MIASTO PANAMA, PANAMA 20 GRUDNIA 1989 ROKU
Prezydent nakazał amerykańskim siłom wykonać
zaplanowane wcześniej misje w Panamie, by chronić życie Amerykanów,
przywrócić demokrację,
utrzymać traktaty o Kanale Panamskim
i pojmać Manuela Noriegę.
USA wybudowały Kanał Panamski i były jego właścicielem przez wiele lat,
dopóki rząd Cartera nie uchwalił traktatu o przekazaniu go Panamie.
Wtedy do władzy doszedł Manuel Noriega.
Pracował dla rządu Stanów Zjednoczonych,
pozując na przeciwnika narkotyków,
ale jednocześnie pomagał ich przemytnikom.
Mieliśmy oddać kanał Panamczykom,
ale nie mogliśmy tego zrobić pod rządami dyktatora,
który był zamieszany w handel narkotykami.
Przed rozpoczęciem operacji Just Cause
nasze źródła twierdziły, że monitorują Noriegę przez całą dobę.
Ale gdy tam dotarliśmy, nikt nie wiedział, gdzie jest.
No i masz. Nasz wielki cel, Noriega.
Zniknął.
Zaczęło się polowanie.
CENTRALNA AGENCJA WYWIADOWCZA
TAJNE
NIEZNANE MISJE SZPIEGOWSKIE
OPERACJA JUST CAUSE
KANAŁ PANAMSKI, PANAMA
Kanał Panamski łączy Pacyfik i Atlantyk. Został otwarty w 1914 roku.
USA wybudowały kanał, wycinając kilometry dżungli
z pomocą tysięcy pracowników przywiezionych z Chin i Włoch.
Kanał Panamski ukończono w 1914 roku.
Na początku roku
USA przekonały Panamę do uniezależnienia się od Kolumbii.
Obszar, w którym znajduje się kanał, to najwęższy punkt pomiędzy oceanami.
KANAŁ PANAMSKI
Poziom wody jest inny, ale to najwęższy punkt.
Francuzi rozpoczęli budowę kanału,
ale nie udało im się go ukończyć z powodu różnych chorób.
USA przejęły budowę i doprowadziły ją do końca.
PREZYDENT USA
Rząd USA utworzył Strefę Kanału,
która ma 32 km szerokości
i 65 km długości.
Umowa z Panamą zakładała, i tu zaczyna się kontrowersja,
że kanał miał być praktycznie własnością Stanów Zjednoczonych.
Strefa Kanału miała własny rząd, własne prawo i własne więzienia.
Więc jeśli obywatel Panamy przejeżdżał przez kanał,
podlegał amerykańskiej jurysdykcji.
W końcu stało się to przyczyną konfliktów.
Wtedy wkroczył Carter.
Zgodził się zamknąć Strefę i przekazać ją Panamie.
BUDYNEK UNII PANAMERYKAŃSKIEJ 7 WRZEŚNIA 1997
Zgodnie z tymi porozumieniami będziemy zwiększać rolę Panamy
w obsłudze i obronie kanału przez kolejne 23 lata.
Po tym czasie USA wciąż będą odpierać wszelkie zagrożenia
dla neutralności i użyteczności kanału.
Gdy zawarto traktat z Carterem,
utworzyliśmy wydział operacyjny pod nazwą „Wspólny Traktat”.
Ja nim dowodziłem.
Byłem szefem operacji w Dowództwie Południowym.
GENERAŁ CISNEROS
Panama musiała uznać obecność wojsk USA.
Zarządzaliśmy kanałem aż do 2000 roku.
Miałem 12 000 żołnierzy, czyli największą grupę.
Ale było tam też około 12 000 członków rodzin żołnierzy
i 20 000 innych mieszkańców Strefy, którzy byli obywatelami USA.
CIA i wojsko USA…
SZEF STACJI W PANAMIE
…były bardzo zaangażowane w Panamie.
Panama jest ważna dla USA głównie ze względu na Kanał Panamski
i handel, który przez niego przechodzi.
To dla nas ważne miejsce.
Umowa o Kanale Panamskim została podpisana z Torrijosem.
Torrijos był dyktatorem.
Bardzo charyzmatyczny facet.
Wielki nacjonalista.
Bardzo lubiany.
Dogadywaliśmy się z nim.
Noriega był szefem wywiadu Torrijosa.
Dlatego rozumiał znaczenie propagandy,
mistyfikacji, informatorów i siatek.
Nazywali go „ananasowa twarz”, bo miał blizny po ospie.
Pokrywały całą jego twarz.
To było obraźliwe określenie.
Na pewno mu się to nie podobało.
Manuel Noriega miał ciekawe dzieciństwo i młodość.
BYŁA ANALITYCZKA WYWIADU
Był synem służącej,
a matka robiła, co mogła, by zapewnić mu jak najlepsze warunki.
Jako nastolatek trafił do akademii wojskowej w Peru,
gdzie świetnie sobie radził.
