MOSKOVA, SOVYETLER BİRLİĞİ 1985
Bir KGB subayı olan Oleg Gordievsky, İngiliz İstihbaratı MI6 için çalışmış
en iyi ajanlardan biri olabilir.
Büyük Britanya'nın güvenliğini korumak için risk almaya hazırdım.
Telgraf geldiğinde üslubu tanıdım.
Büyük bir şüphe altındayım ve başım belada.
En kısa zamanda tahliye gerek.
MI6, tahliye isteğini gördüğü sinyalini verdi.
Çikolata yiyerek geçen bir MI6 memuruyla.
Kaçışa hazırlanmaya başladığımda heyecanlı hâle geldi.
Bu, olası en yüksek riskli operasyondu.
Çok gergindim.
Birçok kez kendime "Film gibi. Şuna bak" dedim.
"Hakkımda bir film mi izliyorum?"
Pimlico Operasyonu, bir subayı
Moskova'dan çıkarmak için yapılmış en gözü pek ve cesur girişimdir.
CIA
GİZLİ
GERÇEK AJAN HİKÂYELERİ
PIMLICO OPERASYONU
Başlayalım mı?
1967'de KGB şubesinin müdür yardımcısı olarak
Kopenhag'a gönderildim.
Eskiden KGB albayı ve istihbarat subayıydım. Bir ajan.
Danimarkalılara karşı çalışmıyorduk.
Aslen Amerikalılar ve NATO'ya karşı çalışıyorduk.
Danimarka'nın küçük bir ülke olduğu unutulmamalı,
Soğuk Savaş'ın hemen ön cephesinde.
Ajanlar, temelde savaş için en ucuz silahtır.
Bu yüzden sosyalist ülkelerin çoğu, ajanlarını
elçiliklerde ya da bağımsız olarak Danimarka'da çalıştırırdı.
RUSYA ELÇİLİĞİ
O sırada orada çalışan Gordievsky ile tanıştım.
Gordy, şubenin müdür yardımcısı, sağ kolumdu.
Benden sonra KGB'ye en yakın adamdı.
Aslında Oleg Gordievsky etrafı tamamen KGB ile çevrili bir adamdı.
Başlangıçta Homo Sovieticus'tum,
yani yalana alışmış normal bir Sovyet erkeği.
Ailesiyle farklı, partisiyle farklı bir dil konuşan.
Annem Komünist Parti üyesi değildi.
Annemin normalliğinin etkisi,
bana Sovyet hayatının gerçekliğini
uygun ışık ve boyutta görmeyi öğretti.
KGB'ye karşıydı çünkü babam KGB'ye mensuptu,
annem de tüm hile ve vahşeti görmüştü.
Kardeşimle tam olarak KGB'nin tekinsiz yerel bünyesine değil,
Dış İstihbarat Departmanı'na katılıyorduk.
Elit bir kuruluş,
insanlar entelektüel, farklı diller konuşuyorlar.
Ama iş neydi?
Halkı KGB'ye gizli muhbir yapmak.
Ya yurt dışında? Aynı şeyi yapacaktık.
O zamanlar Prag Baharı'ndan önceki durum vardı.
Çekler yeni özgürlüklerini keşfediyor.
Son iki aydır,
sıkı Stalinist Novotný başkanlıktan düştüğünden beri,
toplumlarının geleceği için özgürce protesto ediyorlar.
Alexander Dubček birkaç ay önce Prag'da iktidara gelmiş,
"insan yüzlü sosyalizm" vaat ediyordu.
İlk adımlardan biri sansürün kaldırılması,
hatta çok partili bir demokrasi getirilmesiydi.
Ama Moskova, Dubček'e reformlarını geri alması için baskı yaparken
bir yandan askerî planlar yapıyordu.
Sovyet lideri Leonid Brejnev aslen Dubček'i desteklemişti.
Prag'daki reformların Doğu Bloku'nu zayıflatacağından korkuyordu.
KGB şubemizdeki çoğu kişinin votka içtiğini hatırlıyorum.
Ruslar Prag'a tank gönderecek mi diye
iddiaya giriyorduk.
Oleg'le tank göndermeyeceklerine dair
iddiaya girdiğimizi hatırlıyorum.
Bu arada kaybettik çünkü 1968'de bu gerçek oldu.
PRAG, ÇEKOSLOVAKYA 20 AĞUSTOS 1968
Çekoslovak Sosyalist Cumhuriyeti'nin tüm halkı,
Sovyetler Birliği ordusu Çekoslovak Sosyalist Cumhuriyeti'nin
ulusal sınırını geçmiş bulunuyor.
