strijdkrachten.
We wilden een buitenlandse militaire interventie voorkomen…
Ik heet Amadís Jiménez De Sandoval.
Ik was kapitein bij Defensie tijdens de invasie.
AMADS JIMÉNEZ, KOLONEL VAN DE PANAMESE DEFENSIE
Ik ken Benjamín Colamarco al jaren.
En net als veel jonge mannen uit zijn tijd was hij een zeer idealistische man…
…en ik denk dat hij echt in nationalisme geloofde…
…en Panama's soevereiniteit.
Hij was commandant van de Waardigheidsbataljons.
Na de periode waarin de verkiezingen waren afgewezen…
…en de massale burgerprotesten hadden plaatsvonden…
…had Noriega de Panamese strijdkrachten opgelegd…
…en ook de Waardigheidsbataljons…
…om de rechtmatig gekozen mannen aan te vallen.
Een van hen was Billy Ford.
Hij werd op straat aangevallen, zijn bodyguard-chauffeur werd gedood…
…en Ford werd in elkaar geslagen.
Geweld in Panama vandaag. Pro-Noriega aanhangers…
…vallen oppositieleiders en hun volgelingen aan.
De presidentskandidaat van de oppositie, Guillermo Endara, is bewusteloos geslagen.
Zijn vicepresidentskandidaten werden ook geslagen.
Maar hij liet zijn ware aard zien. Hij liet zien dat hij een dictator was.
En dat was het begin van het einde voor hem.
GZAL DE GOON ESQUAD-REGERING TUSSENBEIDE KOMEN?
Ik werd toegewezen aan een speciale eenheid.
Het heette de Gezamenlijke Inlichtingen Fusie-cel.
De opdracht was om Noriega's volgende stappen te ontdekken en te voorspellen.
We werden in november als team gestuurd om dit te doen.
Ik jogde over Amador Causeway…
…wat het gebied is waar zijn hoofdkwartier was gevestigd…
…praatte met de bewakers om te zien welke informatie we konden verkrijgen…
…en bracht dan verslag uit over alles wat ik had gehoord.
Toen ik aankwam, begon ik een netwerk te ontwikkelen…
…van bronnen die misschien wisten waar Noriega was…
…zodat we al zijn stappen konden voorspellen.
Ik wist dat hij een minnares had, Vicky Amado…
…en ik ging naar een van de nagelstudio's waar ze vaak kwam…
…om te zien of ik daar roddels kon oppikken.
Er was ook een huis waar hij vaak kwam…
…dat bekend stond als het heksenhuis.
Hij was erg betrokken bij de voodoo genaamd Santería in het Spaans.
Hij dacht dat hij krachten kon verkrijgen…
…via die rituelen.
FORT CLAYTON, PANAMA, 16 DECEMBER 1989
We hadden een kerstbal…
…en onze commandant, generaal Cisneros, heeft het bal halverwege stopgezet.
Ik pakte de microfoon en zei: 'Het spijt me dat ik dit moet annuleren…
…maar er heeft zich een incident voorgedaan, en alle officieren moeten…
…hun familie thuis afzetten en zich daarna rapporteren.'
Ik hoorde dat er een incident had plaatsgevonden…
…waarbij de luitenant was omgekomen.
DE IN PANAMA VERMOORDE 'MARINIER' WAS COLOMBIAANS
Hij was met twee vrienden uitgegaan.
Ze reden langs het Panamese hoofdkwartier. Er was een wegversperring.
Daar zeiden ze dat hij moest stoppen.
Hij reed door de blokkade. Ze hebben hem doodgeschoten.
Ik hoorde een heel betrouwbaar verhaal dat toen ze Bush inlichtte…
…ze zeiden dat na de moord op die marinier…
…er nog een luitenant was…
…die er ook niet had moeten zijn, met zijn vrouw.
Ze reden langs dezelfde plek en hielden hem tegen.
Ze haalden hem uit de auto, sloegen hem in elkaar, randden zijn vrouw aan…
…en toen droeg Bush de operatie op.
Wat we 'Just Cause' noemden.
De Panamezen noemden het de 'Amerikaanse invasie'…
…dus zo noem ik het, 'de Amerikaanse invasie van Panama'…
…want dat was het.