Gdy wrócił do Panamy jako porucznik,
został przydzielony do Omara Torrijosa.
Torrijos wziął go pod swoje skrzydła i został jego mentorem.
Ich relacja przyniosła mu duże korzyści.
W 1971 roku dostał awans i został szefem tajnych służb.
Przysłużył się nam podczas wojen w Ameryce Środkowej.
Wspierał naszą politykę regionalną i pomagał nam namierzać trudne cele.
Byliśmy mu za to wdzięczni.
Bojownicy o wolność Nikaragui
mogą wygrać demokrację dla Ameryki Środkowej.
Ale musimy im pomóc.
Jutro będzie za późno.
W Ameryce Środkowej działo się coś na większą skalę.
Byliśmy zaangażowani w walkę z Sandinistami.
Byli wspierani przez Kubańczyków,
a Kuba była satelitą Związku Radzieckiego,
więc nas to niepokoiło.
Noriega miał dobre relacje z Kubańczykami.
Przekazywał nam informacje od swoich kontaktów.
Z drugiej strony, działał na dwa fronty.
Opowiadał im o naszych planach i działaniach.
Nie wiedzieliśmy, czy można na nim polegać.
Wiedziałem, że CIA płaciła Noriedze
200 000 dolarów rocznie za informacje.
Noriega otrzymywał od nas zapłatę, ale to była zapłata za…
Za to, co robił dla nas w zakresie zbierania informacji,
w zakresie ustawiania sprzętu, którego używaliśmy,
by zbierać informacje na temat trudnych celów.
Ale zawsze miał problem z korupcją.
Znał kraj i jego graczy.
Był wtedy ważną częścią rządu Panamy, zwłaszcza pod rządami Torrijosa.
31 LIPCA 1981 ROKU
Omar Torrijos zginął w katastrofie lotniczej.
TORRIJOS OFIARĄ KATASTROFY SAMOLOTU
Okoliczności zdarzenia są niejasne.
Władze twierdzą, że samolot rozbił się o zbocze góry.
Ale świadkowie mówią, że eksplodował w locie.
Jego śmierć oficjalnie uznano za wypadek, ale wielu podejrzewa zabójstwo.
BYŁY DOWÓDCA BATALIONÓW GODNOŚCI MINISTER ROBÓT PUBLICZNYCH
Gdy generał Torrijos zginął 31 lipca 1981 roku w Cerro Marta,
pojawiła się niepewność co do przyszłości kraju.
Torrijos nie był prezydentem.
Torrijos był szefem rządu.
Generał Noriega przejął Gwardię Narodową, którą później nazwano Siłami Obronnymi.
To przejęcie było zarządzone przez samego Noriegę.
Został szefem Panamskich Sił Obronnych
i mógł dzięki temu umocnić swą pozycję, a w końcu dojść do władzy.
Nie był prezydentem, ale był główną siłą.
Dyktatorem Panamy.
Dobrze wiedział, gdzie są pieniądze i bogaci ludzie.
Angażował się w różne rodzaje korupcji.
Najgorszy był chyba przemyt narkotyków.
Noriega wykorzystał Panamę jako punkt tranzytowy dla narkotyków.
Miał kontrolę nad drogami wodnymi.
Do Kolumbii, do Miami.
Do Europy.
Udało mu się rozwinąć siatkę,
współpracując z członkami różnych karteli.
I zarabiał na tym duże pieniądze.
Jeśli kartele potrzebowały wsparcia lub bezpiecznego przejazdu przez kanał,
on mógł to zapewnić.
Dla karteli był to ważny związek.
To była idealna przystań dla handlu narkotykami
i innych rodzajów korupcji.
Nasz kraj bardzo zaniepokoił się tym handlem narkotykami.
W 1986 roku prezydent Reagan polecił Centralnej Agencji Wywiadowczej,
by pozyskała informacje, które pozwoliłyby pozbyć się przemytników.
Utworzyliśmy Panamską Grupę Zadaniową, by zdobyć więcej danych wywiadowczych.
Tak wyglądała sytuacja, gdy pojechałem tam na drugą misję.
Czyli w 1986 roku.
Poprosiłem ambasadę o listę firm, z którymi współpracowali.
Chciałem sprawdzić, ile z nich ma powiązania z Noriegą.
Wszystkie je miały.
Noriega je kontrolował,
więc chciałem zakazać z nimi interesów i importować wszystko z USA.
Sądziłem, że muszę pozbyć się Noriegi.
Więc Noriega i ja staliśmy się wrogami.
Większość krajów nie lubi obcych wojsk i w końcu zaczynają się irytować.
Noriega dość szybko zaczął kwestionować, czy jesteśmy dla nich dobrymi partnerami,
dobrymi przyjaciółmi,
i zaczął się nam przeciwstawiać.
DORADCA BEZPIECZEŃSTWA NARODOWEGO REAGANA
Poindexter poprosił generała Noriegę o interwencję
w imieniu Contras w Nikaragui.