İşgal haberini aldığında genç Gordievsky elçilikteydi.
Bu benim için büyük bir darbeydi.
Bir komünistin evrilebileceğine dair olan inancıma.
"Hayır, komünistler asla değişmez" dedim.
Bu, reddettiğim katı totaliter bir sistem.
Cesur Çekoslovak halkı, özgürlük ve demokrasiyi yeniden kazanmaya çalıştı.
Baskıcı Sovyet rejimi bunu durdurdu.
O günden sonra o rejimi bir daha destekleyemezdim.
Kendimi bir daha asla komünist hissedemezdim.
O gün zihnen safımı değiştirdim.
KGB'nin kalanıyla arama mesafe koyuyordum.
Tasfiyeler, gulag ve benzeriyle ilgili kısmıyla.
Telefonu alıp eşini arar,
iki gözü iki çeşme,
çünkü Sovyetler Birliği'nin
ve diğer Varşova Paktı ülkelerinin
Çekoslovakya'daki tutumundan usanmıştır.
Aslında telefonunun dinlenmesini bekliyordu.
Dinleniyordu da.
Eşiyle olan konuşmasını Danimarka İstihbaratı dinliyordu.
İşte o zaman teknisyenlerden biri fırlayıp
Danimarka İstihbarat Servisi operasyon amirine gitti,
kapısını çalıp "Müdürüm, bunu duymalısın" dedi.
O zaman başkan yardımcısıydım,
Danimarka Polisi İstihbarat ve Güvenlik Servisi.
Yani operasyon amiriydim.
Rusça bilmediğim için hemen anlayamadım
ama transkripti okuyabildim.
Kısa sürede onun KGB'den olduğunu
ve illegal ajan destek subayı olduğunu anladık.
Danimarkalı din adamları, Danimarka polisi,
kayıt müdürlükleriyle temasları vardı, illegal Sovyet ağına
kendi tabirleriyle yeni ortaklar bulmak için.
Bu, hakkında çok şey söyleyebilir.
Zekiydi, kültürlüydü, arkadaş canlısıydı,
açık fikirliydi, dil becerisi vardı ve iyi eğitimliydi.
Çekici bir adamdı.
Operasyona uygun olduğu kanısına vardığımızda,
onu aramıza alalım dedik.
Fotoğrafı çekmecemdeydi, adamımız oydu.
Kendimiz yapamayacağımızı anladığımızda
İngiliz servisinden yardım istedik.
Bazı hazırlıklardan sonra
İngilizler harekete geçip Gordievsky'ye elini uzattı.
İngiliz İstihbaratı, Soğuk Savaş ortalarında
farklı örgütlere bölünmüştü.
Yurt içi servisi olan MI5, iç tehditlere bakıyordu.
Ancak yurt dışında, elçiliklerde faaliyet gösteren
İngiliz İstihbaratı için çalışacak yabancıları arayan
Gizli İstihbarat Teşkilatı MI6 idi.
Enerjik bir badminton oyuncusuydu, sabahları erken oynardı.
İngiliz şube başkanı da badminton'cuydu. Ve onun…
Büyük bir avantajı vardı. Tüm Kopenhag'da
İngiliz İstihbaratı'nın başı olduğu bilinirdi.
Bu büyük bir avantajdı
çünkü Gordievsky kiminle konuştuğunu biliyordu.
KOPENHAG BADMINTON KULÜBÜ
Sabahın erken saatlerinde
bir badminton kortunda bulundum.
Kort sadece sabah yedi ile sekiz arasında müsaitti.
Gordievsky'yle göz teması kurup yanından geçerken
"Konuşmak ister misin?" diye sormak kadar basitti.
Gordievsky "Bu çok iyi olur" dedi.
Başta bazı şüpheleri vardı.
Bir istihbarat subayı, KGB subayı olarak samimi ve ciddi miydim?
Açıkça konuştular ve dediler ki,
"Bizim için çalışmanı istiyoruz. Var mısın?"
Gordievsky de "varım" dedi.
Tabii ki endişeliydi.
Her ajan endişelidir.
Her ajan ifşa olma korkusuyla yaşardı.
Çalışırken korkuyla yaşıyorsun.
İşin bitince korkuyla yaşıyorsun.
Bu da oyunun bir parçası.
Arka plandaydık, koruma sağlayıp yardım ediyorduk
ama tamamen gizli tutuluyordu.
İki kişi bilse tehlikeli.