19 DECEMBER 1989 22.00 UUR
Ik kwam rond tien uur thuis en toen werd ik gebeld…
…door kapitein Moisés Cortizo…
…die in Fort Amador was.
Kapitein Cortizo zei…
'Benjamín, er gebeuren vreemde dingen.'
'We hebben geen contact meer met de Amerikaanse tegenhanger…
…van het Amerikaanse leger in Panama.'
Die avond, toen we aankwamen, kwamen we langs de controlepost.
De lichten waren kapot en er zat geen soldaat in het hokje…
…noch Panamees, noch Amerikaans.
En het hele linkergedeelte van de basis, waar de Amerikanen zaten…
…het commandogebied van de Amerikaanse marine, was donker.
Geen enkel licht meer.
Ik was de sergeant-majoor…
…van het Amerikaanse infanteriebataljon daar…
…het vijfde bataljon, 87e infanterie.
Delta Force nam deel aan de invasie van Panama…
…aan Operatie Just Cause, om twee redenen.
De eerste was dat ze een team hadden dat Noriega al een aantal maanden volgde.
De tweede was Kurt Muse.
Kurt Muse, die deel uitmaakte van de Panamese groep…
…Voz de la Libertad.
Hij was naar de Verenigde Staten gereisd en was teruggekeerd naar Panama.
De groep was verraden door een bekende…
…en ze hadden Kurt opgepakt en in de gevangenis gegooid.
Kurt werd vastgehouden in de Modelo- gevangenis in het centrum, in Chorrillo…
…tegenover de comandancia, het hoofdkwartier van de Panamese Defensie.
Het werd duidelijk voor de Amerikaanse regering…
…dat als eerste stap in de invasie, Kurt uit de gevangenis gered moest worden.
Die missie heette 'Acid Gambit'.
Tijdens Operatie Just Cause…
…werd ik toegewezen aan een speciale eenheid van het leger.
Een speciale missie-eenheid is een aanstelling…
…van verschillende eenheden die geheim zijn.
Delta Force is de elite van onze troepen.
Ze kunnen elke situatie ingaan, afhandelen en eruit komen.
We wilden Kurt Muse veilig uit de gevangenis halen…
…want we wisten dat hoe langer hij bleef, hoe meer risico hij liep.
Spionnen van Delta…
…waren hier al lang mee bezig.
Ik leerde Lee kennen toen hij door de selectie kwam…
…via de opleiding bij Delta.
Ze landden bovenop de Modelo-gevangenis…
…vochten naar binnen…
…bliezen deuren en cellen op…
…met een aantal explosieven die ze daarvoor hadden…
…grepen Kurt Muse en zetten hem in een helikopter.
Toen de helikopter vertrok, werd erop geschoten.
Hij raakte beschadigd en stortte neer op de straat.
Het leger stuurde versterking.
Tijdens de schietpartij ging een van onze pantserwagen erheen…
…redde hem en bracht hem terug naar de legerbasis.
Het was een dramatische ontsnapping uit de gevangenis.
Een aantal officieren van Delta Force werd neergeschoten…
…maar iedereen overleefde het en het was een goed einde.
Op een schaal van één tot tien, was het een tien.
Tegelijkertijd…
…ging de rest van het bataljon naar Fort Amador in een helikopter…
…om dat veilig te stellen voor de operatie.
Het operatieplan omvatte gelijktijdige aanvallen…
…op de Kanaalzone, Fort Amador…
…de Panamese luchthaven, Torrijos, Fort Cimarron…
…en Rio Hato, dat helemaal in het noorden lag.
Ze lieten de 82e Luchtdivisie komen.
De marine waren in Panamá Viejo geland per parachute…
…en helaas was het eb.
Als dat gebeurt, is het getij ver van het vasteland…
…en helaas verloren we vier mariniers tijdens die operatie…
…maar het was een chaotische tijd.
Voor ons was het geen invasie, maar een kwestie van de deur opendoen.
De grens tussen de Panamese basis…
…en de Amerikaanse basis, was de straat.
Ze moesten oversteken om binnen te vallen.
Het belangrijkste was de directe uitschakeling…
…van elke verdedigingsmacht in de stad.
Om ze te isoleren en ze uit te schakelen.
De comandancia werd flink aangevallen.