Poprosił go nawet o użyczenie części terytorium Panamy,
w celu przeszkolenia żołnierzy Contras do walki w Nikaragui.
Generał Noriega powiedział, że na to nie pozwoli.
Więc generał Manuel Noriega stał się dla nich przeszkodą
dla realizacji celów geostrategicznych i politycznych.
Stał się nieprzyjazny, a nawet wrogi,
prawie że agresywny wobec USA.
Zaczął podważać naszą politykę w Ameryce Środkowej.
Ta maczeta symbolizuje godność i odwagę obywateli Panamy.
Każe nam zawsze iść naprzód.
Zaczął prześladować i ograniczać
polityczny establishment Panamy.
Zaczął torturować i zabijać przeciwników politycznych.
W końcu zrozumieliśmy, że nie możemy dłużej milczeć.
Musieliśmy coś z tym zrobić.
Wtedy podjęto decyzję, że zerwiemy z nim stosunki.
WASZYNGTON, 1988 ROK
Prezydent Bush wstrzymał pomoc ekonomiczną i wojskową dla Panamy.
Nastąpił chaos.
W 1988 roku Noriega został oskarżony o przemyt narkotyków przez sąd w USA.
NORIEGA OSKARŻONY
Lata na pokładzie helikoptera dostarczonego przez USA.
Oskarżony o przemyt narkotyków przywódca wciąż podróżuje po kraju.
Generał Manuel Noriega to dowódca armii i najpotężniejszy człowiek w Panamie.
Jako szef grupy zadaniowej jeździłem na spotkania w Białym Domu
z Radą Bezpieczeństwa Narodowego.
Naszym celem było sprawić, by pokojowo oddał władzę
i w pewnym momencie przekazał ją demokratycznemu rządowi.
- Chcecie usunąć Noriegę? - Oczywiście.
Chcemy, żeby odszedł.
MIASTO PANAMA, PANAMA MARZEC 1989 ROKU
W 1989 roku doszło do próby zamachu stanu.
To było w marcu. Dokonali jej członkowie jego wojska.
Zostali unieszkodliwieni i straceni.
Generał Noriega długo współpracował z CIA.
Zna się trochę na propagandzie.
Znów udaremnił próbę odebrania mu władzy.
Choć Amerykanie chcą, by odszedł,
jego władza jest wciąż silna.
Nie planowaliśmy zamachu stanu.
Nie dawaliśmy im broni ani ich nie szkoliliśmy.
Namawialiśmy wojsko, by zmusili Noriegę do rezygnacji.
Kurt Muse był Amerykaninem, którego rodzina wyjechała do Panamy.
Jego ojciec miał firmę graficzną i Kurt u niego pracował.
Jego dzieci chodziły do panamskich szkół.
Był częścią tamtejszej społeczności. Zintegrował się z Panamczykami.
Jednak Kurt, tak jak jego panamscy przyjaciele,
był zaniepokojony rządami Noriegi i jego nadużyciami.
Nazwali się „Radio Głos Pokoju”.
ŹRÓDŁO: GŁOS POKOJU
W jakiś sposób odkryli,
że mogą przechwycić komercyjne transmisje radiowe
z prywatnych stacji radiowych w centrum miasta Panama,
przejąć kontrolę nad sygnałem
i nadawać własny program.
W tamtym czasie nadawali sporadycznie.
To były krótkie wiadomości, przeciw Noriedze i za demokracją.
Głos wolności.
Daliśmy im pieniądze,
za które mogli wynająć kryjówki w centrum stolicy Panamy.
W różnych miejscach.
Daliśmy im nowoczesny sprzęt,
który pozwalał przejmować stacje w określonym czasie.
Potem zapadła decyzja, że wykorzystamy to do walki z Noriegą,
bo wiedzieliśmy, że będzie oszukiwał.
Chciał zmanipulować proces wyborczy.
Rozstawiliśmy sprzęt i czekaliśmy na wybory.
W dniu wyborów mieliśmy otrzymać wyniki sondaży wyjściowych
i odczytać tekst, który na tę okazję ułożyliśmy.
„Uwaga! Pilne”.
„Przerywamy transmisję,
by przedstawić prawdziwe wyniki wyborów na podstawie sondaży”.
Szybko przedstawiliśmy informacje, które otrzymaliśmy z sondażu,
z tak zwanych exit polls,
wyłączyliśmy sprzęt
i zaczęliśmy podsłuchiwać wojskowych, by mieć pewność, że nas nie szukają.
Udało się.
Spędziliśmy popołudnie i wieczór, nadając wiadomości
i przerywając ich łączność radiową.
Ale w końcu Noriega zatrzymał liczenie głosów.
A dzień lub dwa później unieważnił wybory.
Powodem unieważnienia była ingerencja z zagranicy.