On kişi bilse çok tehlikeli.
Danimarka'daki KGB amiriyle arkadaş olmanın iyi yanı,
müdürünün ofisine gidip
masadaki evrak ve belgelerini karıştırıp
gereken gizli şeyleri bulabilirsin.
Gordievsky'nin bildiği ve muhtemelen sağladığı bazı bilgiler,
Ruslar için çalışan İngiliz veya Amerikalıların kimlikleriydi.
Yurt dışında çalışan bir KGB subayı olarak
Gordievsky, yabancıları Ruslar için çalışmaya ikna ediyordu.
Bazen güvenli dairelerde buluşurlardı.
Bazen ise duruma göre
Kopenhag'ın ortasında hızlı bir temas.
Elinden çıkan şey, yolun ortasında
diğer yöne giden bir adama verilirdi.
Norveç, İsveç, Birleşik Krallık'taki birkaç ajanın adını biliyordu.
İki yüz kişinin adını verdi.
1978'de Gordievsky Moskova'ya geri çağrılır.
Kopenhag'daki görevi bitmiştir.
Oleg Gordievsky'nin Moskova'ya dönmesindeki büyük avantaj,
KGB Dış İstihbaratı'nın üçüncü departmanının
İskandinavya ile Britanya'yı da kapsamasıydı.
Oleg Gordievsky Moskova'daki o yılları kullanarak
İskandinav masasından İngiliz masasına geçerek
İngiliz İstihbaratı MI6'yı şaşırtıp sevindirerek
İngiltere'ye atandı.
1980'lerde Margaret Thatcher'ın
kendi tabirimizle Savunma Özel Kalemi idim.
Danışmanıydım.
Tek bir kaynak olduğunu benden daha iyi biliyordu.
Ama adını bilmiyordu. Bilmesine gerek de yoktu.
Birimlerimiz Gordievsky'ye bilgi sağlardı,
Sovyetler Birliğine götürüp
Londra'da ne kadar aktif bir ajan olduğuna ikna etsin diye.
O zamanlar Margaret Thatcher oldukça Sovyet karşıtıydı.
Margaret Thatcher'a "Demir Leydi" dendiği zamanlardı.
Başkan Reagan kem imparatorluktan bahsederdi.
Nükleer dondurma tekliflerini tartışırken
gururun cazibesine dikkat edin, pürneşe
kendinizi her şeyden üstün ve iki tarafı da suçlu ilan edip
tarihi ve kem imparatorluğun saldırganlığını göz ardı etmeyin.
Silahlanma yarışına büyük bir yanlış anlaşılma deyip
kendinizi doğruyla yanlışın, iyiyle kötünün mücadelesinden çıkarmayın.
Rusları büyük kötüler olarak görüyordu ve konuşmalarında dile getirirdi,
özellikle başkanlığının başlarında, kötülüklerini anlatan konuşmalarında.
Sovyetler Birliği'nin lideri Leonid Brejnev
ve KGB'nin başı Yuri Andropov,
Reagan Yönetimi'nin gelişiyle
yakın gelecekte Batı'nın gerçek ve ciddi bir
nükleer savaş başlatma olasılığına ikna olmuştu.
Politikacılar, 500 yeni Amerikan taktik nükleer füzenin
Batı Avrupa NATO ülkelerine konuşlandırılmasıyla
güçlerinin modernleştirilmesinde anlaşmak istiyor.
Londra'daki KGB şubesinde Gordievsky telgraflar gördü,
Moskova'dan dünyaya gönderilen sinyaller,
NATO tatbikatını aslen bir
kamuflaj olarak tanımlıyordu
zira Sovyetler Birliği'ne ilk saldırı için seferberlik olduğuna inanıyorlardı.
Bu, Kasım 1983'teki sözde NATO tatbikatı Able Archer idi.
Tetikte olmayı bırakamayız çünkü Varşova Paktı askerî makinesi
bugün bile hız kesmeden büyümeye devam ediyor.
Able Archer'ın 1983'teki versiyonu, bir komuta yeri tatbikatıydı.
Başbakan ya da kıdemli politik liderler de
tatbikata katılmıştı.
Bu, tekrar Brejnev'in paranoyasını besledi.
Neden bir savaş oyununda bir başbakan
Sovyetler Birliği'yle bir tür nükleer savaş taklidi yapsın?
Savaş başlayacağını düşündüklerinde erken davranıp
aslında kimsenin istemediği bir savaşı başlatabilirler.