Het werd beschoten door AC-130 gevechtsvliegtuigen…
…en daarna ontruimd door een groep Rangers.
We wisten dat Noriega er niet was, anders waren we erheen gegaan…
…met grondtroepen in plaats van met bommen en raketten uit de lucht.
Dus het werd in feite vernietigd toen de operatie begon.
Daar vielen de meeste doden…
…in het comandancia-gevecht.
Daar zijn die arme huizen in brand gevlogen.
Vanuit alle plekken in de stad kun je het licht zien…
…van het vuur dat El Chorrillo heeft veroorzaakt.
We wisten niet of ons huis er nog zou staan als we terugkwamen.
Het was heel eng.
We hebben Chorrillo platgebrand.
Twaalf blokken, iets meer.
Mensen stroomden gewoon weg.
Die gebouwen waren gebouwd door de Fransen…
…tijdens het Franse kanaalproject.
Het was dennenhout uit Savannah, Georgia.
Als je ooit dennenhout in vlammen hebt zien opgaan, het is gewoon…
En als je langzaam, oud, kreupel of jong was…
…kwam je er niet op tijd weg.
In de nacht van 19 december…
…was ik commandant van de Coco Solo Marine-infanterie.
Ik was net gepromoveerd tot kapitein…
…en die dag kreeg ik de leiding over deze nieuwe compagnie.
Ik kende het telefoonnummer van de eenheid nog niet eens.
Ik wist niet eens hoe de soldaten heetten.
De soldaten in die eenheid waren erg jong.
Ze waren 18, 19, 20 jaar oud en toen het bombardement begon…
…waren ze erg bang. Ze hadden ons omsingeld.
De soldaat die naast me stond zei: 'Ga niet naar buiten…
…want je zult gedood worden.'
Ik zei tegen de soldaat: 'Het is de enige manier om ons te redden…
…want de vijand heeft duidelijk de overmacht.'
'Dus ik zal proberen om ons over te geven.'
Op het moment dat ik me wilde overgeven, ontplofte er een handgranaat.
De soldaat en ik gingen neer. Hij vond geen dekking…
…en werd geraakt door de granaat.
Hij stierf in mijn armen.
Er zijn berichten dat er alleen al in de eerste uren…
…meer dan 480 bommen ontploft zijn in de hoofdstad…
…vooral in de buurt van El Chorrillo.
Naar mijn mening was het gevecht na een uur voorbij.
Ik zat in gevangenenkamp Davis.
Ik wist niet dat de nieuwe Panemese president Endara was.
De nieuwe regering die is ingesteld na de invasie…
…krijgt leiding van de door de Verenigde Staten gesteunde kandidaten.
Endara noemde het…
Het bleek dat president Endara met generaal Cisneros had gepraat…
…en naar mij had gevraagd.
Toen ontmoette ik generaal Cisneros in een onderduikadres in Fort Davis.
Je zag de haat in zijn ogen toen hij binnenkwam.
Niemand wordt graag aangevallen of neergeschoten.
Ik was destijds boos…
…en ik zei dat ik terug wilde naar het gevangenenkamp…
…en dat ik nergens aan wilde meewerken.
Maar ik zei: 'Luister, het is voorbij.'
'Noriega is weg, hij heeft jullie verraden.'
'Je hoeft niet meer dood te gaan of te vernietigen.'
'Je moet me helpen.'
Cisneros vertelde me dat er brand was in El Chorrillo…
…en dat mensen er dakloos door waren geworden.
De andere Amerikaanse generaals wilden Colón bombarderen…
…en dat wilden ze die avond doen.
Hij vroeg me om officieren en troepen in Colón te overtuigen zich over te geven.
We waren het eens over het willen voorkomen van onnodig bloedvergieten.
Toen hebben we samen gebeld.
Ze spraken met mij. Ze spraken met kapitein Cisneros.
En hij vroeg ze op een zeer respectvolle manier om zich over te geven…
…en dat hij de stad Colón niet wilde bombarderen.
Ik zei,: 'Luister, ik zal je niet bombarderen als je al je wapens opgeeft.'
'Wuif een witte vlag en je zult niet gewond raken.'
Een paar uur ging voorbij…
…en officieren vertrokken naar de controlepost van de Amerikaanse troepen.
En hiermee vermeden ze de bombardementen op Colón.