Bataliony Godności były wyrazem buntu ważnej grupy obywateli Panamy,
którzy dobrowolnie postanowili zorganizować się jako milicja obywatelska,
druga linia wsparcia dla Sił Obronnych.
Chcieliśmy uchronić kraj przed zagraniczną interwencją wojskową.
Jestem Amadís Jiménez De Sandoval.
Byłem kapitanem Sił Obronnych w czasie inwazji.
BYŁY PUŁKOWNIK SIŁ OBRONNYCH PANAMY
Znam Benjamína Colamarca od wielu lat.
Jak wielu młodych mężczyzn w tamtych czasach, był wielkim idealistą.
Myślę, że bardzo wierzył w nacjonalizm i suwerenność Panamy.
Był dowódcą Batalionów Godności.
Po tym, jak anulowano wybory…
BYŁY DOWÓDCA DELTA FORCE
…i doszło do masowych protestów cywilnych,
Noriega wysłał wiadomość do Panamskich Sił Obronnych
oraz Batalionów Godności,
by zaatakować legalnie wybranych polityków.
Jednym z nich był Billy Ford.
Został zaatakowany na ulicy.
Jego ochroniarz zginął, a sam Ford został pobity.
Zamieszki w Panamie.
Siły Noriegi zaatakowały przywódców i zwolenników opozycji.
Kandydat na prezydenta Guillermo Endara został dotkliwie pobity.
Kandydaci na wiceprezydenta również zostali poturbowani.
Ale pokazał swe prawdziwe oblicze. Pokazał, że jest dyktatorem.
I to był dla niego początek końca.
RZĄD BANDYTÓW CZY AMERYKANIE INTERWENIUJĄ?
Przydzielono mnie do jednostki specjalnej.
LISTOPAD 1989
To była Połączona Komórka Wywiadowcza.
Naszym zadaniem było znalezienie Noriegi, namierzenie go i przewidzenie jego ruchów.
Wysłano nas tam w listopadzie, żebyśmy się tym zajęli.
Wychodziłam biegać po Grobli Amador,
czyli w tej samej okolicy, w której była jego siedziba.
Rozmawiałam ze strażnikami, by sprawdzić, ile powiedzą,
i wracałam do bazy, by zdać relację.
Po przybyciu na miejsce zaczęłam tworzyć siatkę informatorów,
którzy mogli widzieć lub słyszeć o miejscu pobytu Noriegi,
abyśmy mogli przewidzieć jego ruchy.
Wiedziałam, że ma kochankę, Vicky Amado.
Poszłam do salonu kosmetycznego, który często odwiedzała,
z nadzieją na jakieś plotki.
Był też dom, w którym często bywała, w którym ponoć mieszkał czarownik.
Był zaangażowany w voodoo, czyli po hiszpańsku Santería.
Myślał, że zostanie obdarowany potężnymi mocami,
jeśli będzie wykonywał te rytuały.
FORT CLAYTON, PANAMA 16 GRUDNIA 1989 ROKU
Urządziliśmy bal świąteczny.
Ale nasz dowódca, generał Cisneros, przerwał nam zabawę.
Podszedłem do mikrofonu i powiedziałem, że muszę odwołać imprezę,
bo zdarzył się wypadek.
Kazałem im odwieźć rodziny i stawić się na służbę do bazy.
Dostałem informację, że doszło do wypadku, w którym zginął porucznik Marines.
„MARINE” ZABITY W PANAMIE BYŁ KOLUMBIJCZYKIEM
Wyszedł z dwoma kolegami.
Przejeżdżali obok kwatery głównej. Była blokada.
Kazali mu się zatrzymać.
Przejechał przez blokadę, więc go zastrzelili.
I gdy zdawali raport ze sprawy Bushowi,
powiedzieli mu, że poza tym zabitym marine
był tam porucznik marynarki, którego też nie powinno tam być.
Zatrzymali go w tym samym miejscu.
Wyciągnęli go z auta, pobili go i napadli jego żonę.
I wtedy Bush zarządził tę operację.
U nas nazwano ją „Just Cause”, a w Panamie „amerykańską inwazją”.
Więc tak będę mówił. „Amerykańska inwazja na Panamę”.
Bo tym była.
19 GRUDNIA 1989 ROKU GODZINA 22.00
Wracałem do domu około dziesiątej.
Nagle dostałem telefon…
od kapitana Moisésa Cortizo…
który stacjonował w Fort Amador.
Kapitan Cortizo powiedział:
„Benjamín, działy się dziwne rzeczy”.
„Straciliśmy łączność z przedstawicielami armii USA w Panamie”.
Tamtej nocy, gdy przyjechaliśmy, minęliśmy światła punktu kontrolnego.
Były zepsute, a w punkcie kontrolnym nie było żadnych żołnierzy.
Ani z Panamy, ani z USA.
Cały lewy obszar bazy, na którym stacjonowali Amerykanie,
cały sektor dowodzenia marynarki, był wygaszony.
Zupełnie ciemny.