Sovyet korkularının boyutu belli olunca
o rotayı takip etmeme kararı alındı
çünkü Sovyetler Birliği'ni saldırıldığına ikna ederdi.
Gordievsky'den bunun gerçek bir korku olduğunu öğrenmek çok yardımcı oldu.
Ama Gordievsky'nin başarılı olduğu şey
Batı'yı ikna etmekti. Üslubunun,
Reagan'ın yaptığı kem imparatorluk konuşmalarının
Doğu'da yanlış algılandığına.
Aslında istihbaratının büyük bir değeri
İngiliz ve Amerikalıları üslubu yumuşatmaya
Rusları kötü insanlar olarak göstermemeye ikna etmekti.
Bu çarpıcı bir bilgi ve muhtemelen
Gordievsky'nin Batı'ya sunduğu en önemli şey.
Kendi zekâsı ve yetenekleri sayesinde bu geniş tabloyu
ortaya koyabilen bir adamdı.
Çok değerliydi.
Oleg Gordievsky ismi, Thatcher'ın ağzından kaçamazdı
çünkü adını hiç öğrenmedi.
Ama Oleg Gordievsky'yi tanıyordu.
Onu şüphesiz bir kahraman olarak görüyordu.
Oleg'in dediği gibi, "Ben Bond, James Bond."
Gordievsky, Londra'da yerleşik ajan oldu.
O sırada MI6'da akan şampanyayı hayal edin,
bağlantıları Londra'da KGB başkanlığına aday oldu.
Beşerî istihbarat paylaşmak bir ilişkinin en hassas kısımlarındandır.
Çoğu zaman, kaynak materyalin kendisi paylaşılabilir.
Gordievsky'nin bilgileri Amerika ile paylaşıldı
ama kimliği paylaşılmadı.
Yine de, CIA
bir istihbarat servisi ve ne olduğunu bilmek istiyor.
Bir süre sonra, İngilizlerin bir şekilde
çok iyi konumlanmış bir Sovyet kaynağı olduğu ortaya çıkıyor.
Operasyon Müdürlüğü'nün, Sovyet ve Doğu Avrupa şubesinin,
Sovyetler Birliği ve müttefiklerini izleyen biriminin başı,
İngilizlerin kaynağını öğrenmesi için
birini atadı.
Sovyet bağlantısını bulma projesinde
çalışan kilit isim Aldrich Ames.
Gordievsky'nin bilmediği, CIA ajanı Rick Ames'in
Vaşington'daki KGB şubesine gidip
istihbarat sunmasıydı.
Aldrich Ames, Operasyon Müdürlüğü'nde orta seviye bir CIA ajanı.
Kariyerini Sovyet hedefine karşı çalışarak geçirdi.
Ama açıkçası, çok başarılı değil ve Sovyetler için casusluğa başlıyor.
İdeolojik inancından değil.
İstediği para. Hem kendisi, hem de daha önemlisi
güzel şeylere alışmış eşinin yaşam tarzını korumak için.
Sovyetler Birliği için casusluğa başlar.
Eşekten düşmüşe döndüler. Cidden.
Sadece bilgi, hatta bazı durumlarda yarım düzine veya daha fazla
KGB subayının, MI6 ya da CIA için çalıştığının kanıtı sunulunca.
BAY AMES, TOPLAM 1.535.077,28 USD
ŞAHSİ HESABINIZA GEÇMİŞTİR.
Vaşington'daki ilk KGB bilgi dökümünde
CIA için çalışan 10 ila 11 Sovyet ajanın kimliğini ifşa etti.
Hemen olmasa da eninde sonunda
yargılanacaklarını biliyordum.
Bazılarının kesinlikle idam edileceğini de.
KGB'ye de aynı zamanda
CIA'in MI6'nın hassas bağlantısı hakkında bildiklerini anlattı.
Amerikalılar bazı bilgileri biliyor ama kaynağı bilmiyordu.
Ellerindeki bilginin kaynağını
erişimi olan kişilere bakarak
Aldrich Ames, Gordievsky olarak tespit etti.
Bay Gordievsky'nin durumunda,
evet, MI6 bize asla kaynağını açıklamadı.
Bunu öğrendik. Aslında öğrenen bendim.
Kim olduğunu bulmamızı sağlayacak parçaları bir araya getirebildim.
Üç gün önce, bir CIA çalışanı,
Aldrich Ames ve eşi casusluktan tutuklandı.
Ames çifti ulusal güvenliğimize büyük zarar verdi.
Aldrich Ames, CIA tarihindeki en büyük zararı vermiş vatan hainidir.