Zo'n 75 procent van de Panamese troepen had zich overgegeven…
…op de derde dag.
Voorafgaand aan Operatie Just Cause…
…hadden we gehoord dat ze 24 uur per dag wisten waar Noriega was.
'Vertel ons wanneer je gaat, dan vertellen we je waar hij is.'
Zodra we aankwamen, wist niemand waar hij was.
De mensen die hem volgden hadden gezegd dat hij bij besprekingen was geweest…
…aan de Atlantische kant van Colón.
Daarna aan de kant van de Stille Oceaan…
…waar hij in een hotel vlak bij het vliegveld verbleef…
…en verloren hem toen uit het oog.
Niemand wist blijkbaar waar hij was…
…omdat hij in een bordeel zat toen Just Cause begon.
Hij zag het vliegtuig, de geluiden en de explosies…
…en heeft zich verscholen.
Noriega was een slimme man. Hij wist dat we hem zouden doden.
Dat hadden we ook gedaan als we hem hadden kunnen pakken…
…tijdens het vechten, was hij er geweest.
Dus hij ging van plek naar plek, verstopte zich.
Hij was in burgerkleding, had een chauffeur, iemand bleef bij hem…
…en hij kon nergens lang blijven, want Delta zat achter hem aan.
We deden meer dan 20 missies in een periode van zes dagen…
…op plaatsen waar hij mogelijkerwijs was of waar gezegd was dat hij zou zijn.
Maar het was steeds hetzelfde verhaal, geen Noriega.
QUARRY HEIGHTS, PANAMA 21 DECEMBER 1989
Ik vond Noriega te laf…
…om echt de jungle in te gaan.
Hij hield te veel van comfort.
Hij hield te veel van zijn vriendin, Vicky Amado.
En toen begon ik te denken…
…dat Vicky Amado misschien wist waar hij was in de chaos die volgde.
Ik pakte het telefoonboek erbij. Destijds hadden we dat nog…
…ik zocht de Amado-residentie op en ik belde.
Dit was in de avond van 21 december.
Haar moeder, Norma, nam op…
…en ik stelde mezelf voor als Maria…
…en zei dat ik een boodschap had van Manuel Noriega voor Vicky.
Vicky kwam aan de telefoon…
…ze is buiten adem en ze vraagt me…
…'hij veilig? Waar is hij?'
Daardoor wist ik dat ze geen van beiden wisten waar Noriega was.
Dus ik vertelde Vicky dat de boodschap die ik had van Manuel…
…was dat als ze zich niet veilig voelde…
…dat ze contact met mij kon opnemen en dat ik haar in veiligheid zou brengen.
Dat was het einde van het gesprek op 21 december.
In de middag van 22 december werd ik gebeld.
Ze zei dat ze bang was voor haar leven.
Ik zei dat ik haar zou ophalen.
Op 23 december ontmoette ik haar op de voorgeschreven locatie.
Maar toen ze zag dat het voertuig de oude kanaalzone in reed…
…en we een militaire poort naderden…
…keen ze me aan en zei ze: 'Waar gaan we heen?'
En ik zei: 'Naar een veilige plek.'
Ik heb haar verteld dat ik geen Noriega-bondgenoot was.
Dat ik aan de kant stond van Amerikaanse strijdkrachten…
…dat het tijd werd dat Noriega berecht werd…
…en dat het land haar steun nodig had om dit mogelijk te maken.
In de paar dagen erna…
…begon ze zich te realiseren dat haar rol hierin heel belangrijk was…
…en ze had het leven van haar kinderen om rekening mee te houden.
Ik denk dat ze daar het meeste aan dacht.
Vicky Amado's ondergang was dat ze graag deel uitmaakte van hogere kringen.
Haar moeder, Norma, had een bar…
…en stond erom bekend dat ze Noriega's maaltijden voor hem klaarmaakte…
…omdat hij bang was om vergiftigd te worden.
Dat was Vicky's moeder.
Vicky, aan de andere kant, leefde gewoon…
…in een stijl die ze nooit gekend had…
…totdat ze Manuel Noriega ontmoette.
Interessant genoeg wisten we niet waar Noriega was…
…toen ik Vicky naar het schuiladres bracht…
…op 23 december.