Byłem starszym sierżantem
stacjonującego tam batalionu piechoty.
Piąty batalion 87. dywizji.
Delta Force wzięła udział…
w inwazji na Panamę w ramach Just Cause z kilku powodów.
Po pierwsze, tropili Noriegę już od kilku miesięcy.
Po drugie, był Kurt Muse.
Kurt Muse był członkiem panamskiej grupy Głos Wolności.
Pojechał do Stanów Zjednoczonych, a potem wrócił do Panamy.
Grupa została zdradzona przez kogoś, kogo znali.
Złapali Kurta i zamknęli go w więzieniu.
Kurt był przetrzymywany w więzieniu Modelo w Chorrillo.
To było naprzeciwko kwatery głównej Sił Obrony Panamy.
Dla rządu USA stało się jasne,
że pierwszym etapem inwazji było wydostanie Kurta.
To był tzw. Kwasowy Gambit.
Podczas operacji Just Cause byłem członkiem jednostki specjalnej.
Jednostka specjalna to określenie,
które armia nadaje różnym tajnym grupom.
Delta Force to elita naszych sił.
Mogą wejść wszędzie, wykonać zadanie i wyjść.
Chcieliśmy wyciągnąć Kurta Muse’a z więzienia,
bo im dłużej tam był, tym większe było ryzyko.
Ptaszki z Delty
długo pracowały nad tym, by poskładać tę sprawę.
Gdy Lee przyszedł na selekcję,
znałem go już z kursów w Delcie.
Wylądowali na dachu więzienia Modelo,
dostali się do środka,
wysadzi drzwi do cel więźniów
z pomocą ładunków, które przygotowali.
Złapali Kurta Muse’a i wsadził do helikoptera.
Ale helikopter został ostrzelany.
Uszkodził się i rozbił na ulicy.
Wojsko przysłało posiłki.
Wszyscy strzelali. Wysłaliśmy tam transporter opancerzony.
Uratowali go i zabrali do bazy.
To była dramatyczna ucieczka z więzienia.
Kilku żołnierzy Delta Force zostało postrzelonych,
ale wszyscy przeżyli, więc dobrze się skończyło.
To była akcja dziesięć na dziesięć.
PÓŁNOC
Tymczasem reszta batalionu miała polecieć do Fort Amador,
przejąć go i rozpocząć operację.
Plan zakładał równoczesne ataki
na Strefę Kanału, Fort Amador,
panamskie lotnisko Torrijos,
Fort Cimarron,
i Rio Hato, które było zupełnie na północy.
Ściągnęli tam 82. Dywizję Powietrznodesantową.
Komandosi wylądowali na spadochronach w okolicach Panamá Viejo.
Niestety było to w czasie odpływu.
Gdy tak się dzieje, fala jest bardzo daleko od lądu.
I niestety straciliśmy wtedy czterech komandosów.
Panował wielki chaos.
Dla nas to nie była inwazja, a wejście od tyłu.
Tak naprawdę granicą pomiędzy bazą w Panamie
a bazą wojsk USA była po prostu ulica.
Wystarczyło przez nią przejść.
Najważniejsze było to, by jak najszybciej zlikwidować
wszystkie oddziały Panamskich Sił Obronnych w mieście.
Odizolować je i rozbić.
Kwaterę główną zasypał deszcz pocisków.
Została mocno ostrzelana przez śmigłowce bojowe AC-130,
a później oczyszczona przez komandosów.
Wiedzieliśmy, że Noriegi tam nie ma, inaczej weszlibyśmy tam z siłami lądowymi,
a nie z bombami i rakietami z powietrza.
Więc kwatera główna została zniszczona na początku operacji.
To tam doszło do większości zgonów.
Podczas tej walki.
Ubogie domy w okolicy zajęły się ogniem.
Z każdego miejsca w mieście
było widać światło pożarów w El Chorrillo.
ŚWIADEK ZDARZENIA
Nie wiedzieliśmy, czy po powrocie zastaniemy nasz dom.
To było naprawdę przerażające.
Spaliliśmy Chorrillo do cna.
Jakieś dwanaście przecznic.
Ludzie po prostu stamtąd uciekali.
Francuzi postawili te budynki, gdy pracowali nad budową Kanału.
To było drewno sosnowe z Savannah w Georgii.
Jeśli wiesz, jak się to pali…
To był moment.
Jeśli ktoś był powolny, stary, kaleki lub mały,
po prostu nie zdążył uciec.
W nocy 19 grudnia
dowodziłem grupą piechoty morskiej.
Właśnie awansowałem na kapitana,
i tego dnia objąłem dowodzenie nad nową kompanią.
Nie znałem nawet numeru telefonu do jednostki.
Nie znałem nazwisk moich żołnierzy.
Żołnierze w tym oddziale byli bardzo młodzi.
To były 18-20 letnie dzieciaki,
więc gdy spadły bomby, bardzo się przestraszyli.
Byliśmy otoczeni.