Gordievsky'yi ifşa etti,
Ruslara kim olduğunu söyledi ve gerisi tarih oldu.
Oleg Gordievsky, 1985'te Moskova'ya geri çağrılır.
Kendisine verilen neden, İngiltere'deki KGB operasyonlarının
başına geçmeden önce önemli görüşme ve brifinglerdir.
Telgraf geldiğinde,
"İki gün içinde önemli görüşmeler için Moskova'ya gel"
üslubu tanıdım.
Düzinelercesi önemli görüşmeler için Moskova'ya çağrılıp vuruldu.
MI6 bağlantılarına danışıyor, hepsi hemfikir…
Yani, asla emin olamazsınız
ama gittiğinde her şey yolundaysa yerleşik ajan olacak.
KGB'nin Birleşik Krallık'taki operasyonları hakkında her şeye erişecek.
Öte yandan, bu cidden kötü haberse
gittiğinde muhtemelen ölecek.
Sonunda Gordievsky'ye kararlarını bildiriyorlar.
Karar ona ait ve risk alıp
Moskova'ya gidip ne olacağını görecek.
Pimlico Operasyonu, İngiliz bağlantılarıyla
Gordievsky'nin başı belaya girerse Sovyetler Birliği'nden tahliyesi için
dikkatlice hazırlandı.
Pimlico şöyle işliyordu; her Salı saat 19.30'da
Moskova'daki MI6 şubesinden biri
Kutuzovsky Bulvarı'ndaki belirli bir pastaneye bakardı.
Orada gri pantolon ve gri şapkalı
Safeway market torbalı bir adam görürse, sinyal buydu.
Kit Kat ya da Mars çikolata yiyerek cevap vermeleri gerekiyor.
Cesur bir adam olmam gerektiğini düşündüm. Öyle hissettim.
Ama Oleg bana şöyle dedi,
"Bir terslik olduğunu hissettim" Bu cümleyi çok net hatırlıyorum.
"Avuçlarımı hissettim. Terli hissettim."
Moskova'ya döndükten sonra
hızlıca bir şeylerin ters gittiğini fark etti.
İlk olarak, pasaport kontrolünden geçerken
KGB memuru pasaporta bakıp adını fark etti
ve Gordievsky'nin geldiğini bildirmek için birini aradı.
Normalde onu KGB'den bir meslektaşı almalıydı.
Ama onu almaya gelen yoktu.
Bu da biraz tuhaf.
Eve döndüğünde tuhaf bir şeyler olduğuna dair
kesin kanıt bulur.
Kapısında üç kilit var
ama birinin anahtarını kaybetmişler
ve aslında kullanmıyorlar ama o kilit kilitlenmiş.
Bunun tek bir anlamı olabilir.
Biri içeriye girmiş.
İlk aklına gelen "Bu KGB. KGB'nin işi."
Daireme dinleme cihazı koydular, telefonum dinlendi,
ve muhtemelen kamera bile koydular.
Onlar tarafından sürekli izlenip dinleniyordum.
Beni arama bahaneleri,
birtakım önemli insanlarla önemli görüşmeler,
asla gerçekleşmedi.
Toplantı yok, randevu yok, görüşme yok.
Diğer küçük şüpheli anlar.
Salı günü bir şey olmaz. Çarşamba da.
Bütün haftayı bekleyerek geçirir ve hiçbir şey olmaz.
KGB, Gordievsky'nin bir İngiliz ajanı olduğunu kesin bilmiyordu.
Bilselerdi onu havaalanında tutuklarlardı.
Onu hapse atarlardı.
Sahte bir mahkeme ayarlarlardı.
Sonra da hızla infaz odasına.
Diz çöktürüp başının arkasından vururlardı.
O kadar basit.
Ancak yapmadılar. Bana göre,
şüpheleri vardı ama kanıtları yoktu.
Dananın kuyruğunun kopmasını bekliyor.
Sonunda bir şey olur.
KGB Birinci Genel Direktörü'nün asbaşkanlardan biri olan
Grushko'dan haber alır, yani tepedekilerden.
"Benimle gel. Karargâhtan çıkıp İngiliz hükûmetine
üst düzey sızmaları ayarlamak için düşündüğümüz
stratejileri görüşmeliyiz" diyordu.
Kulübeyi buldular. İstihbarat Birinci Genel Direktörlüğü
yerleşkesinin dışında özel bir KGB kulübesi.
Başta bir şey varmış gibi davrandılar,
iş tarzı bir şey hakkında tarafsız bir konuşma.