AMBASSADE VAN VATICAANSTAD, PANAMA KERSTAVOND, 1989
De avond van 24 december…
…belt Noriega de nuntius en vraagt om bescherming.
Noriega zocht zijn toevlucht in de nuntius…
…omdat het een heiligdom is dat is opgericht door de katholieke kerk.
De paus zei: 'Niemand wordt aangeraakt zolang ze in de pauselijke nuntius zijn.'
Hij had gebeld vanuit een ijssalon.
Hier is de parkeerplaats.
Aan de overkant is het Vaticaan.
Zie je die twee mannen in de parkeergarage?
Daartegenover ligt Noriega's kamer blijkbaar.
Daar verblijft Noriega.
Dan ben je natuurlijk omsingeld…
Mensen zeiden dat hij de ambassade van het Vaticaan heeft betreden…
…verkleed als non.
Anderen zeggen dat hij verkleed was als vrouw.
Er is nog een derde versie waarin gezegd wordt…
…dat Vader Villanueva betrokken was.
Ik weet het echt niet.
We zijn hier snel naartoe gekomen. Wij zijn de eersten ter plaatse.
We hadden de ambassade beveiligd om te voorkomen dat hij ontsnapte…
en er waren talloze concentrische kringen van beveiliging om ons heen.
Hij zat helemaal ingesloten.
We zorgden voor een directe verbinding op 26 of 27 december…
…van het schuiladres naar de nuntius zodat we direct contact hadden…
…tussen Vicky en Noriega via de telefoon.
We hebben de telefoon afgetapt en ik hoorde Noriega met Vicky praten.
Het gesprek tussen haar en Noriega was eigenlijk…
…'Je kunt daar niet voor altijd blijven.'
Terwijl zij af en toe met hem sprak…
…voerden wij de druk op.
Grote legerluidsprekers die rockmuziek draaiden.
De favoriet was 'I Fought the Law and the Law Won.'
Het werd hard gedraaid.
We wisten in welke kamer hij verbleef…
…dus we hadden de luidsprekers naast die muur gezet…
…en de muziek stond dag en nacht te draaien, zonder pauze.
Een resolutie is aangenomen dat de Amerikaanse invasie van Panama…
…'een schending van het internationale recht' was.
De stemming, 75 tegen 20.
De Algemene Vergadering van de Verenigde Naties…
…keurde de resolutie goed met 44/240…
…wat aangeeft dat de Amerikaanse regering, de regering van de VS…
…ten tijde van president Bush, het internationale echt schond…
…en de soevereiniteit van de Republiek Panama schond.
Ik ging die ochtend terug naar mijn hoofdkwartier…
…en op de terugweg was er een grote menigte…
…op een kilometer van de nuntiatuur, van Panamezen die demonstreerden.
Zodra ze mijn auto zagen, juichten ze.
Ik was toen erg populair.
Ze zeiden: 'Als je ons binnenlaat, slepen we Noriega mee.'
Ik ging terug naar het hoofdkwartier. Ik belde de nuntius en zei…
…'Er staat een grote groep Panamezen buiten…
…die met Noriega willen afrekenen.'
Hij begreep de boodschap en belde Noriega vanuit de slaapkamer erboven.
Dit is precies wat hij zei.
Hij zei: 'Ik zei tegen Noriega: 'Als je jezelf niet overgeeft…
…komt die menigte je ophangen als Mussolini.''
Hij zei: 'Dat gebeurt er…
…als je jezelf niet aan Cisneros geeft, want Cisneros moet je beschermen…
…als je in zijn hechtenis zit,' wat waar was.
Daarvoor had ik met Vicky gepraat…
…over wat voor man Noriega was en zij zei dat hij een heel trotse man was.
Hij was erg blij met, en trots op zijn militaire prestaties…
…en hij hield niet van vernederingen.
Toen bedacht ik dat hij misschien met zijn uniform aan naar buiten kon komen…
…zodat hij geen vernedering zou voelen.
En het gesprek met Noriega was: 'Trek je uniform aan.'
'Je loopt de nuntius uit je trots is hersteld.'
'Het kan niet doorgaan zoals het nu is.'
Onze troepen waren naar een van Noriega's huizen gegaan…
…om het uniform te halen en het voor hem te strijken en klaar te maken…
…en zo werd het bezorgd.