Chłopak obok mnie powiedział: „Niech pan nie wychodzi, bo pan zginie”.
Odpowiedziałem mu, że możemy jedynie się ratować,
bo siły wroga są o wiele potężniejsze.
Powiedziałem, że spróbuję się poddać.
W momencie, gdy chciałem to zrobić, obok wybuchł granat ręczny.
Padliśmy na ziemię. On nie zdążył się schować i dostał.
Umarł mi w ramionach.
Podobno już w pierwszych godzinach inwazji
w stolicy zdetonowano ponad 480 bomb,
konkretnie w rejonie El Chorrillo.
Moim zdaniem walka skończyła się po godzinie.
Byłem w obozie dla jeńców w Fort Davis.
Nie wiedziałem, że Endara został nowym prezydentem.
Na czele nowopowstałego rządu
stanęli kandydaci z anulowanych wyborów, którzy mieli poparcie USA.
Endara nazwał to…
Prezydent rozmawiał ponoć z generałem Cisnerosem
i spytał go o mnie.
Spotkałem się wtedy z generałem Cisnerosem w kryjówce w Fort Davis.
W jego oczach widać było nienawiść.
Nikt nie lubi być celem ataku.
Byłem zdenerwowany i powiedziałem mu, że chcę wrócić do obozu.
Nie chciałem brać w niczym udziału.
Ale powiedziałem mu, że to koniec.
„Noriega ucieka. Zdradził was wszystkich”.
„Nie musimy już nikogo zabijać”.
„Pomóż mi”.
Cisneros powiedział mi, że w El Chorrillo wybuchł pożar
i że wielu ludzi zostało tam bez dachu nad głową,
a generałowie USA chcieli zbombardować Colón
i planowali zrobić to tamtej nocy.
Miałem mu pomóc nakłonić dowódców i żołnierzy do kapitulacji.
Obaj chcieliśmy uniknąć niepotrzebnego rozlewu krwi.
Potem wykonaliśmy wspólny telefon.
Rozmawiali to ze mną, to z Cisnerosem.
Poprosił ich z szacunkiem, w bardzo grzeczny sposób, o poddanie się.
Powiedział, że chce uniknąć bombardowania.
Obiecałem, że ich nie zbombarduję, jeśli oddadzą broń.
„Poddajcie się, a nic się nie stanie”.
Minęło kilka godzin.
Oficerowie zaczęli wychodzić w kierunku punktu kontrolnego.
Dzięki temu Colón uniknęło bombardowania.
Tak się stało z…
Około 75% sił Panamy poddało się już trzeciego dnia.
Przed rozpoczęciem operacji Just Cause
nasze źródła twierdziły, że monitorują Noriegę przez całą dobę.
„Podaj czas, a powiemy ci, gdzie będzie”.
Ale gdy dotarliśmy, nikt nie wiedział, gdzie jest.
Osoby, które go śledziły, dały nam znać,
że był na spotkaniach po atlantyckiej stronie Colón.
Potem był po stronie pacyficznej, w hotelu niedaleko lotniska.
Potem stracili go z oczu.
Okazało się, że nikt nie wiedział, gdzie jest,
bo gdy rozpoczęła się operacja, akurat był w burdelu.
Widział samolot, słyszał hałasy i wybuchy, więc po prostu się ukrył.
Noriega był bystrym człowiekiem.
Wiedział, że go zabijemy.
Taki był nasz plan.
Gdybyśmy złapali go w czasie walki, już by nie żył.
Więc cały czas był w ruchu, zmieniając kryjówki.
Był w cywilu, miał szofera, który mu towarzyszył.
Nie mógł się zatrzymać, bo miał Deltę na ogonie.
W ciągu sześciu dni wykonaliśmy 20 misji,
by sprawdzić miejsca, w których mógł być lub był widziany.
Ale nigdzie nie było po nim śladu.
QUARRY HEIGHTS, PANAMA 21 GRUDNIA 1989 ROKU
Wydawało mi się,
że Noriega jest zbyt wielkim tchórzem, by uciec do dżungli.
Za bardzo lubił komfort.
Za bardzo kochał Vicky Amado.
Wtedy w mojej głowie pojawiła się ta myśl,
że Vicky Amado może wiedzieć, co się z nim stało w tym chaosie.
Otworzyłam żółte strony w książce telefonicznej.
Znalazłam tam mieszkanie Amadów i wykręciłam ich numer.
To był wieczór 21 grudnia.
Telefon odebrała jej matka, Norma.
Powiedziałam, że mam na imię Maria,
i że mam wiadomość dla Vicky od Noriegi.
Vicky podeszła do telefonu.
Była zadyszana i zapytała mnie: „Jest bezpieczny? Gdzie on jest?”
Po tym wywnioskowałam, że nie wiedziały, gdzie jest Noriega.
Powiedziałam Vicky, że Manuel kazał przekazać jej informację,
by skontaktowała się ze mną, Marią, gdyby czuła się zagrożona.
a ja pomogę jej uciec.