Ama sonra içkime uyuşturucu koydular.
Sonunda sorguya çektiler.
Kişiliğim anında ve derinlemesine değişti.
Kontrolümü kaybettim. Konuşmayı kestim.
Düşünce tarzım tuhaftı.
Ve muhtemelen en az beş saat sürdü.
Böyle bir durumdayken onlar tarafından sorgulandım.
Bir şey biliyorlardı ama beni hemen yargılayacak kadar değil.
Çaresizce daha fazla kanıt arıyorlardı.
Çok endişeliydim. İki üç gün sonra
sorgunun tüm içeriğini hatırlamaya başladığımda
büyük bir şüphe altında olduğumu fark ettim.
Ve hayatım…
Büyük tehlikedeydi.
İşim bitmişti. Ne yapacağımı düşünmeye başladım.
Asıl sorguyu mu beklemeliydim,
belki işkence olurdu, kaçmalı mıydım?
Büyük bir risk olduğunu
ve şansın yüksek olmadığını bilerek kaçmaya karar verdim.
Fark eder ki tek umudu Pimlico Operasyonu'dur.
Tahliye planını başlatıp
İngiliz dostlarının yardımıyla SSCB'den kaçmak.
KUTUZOVSKY BULVARI, SOVYETLER BİRLİĞİ SALI 19.30
Oleg bu kişiyi gördü ama kendisini gördüğünden emin olamadı.
MI6 subayı elini cebine soktu, bir Mars çikolata çıkardı,
bazıları Kit Kat diyor, ve yemeye başladı.
Oleg görüldüğünü anlamıştı.
Böylece İngiliz İstihbarat tarihinin en büyük kaçış hikâyesi başladı.
İngiliz Büyükelçiliği, Gordievsky'nin SSCB'den
ayrılmak istediğini, Rusların peşinde olduğunu biliyor.
Şimdiye kadar KGB gözetimi altındaki
kimse Sovyetler Birliği'nden başarılı bir şekilde çıkarılamadı.
Yani o ve MI6, planı devreye sokmaları gerektiğinde
imkânsızlıkları biliyordu.
Pimlico önemli bir operasyondu, Başbakan Margaret Thatcher'ın
bizzat izin vermesi gerekiyordu.
Biri bana Margaret Thatcher ile
iletişime geçmemin çok önemli olduğunu söyledi.
"İskoçya'da" dediğimde "Aman tanrım" dedi.
"Telefon edeyim mi?" dedim.
"Hayır, telefon etme. Tanrı aşkına."
"Balmoral'a gidip onunla yüz yüze konuşmalısın."
"Ne yaptığını da kimseye söyleme."
Oraya vardım.
Kraliçe'nin yardımcısı telefonda Kraliçe'nin annesinin yardımcısıyla
çok ciddi bir konuyu tartışıyordu.
Kraliçe, annesinin video cihazını ödünç alabilir miydi?
Şöyle demek zorunda kaldım,
"İstesen de istemesen de onu göreceğim."
"Şimdi gidiyorum ve onu bulacağım."
Ona durumu anlattım,
hemen yetki verdi ve Londra'ya döndüm.
Hâlâ masraflarımın karşılığını bekliyorum.
MOSKOVA, SOVYETLER BİRLİĞİ 1985
MI6, planı bir
Shakespeare sonesi kitabına sakladı.
Gizli mürekkep kullanılmıştı,
suya konulduğunda plan belirecek ve tam olarak
gideceği yeri söyleyecekti.
MOSKOVA
LENINGRAD
Rotayı düşünmeye başladım. Biletleri düşünmeye başladım.
KGB gözetiminden nasıl kurtulacağımı düşünmeye başladım.
KGB'ye nasıl yanlış sinyal göndereceğimi düşünmeye başladım.
Birkaç gün önceden bilet almaya tren istasyonuna gittiğimde,
onlara izimi kaybettirmek zorunda kaldığımda
çok heyecanlıydı.
Her şey ters gidebilir, o yüzden çok gergin.
Son birkaç gününü ailesiyle geçirir.
Eski arkadaşı Mikhail Lyubimov'la vakit geçirir.
Birden beni arayıp beliriverdi.
Elinde açık bir şişe votka vardı.
Büyük bir şişe.
İçiyordu, gergin bir şekilde içiyordu.
"Görüyorsun ya" dedi, "Korkunç bir şey oldu."
"Beni Moskova'ya geri çağırdılar. Şimdi buradayım."
"Çok kötü. Kariyerim bitti" gibi bir şey.