Hij had geen keuze, dus hij ging ermee akkoord.
Een van de dingen die hij zei was…
…'Ik geef mezelf over aan generaal Cisneros.'
Dat vertelde ik aan generaal Thurman.
Hij zei: 'Nee, jij moet daar niet zijn.' dus ik stond niet aan de poort.
De Special Forces waren er om hem te controleren…
…en ik bleef achter.
TIEN DAGEN NA OPERATIE JUST CAUSE 3 JANUARI, 20.50 UUR
En om 20.50 uur…
…kwam Noriega uit de nuntius in zijn legeruniform.
Hij kwam naar buiten, we wilden een kalme indruk maken om hem niet af te schrikken.
Ik wilde niet dat hij in paniek zou raken, zich zou omdraaien…
…en dat we dan weer terug bij af waren.
Hij kwam door de poort. Ik weet nog dat ik hem bij zijn bovenarm pakte…
…zodat we hem konden fouilleren.
Hij zei: 'Waar is generaal Cisneros?'
En ik zei: 'Hij staat aan de overkant.'
We hebben hem geboeid en naar een Black Hawk-helikopter gebracht.
Ik was erbij toen ze hem in de boeien sloegen.
Hij ging wiegen, hij dacht dat we hem uit de helikopter zouden gooien.
Daarom hebben we hem geboeid. Daar ben ik van overtuigd.
Hij deed zo…
Hij was bang. Die lafaard, hij is gewoon een lafaard.
Pas toen Noriega de pauselijke nuntius verliet…
…en ik zag dat hij werd overgedragen aan de officieren…
…slaakte ik een zucht van opluchting.
Er waren veel onderdelen in Just Cause.
Het was niet perfect. Er zijn fouten gemaakt.
Soms heeft de vijand invloed, soms heeft het weer invloed…
…soms hebben kapotte voertuigen invloed, dus het is nooit perfect.
Maar voor de omvang van deze operatie…
…was het ongelooflijk hoe het is uitgevoerd.
Wat betreft de invasie van Panama, de militaire operatie…
…heb ik er geen spijt van dat ik heb meegedaan.
Ik ben blij dat ik dat gedaan heb, want ik heb veel levens gered.
Wat een echte verrassing voor ons was, of in ieder geval voor mij…
…was dat Noriega tot het laatste moment met de CIA heeft gewerkt.
Dat ik mijn leven riskeerde, dat mijn militaire eenheid bijna gedood werd.
Het was heel bitter om te ontdekken dat hij tot op het allerlaatste moment…
…voor de vijand werkte die mij aanviel.
Het is moeilijk om mensen te zien sterven.
Het is me heel duidelijk geworden…
…dat er geen goede oorlog bestaat, en geen slechte vrede.
Dat is me het meest bijgebleven.
We weten nog steeds niet hoeveel doden er zijn gevallen tijdens de invasie.
We rekenen op zo'n 2000 tot 3000 doden.
Maar daar zijn geen gegevens van.
Noriega werd veroordeeld tot 40 jaar gevangenisstraf in de Verenigde Staten…
…en ging naar de gevangenis in Frankrijk omdat de Franse wet was overtreden…
…toen gaven ze hem terug aan Panama…
…en stopten zij hem in een voormalige kanaalzone-gevangenis.
Toen ontdekten ze dat hij kanker had en stierf hij.
Maar over het algemeen werd Noriega veel beter behandeld dan hij verdiende.
Noriega was een wrede man.
Panama is zo'n succesverhaal omdat ze democratisch zijn.
Ze hebben het kanaal overgenomen.
Dat doen ze goed. Ze hebben geld verdiend.
Maar we moeten oppassen…
…dat we in de toekomst geen militaire overnames doen.
Ze leiden niet alleen tot de dood van veel jonge soldaten…
…maar ook tot verlies van rijkdom en aanzien in de wereld.
Hopelijk zijn de dagen van het binnenvallen van andere landen voorbij.
HET OFFICIËLE AANTAL DODEN TIJDENS OPERATIE JUST CAUSE IS 514
23 AMERIKAANSE SOLDATEN EN 3 AMERIKAANSE BURGERS WERDEN GEDOOD
GÉNÉRAL MANUEL NORIEGA HEEFT 17 JAAR IN DE GEVANGENIS GEZETEN