To był koniec rozmowy 21 grudnia.
Po południu 22 grudnia zadzwonił telefon.
Powiedziała, że boi się o życie.
Obiecałam, że zorganizuję jej ucieczkę.
23 grudnia spotkałam się z nią w wyznaczonym miejscu.
Ale kiedy zauważyła, że auto wjeżdża do Strefy Kanału
i zbliżamy się do bramy wojskowej,
spytała mnie: „Dokąd jedziemy?”.
Powiedziałam, że w bezpieczne miejsce.
Poinformowałam ją, że nie jestem sojuszniczką Noriegi,
a sił zbrojnych Stanów Zjednoczonych,
i że nadszedł czas, by Noriega zapłacił za swoje czyny,
a kraj potrzebuje jej wsparcia, by do tego doprowadzić.
Myślę, że w ciągu kilku kolejnych dni
zaczęła zdawać sobie sprawę, że ma odegrać bardzo ważną rolę.
Miała na uwadze życie swoich dzieci
i chyba to było dla niej najważniejsze.
Słabością Vicky Amado było to, że lubiła należeć do wyższych sfer.
Jej matka, Norma, prowadziła bar
i przygotowywała posiłki dla Noriegi,
bo ten obawiał się otrucia.
To była matka Vicky.
Z kolei Vicky prowadziła taki styl życia,
jakiego nie miała okazji prowadzić,
dopóki nie poznała Manuela Noriegi.
Co ciekawe, nie znaliśmy miejsca pobytu Noriegi,
gdy przewoziliśmy Vicky do kryjówki, czyli 23 grudnia.
AMBASADA WATYKANU, PANAMA WIGILIA BOŻEGO NARODZENIA 1989 ROKU
Wieczorem 24 grudnia
Noriega zadzwonił do nuncjatury i poprosił o schronienie.
Noriega szukał schronienia w nuncjaturze,
bo to sanktuarium założone przez Kościół katolicki.
Papież zapewnił nietykalność każdemu, kto znajdował się na terenie nuncjatury.
Zadzwonił tam z lodziarni Tastee-Freez.
Tam jest parking.
Obok jest ambasada Watykanu.
Widzisz dwóch mężczyzn stojących na parkingu?
Dokładnie naprzeciwko jest pokój Noriegi.
Podobno tam mieszka Noriega.
No i otacza nas…
Niektórzy mówili, że wszedł do nuncjatury w przebraniu zakonnicy.
Inni mówią, że był przebrany za kobietę.
Jest też trzecia wersja,
według której wprowadził go tam ojciec Villanueva.
Sam nie wiem.
Przyjechaliśmy jak najszybciej. Byliśmy pierwsi.
Zabezpieczyliśmy ambasadę, by stamtąd nie uciekł.
Dookoła nas rozstawiono wiele koncentrycznych okręgów ochrony.
Mieliśmy go w szachu.
Następnie nawiązaliśmy bezpośrednie połączenie,
to było 26 czy 27 grudnia,
pomiędzy kryjówką i nuncjaturą,
by mieć dostęp do rozmów telefonicznych pomiędzy Vicky i Noriegą.
Telefon był na podsłuchu i usłyszałem rozmowę Noriegi z Vicky.
Ich konwersację można podsumować tak: „Nie możesz tam zostać na zawsze”.
A kiedy ona prowadziła z nim te rozmowy,
my zwiększaliśmy ciśnienie.
Postawiliśmy głośniki i włączyliśmy muzykę rockową.
W tym „I Fought the Law and the Law Won”. Było bardzo głośno.
Wiedzieliśmy, gdzie sypia, więc postawiliśmy głośniki przy ścianie,
by musiał tego słuchać całą dobę.
Zgromadzenie Ogólne ONZ potępiło inwazję na Panamę
jako „pogwałcenie prawa międzynarodowego”.
Głosami 75 do 20.
Zgromadzenie Ogólne ONZ
zatwierdziło Rezolucję 44/240,
która wskazywała na to, że ówczesny rząd Stanów Zjednoczonych,
rząd Busha, naruszył prawo międzynarodowe
i naruszył suwerenność Republiki Panamy.
Tego ranka wróciłem do bazy.
W drodze powrotnej, obok nuncjatury, widziałem protest Panamczyków.
Od razu rozpoznali mój samochód.
Byłem bardzo popularny.
Powiedzieli, że jeśli ich tam wpuszczę, wywloką Noriegę.
Wróciłem do bazy i zadzwoniłem do nuncjusza.
„Macie tam tłum Panamczyków, którzy chcą rozprawić się z Noriegą”.
Zrozumiał powagę sytuacji i wezwał Noriegę.
Powiedział dokładnie tak:
„Powiedziałem Noriedze, że jeśli się nie podda,
tłum powiesi go jak Mussoliniego”.