Sakinleştirmeye çalıştım.
Titriyordu ve çok kötü durumdaydı.
Bir dostum
ve silah arkadaşımın İngilizlere katılabileceği
aklımın ucundan geçmemişti.
Açıkçası hiç şüphem yoktu.
Çünkü şüphem olsa onu vururdum.
Veda etmeye çalıştım. Çocukları öptüm,
eşimi öpüp veda ettim.
Ama onlara daha fazlasını anlatamazdım
çünkü eşim İngilizlerle olan ilişkimi bilmiyordu.
Yaptığım şey için bilgi ve sorumluluğun
ağırlığını taşımasını istemedim.
O yüzden.
Ailemi, çocuklarımı ve eşimi öyle seviyorum ki
bu benim için büyük bir şoktu.
Ona söylese eşi ihanetle suçlanabilirdi.
O yüzden söylemedi.
Eşi tatile çıkıyordu.
Kısa bir ayrılıktan başka bir şey
olduğunu düşünmesi için bir neden yoktu.
O yüzden dudağına sıradan, kısa bir öpücük kondurdu.
Bir akşam, gitme vaktim geldiğinde
hızlıca binadan ayrıldım.
Fiziksel olarak sıkı bir gözetim altındaydım.
Arkamda sürekli iki araba vardı.
Hızla karşıya geçtim, koşarcasına,
parkta kayboldum.
Parkta, ağaçların arasında görülmez olunca koşmaya başladım.
Kaçtığımı görmediler. Onları atlattım.
Bir tren istasyonuna varıp bir trene atladım
ve gece boyunca trende kaldım.
Bu arada, iki MI6 memuru, eşleri ve bir bebekten oluşan konvoy
iki araçla onunla buluşmaya gidiyor.
Hikâyeleri oldukça açıktı.
KGB'nin aklına, MI6 memurunun eşinin
bebekle birlikte orada olmasının nedenini sokmuşlardı.
Kadın oradaysa bebeğin, geride bırakılmaktansa,
onunla birlikte gitmesi anlaşılırdı.
Elçiliğin dinlendiğini bildiği için
sürekli baş ağrılarından falan şikâyet ediyordu.
Onun durumunda, doktora gidecekti.
Helsinki'de elçilikçe tanınan bir doktora.
LENINGRAD İSTASYONU, SOVYETLER BİRLİĞİ
Tahliye edilmek inanılmaz streslidir.
Bence Gordievsky'de olan buydu.
Leningrad'da trenden inip Vıborg'a giden bir otobüse biniyor,
Finlandiya sınırından önceki son Sovyet şehri.
Buluşma noktasından bir kilometre uzakta indirilir.
Sınıra doğru giderken
yakalanma şansım büyüktü.
Alınacağı yere kadar son bir kilometreyi yürür.
Ve kendini gizleyip bekler.
Endişeliydik. Yaptıkları riskli bir işti.
Her şey ters gidebilir. İnsanlar ölebilir.
İngiltere ile diplomatik ilişkiler bitebilir.
Her şey mümkün.
İngiliz arabasının beni almasını beklerken
binlerce sivrisinek beni ısırdı.
Otların içindeydim, nemli ve sıcaktı.
Arabaları birkaç saat bekledim.
Gitgide daha da geriliyordum.
İki dakika sonra arabalar geldi, beni bagaja koydular.
Arabanın bagajında bulmayı umduğu şeyi buldu,
üzerine örtmek için metalik bir battaniye.
Sonra bir sakinleştirici bulup içti.
Seksen saniye sonra çıkmışlardı.
Ama tehlike, güvenlik noktalarındaydı.
Uzaktan sınır muhafızları arabanın etrafını sardı.
Gerekli evraklar vardı. Diplomatik bir arabadaydılar.
İşler planlandığı gibi gidiyordu,
sonra köpekler arabayı koklamaya başladı.
Bu noktada kesinlikle şaşırtıcı bir şey oldu,
casusluk tarihinde benzeri yok.
Ne yapacağız derken…
MI6 memurlarından birinin eşi köpeklerin dikkatini dağıttı.
Soğan ve peynir aromalı patates cipsiyle.
Motoru durdurdular ve köpeklerin kokladığını duydum.
Bu, köpeklerden birini çekmeyi başarıyor ama diğeri cipsle ilgilenmiyor
ve arabanın arkasına yaklaşıyor, kadın da B planına geçiyor.
Kadınlar, muhteşem İngiliz kadınları, bez değiştirmeye başladı.
Bebeğin bezinin değişmesi gerekiyordu.
Güzel, kokulu bir kalıntı var ve onu aşağı atıyor.
Köpek iğreniyor, biz de iğrenirdik,
ve arabaya daha fazla ilgi göstermiyor.
Son kontrole gidiyorlar.
Adam pasaportlarını alıp onlara bakıyor. Tamam.
Pasaportları verecekken telefon çalıyor.
Açıyor. Konuşuyor da konuşuyor.
Bu arada arabadakiler kalp krizi geçiriyor.
Bir şey yok. Pasaportları verir.
Araba gitmeye başladı.
Arabada müziği değiştirip
Fin besteci Sibelius'u koyuyorlar
"Finlandia" bestesini çalmaya başlıyorlar.
Yani bagajda gizli adam için
artık Finlandiya'da güvendeyiz demek.
Artık özgürüm.
Sibelius çalmaya başladı.
Bu bir mucizeydi.
Finlandiya'ya vardıklarında iki araba bekliyordu.
Bir arabada MI6'dan iki İngiliz vardı.
Diğerindeyse Danimarka Polis İstihbarat Teşkilatı'dan iki kişi.
Danimarka Güvenlik Servisi bekledi, ona bir Fransız pasaportu verip
arabaya bindirdiler ve sonra…
Finlandiya'dan çıkmaya.
Oradan Norveç'e götürüldü.
Norveç'ten de Londra'ya döndü.
Hiç pişman değilim. Hayatta yaptıklarımdan,
değişiklikler, kaçmak zorunda kalmak, başka bir ülkede yaşamaktan. Hiç.
KGB için
Gordievsky'nin kaçışı sıra dışı bir aşağılamaydı.
Bu korkunç Pimlico kaçışı
bir maceraydı, çok maceralı bir operasyondu
ama profesyonel değildi.
Ajanlarınızı bagajda tahliye edemezsiniz.
Bu her istihbarat subayı için saçmalık.
Ülkeye ihanet etmedim.
Sovyetler Birliği halkına, Rus halkına,
SSCB çatısı altındaki halklara ihanet etmedim.
Bence rejime ihanet ettim,
Sovyet komünist sistemine; gayrimeşru, yanlış
ve Sovyet tarihinde yer yer suçlu.
Ruslar için o tabii ki bir haindi.
Bizim için ise bir kahramandı.
Bize göre, Gordievsky'nin aramıza katılması
ve Gordievsky dosyası
en iyilerden biri, belki de en iyi
Soğuk Savaş zamanı Batı istihbarat operasyonu.
Bence Soğuk Savaş'ı sona erdirmede ve Doğu ile Batı arasında
daha sakin ve ölçülü bir ilişki kurmada
kilit bir rol oynadı.
Kaçıştan sonra Başbakan Margaret Thatcher ile tanıştırıldı.
Sonra Başkan Reagan ile tanıştırıldı,
sağladığı değerli istihbarat nedeniyle.
Ve onun istihbaratı, Soğuk Savaş'ın sonlarında
önemli karar alıcılara gitti.
1986'da Oleg Gordievsky'yle ilk tanıştığımızda
onun için en önemli şey ailesiydi.
Sabah aklından geçen ilk şey
ailesini nasıl yanına alabileceğiydi.
Sonunda kavuştular. Gordievsky ailesi bir bahçede,
Güney İngiltere'de gizli bir konumda,
sonunda KGB tehdidinden kurtuldu.
Oleg Gordievsky, eşi Leila,
kızları Anna ve Maria'yı en son altı yıl önce gördü.
Son derece mutlu ve keyifliyim ve…
…büyük bir rahatlama ve tatmin hissediyorum.
Ve…
Yine de bazen bir rüya gibi geliyor.
Belki de güzel bir rüyadır. Uyanırım ve gerçek değildir.
-Umarım gerçektir. -Uyan.
Rüya değil. Buradayım.
Teşekkürler.
Oleg Gordievsky 83 yaşında.
Şu an çok aktif değil.
Hâlâ İngiltere'de, sıkı güvenlik altında yaşıyor.
Gıyabında idam cezası verildi
ve bu sıkıntıyla yaşadı.
Ama bunun bir telafisi var
çünkü Britanya Adaları'nın sağladığı hoş özgürlük, demokrasi ve uygarlık
duygularının tadını çıkarıyorum.
Yeterince macera yok ama bir sürü güzel şey var.
Yani, o kadar da kötü değil.
GERÇEK AJAN HİKÂYELERİ
Alt yazı çevirmeni: Pınar Aslan