„Tak się stanie,
jeśli nie poddasz się Cisnerosowi,
bo jeśli on cię aresztuje, będzie musiał cię ochronić”.
Wcześniej rozmawiałam z Vicky o tym, jakim człowiekiem jest Noriega,
a ona powiedziała, że jest bardzo dumny.
Był szczęśliwy i dumny ze swoich wojskowych osiągnięć.
Nie znosił upokorzeń.
Wtedy wpadłam na pomysł, że jeśli wyprowadzimy go w mundurze,
będzie mógł stamtąd wyjść i nie czuć się upokorzony.
Rozmowa z Noriegą brzmiała tak:
„Włóż mundur”.
„Wyjdziesz z nuncjatury i odzyskasz dumę”.
„Nie możesz się pokazać w takim stanie”.
Nasze wojsko pojechało do jednej z rezydencji Noriegi,
by zabrać jego mundur, wyczyścić go i wyprasować.
I tak mu go dostarczyli.
Odsunął zasłony. Zgodził się wyjść.
Powiedział między innymi:
„Poddam się i oddam w ręce generała Cisnerosa”.
Przekazałem to Thurmanowi.
Powiedział, że nie powinienem tam podchodzić.
Najpierw miał go sprawdzić oddział sił specjalnych.
Ja stałem z tyłu.
DZIESIĘĆ DNI PO OPERACJI JUST CAUSE 3 STYCZNIA, GODZINA 20.50
Tego wieczora, o 20.50,
Noriega wyszedł z nuncjatury w wojskowym mundurze.
A my staraliśmy się zachować spokój, żeby go nie wystraszyć.
Nie chciałem, by wpadł w panikę i zawrócił,
bo wrócilibyśmy do punktu wyjścia.
Wyszedł przez bramę.
Pamiętam, że złapałem go za ramię, żebyśmy mogli go przeszukać.
Spytał: „Gdzie jest generał Cisneros?”.
Powiedziałem, że po drugiej stronie ulicy.
Skuliśmy go i zabraliśmy do helikoptera.
Byłem tam, gdy zakuli go w kajdanki.
Zaczął się kołysać. Myślał, że go wyrzucimy.
Dlatego go skuliśmy. Tak myślę.
Zaczął powtarzać „Ach”.
Bał się. To był zwyczajny tchórz.
Dopiero gdy Noriega opuścił nuncjaturę apostolską
i zobaczyłam, że przekazują go w ręce służb antynarkotykowych,
odetchnęłam z ulgą.
W operacji Just Case było sporo ruchomych części.
Nie była idealna. Ludzie popełniali błędy.
Czasem wiele zależało od wroga, od pogody, od zepsutych pojazdów.
Nic nie jest idealne.
Ale jak na operację takiej skali została wykonana znakomicie.
Jeśli chodzi o inwazję na Panamę,
nie żałuję, że tam byłem.
Nawet mnie to cieszy, bo uratowałem wiele istnień.
Największą niespodzianką było to, przynajmniej dla mnie,
że Noriega do końca współpracował z CIA.
Ja ryzykowałem życie, prawie straciłem cały oddział żołnierzy.
Przykro było usłyszeć,
że do ostatniej chwili pracował dla wroga, który mnie atakował.
Ciężko patrzeć, jak ludzie obok ciebie umierają.
Zdałem sobie sprawę z tego,
że nie ma dobrej wojny ani złego pokoju.
To ze mną zostało.
Wciąż dokładnie nie wiemy, ile zgonów spowodowała ta inwazja.
Według naszych szacunków zginęło od 2000 do 3000 osób.
Ale nie mamy na to dokumentów.
Noriega został skazany na 40 lat więzienia w USA,
potem trafił do Francji, bo złamano jakieś prawo,
potem został przeniesiony do Panamy
i umieszczony w byłym więzieniu w Strefie.
Potem wykryli u niego raka i zmarł.
Moim zdaniem został potraktowany lepiej, niż na to zasługiwał.
Był okrutny.
Myślę, że w Panamie odniesiono sukces.
Bo utrzymali demokrację.
Przejęli kanał.
Dobrze nim zarządzali. Zarobili na nim.
Ale musimy uważać, by w przyszłości nie angażować się w takie przejęcia.
Bo powodują one nie tylko śmierć wielu młodych żołnierzy,
ale też straty finansowe i osłabienie pozycji na świecie.
Dlatego miejmy nadzieję,
że czasy inwazji na inne kraje dobiegły końca.
OFICJALNA LICZBA OFIAR WŚRÓD PANAMCZYKÓW PODCZAS OPERACJI JUST CAUSE TO 514 OSÓB
ZGINĘŁO TEŻ 23 AMERYKAŃSKICH ŻOŁNIERZY I TRZECH CYWILÓW
GENERAŁ MANUEL NORIEGA SPĘDZIŁ W WIĘZIENIU 17 LAT
NIEZNANE MISJE SZPIEGOWSKIE
Napisy: Marta Racka