Karaniwang dinadagsa ang stadium ng mga tagahanga ng track and field.
Pero ngayon, isang lamay ang ipinunta nila.
Isang oras ng pag-alala sa 11 atletang Israeli
na napatay sa nabigong pagtatangka ng mga gerilyang Palestinian
na mapalaya ang mga Arabong nakakulong sa Israel.
Ito ay isinagawa ng Black September.
Kailangan naming wakasan ang organisasyong ito.
Ang operasyon ay kumbinasyon ng paghihiganti, paghadlang,
pagtatangkang ipakita sa pandaigdigang komunidad,
na hindi ito palalampasin.
Gumawa ang Mossad ng listahan. At nagsimula na silang maghanap.
Matapos nilang mapatay ang maraming pinuno ng Black September,
pinagtuunan naman nila ng pansin si Ali Hassan Salameh,
ang numero unong target.
Ang Mossad ay may mga di-matatawaran at di-mapapantayang tagumpay.
Inilunsad ang operasyon sa Lillehammer,
at ito ay isang kabiguan.
Maling tao ang napatay nila.
NAPATAY
Makalipas ang anim na taon, naisip ni Menachem Begin,
ang bagong prime minister, na hindi pa ito tapos.
Isang terorista si Salameh.
Isa siyang assassin.
Nag-utos si Begin.
"Hanapin siya at patayin."
Sa nakalipas na 18 buwan, ilang mga Arabo ang misteryosong pinatay
sa mga kabisera ng Europe.
Subalit sa Lillehammer, nag-iwan ng bakas ng ebidensiya ang mga Israeli.
Dalawang lalaki ang gumamit ng .22 pistol na may silencer,
kapareho ng ginamit sa pagpatay sa mga Arabo sa Rome at Paris.
Apat na araw bago nito, dumating ang mga Israeli
sa Lillehammer upang sundan si Salameh,
ang nasa likod ng pag-atake sa Munich Olympics.
Ako ay nasa Saint-Tropez noon.
Tumutugtog sa mga restaurant. Gumagawa ng musika.
Nasa kalye kami. May lumapit na pulis at sinabi niya,
"Kontakin mo pamilya mo, may problema kayo sa bahay."
"Problema sa Norway, problema kay Ahmed."
Di namin alam ang nangyayari. Sabi nila patay na siya.
Akala namin ay aksidente sa kotse o sa natural na kadahilanan.
Pinatay siya ng secret service, ng Mossad.
Kapatid ko siya. Siya ang aming gabay.
Sa sobrang paglalakbay niya,
napadpad siya sa mga bansang Scandinavia.
Nanirahan siya roon. Nakilala niya ang asawa niyang si Torill.
Nagtrabaho at tumira siya sa Lillehammer.
Naging guro ng karate siya.
Naging waiter.
Wala siyang kaugnayan sa mga Palestinian. Wala talaga.
Kaya para sa amin, higit pa sa trahedya, isa 'yong pagkakamali.
Noong binaril si Ahmed Bouchikhi, binaril siya malapit sa parke.
Sa parke, may nakatambay na magkasintahan,
at nakita nila ang papaalis na sasakyan.
Isang puting kotse, at nakita nila ang plaka nito.
Golden rule, wag mong gagamitin muli ang sasakyan.
Pero may mga biniling instrumento si Dan Arbel para sa sarili niya,
at iniwan ito sa sa trunk ng kotse.
Kaya, kinabukasan, binalikan niya ang kotse.
Kasama niya si Marianne Gladnikoff.
At sa halip na sumakay ng tren puntang Oslo, gaya ng dapat,
ginamit nila ang kotse.
At di lang nila ginamit ito,
pero ibinalik pa ni Dan Arbel ang kotse sa rental agency,
na hinding-hindi mo dapat gawin.
Inaresto ng mga pulis sina Dan Arbel at Marianne Gladnikoff.
Nagsalita agad sila.
Ang problema kay Arbel, claustrophobic siya.
Di niya kayang makulong sa isang saradong silid.
Handa siyang magsalita pag binuksan ang pinto.
Binuksan nila ang pinto, at nagsalita siya.
At nagbigay siya ng maraming impormasyon tungkol sa mga misyon
at pangalan ng mga pinuno ng Mossad sa Europe.
Ibinigay niya ang lokasyon ng apartment
kung saan naghihintay pa rin si Sylvia Raphael at iba pang miyembro.
At sila'y hinuli ng mga pulis.
Masakit dahil habang umuusad kami sa kuwento,
mas lalo naming di naiintindihan, dahil ang Mossad ay isang samahan
na kilala sa buong mundo.
Pero sa huli,
ito man ay nagkakamali rin.
Buti na lang at naaresto ang ilan sa kanila at nahatulan.
Ito'y naging pambansang kaganapan.
Ipinaalam ng Minister ng Foreign Affairs sa Israel Embassy sa Oslo
na walang…
Hindi magiging posible na palayain ang mga bilanggo,
ni ang payagan ang sinuman na bisitahin sila.
Nasa kulungan sina Dan Arbel, Sylvia Raphael, at Marianne Gladnikoff,
at may paglilitis.
KORTE SUPREMA NG NORWAY
Araw-araw, parehong eksena ng seguridad
habang dinadala ngayon sa korte ang anim na akusado na bantay-sarado,
para sa huling pagkakataon bago ang adjournment.
Sinabi ni public prosecutor Hakan Vika
na isa sa mga pinuno ng operasyon ay nahuli,
at humiling siya ng sentensiya mula anim at siyam na taon
sa pakikipagsabwatan sa pagpatay.
Nanindigan ang prosekusyon na ang organisasyong Israeli na Mossad,
ay gumagawa ng sariling paghuhukom laban sa terorismo ng mga Arabo.
Pero ang pagpatay ay kailangang tratuhin na krimen
anuman ang motibo sa likod nito.
Nasentensiyahan sila, at medyo natagalan ang Israel
sa negosasyon ng pagpapalaya sa kanila.
Halos lahat ng mga sangkot sa operasyon ay nakakulong sa Norway.
Pero sa loob ng 22 buwan, nakalaya silang lahat.
Hindi pormal na inako ng Israel ang pananagutan para dito,
pero malinaw sa amin at ng mga Norwegian na ginawa namin ito.
Na ginawa ito ng Mossad.
Bilang propesyonal, naguguluhan pa rin ako hanggang ngayon
sa operasyong ng Mossad laban sa isang Moroccan national
na waiter sa Lillehammer sa Norway, na ang tanging kasalanan
ay magkaroon ng pagkakahawig kay Ali Hassan Salameh.
Medyo kilala ko si Ali Hassan Salameh.
Di kapani-paniwala na ang mayamang lalaking ito,
na may magagarang kotse,
at napakahalagang buhay publiko sa Beirut,
ay sa kakaibang biro ng tadhana,
magiging waiter malapit sa Arctic Circle, sasakay ng bisikleta
at mamumuhay ng tahimik kasama ang mga Norwegian.
Maraming pagkakamali sa operasyon,
ang ilan ay dahil sa maikling panahon ng paghahanda,
dahil si Mike Harari ang pinuno ng operasyon,
na personal na namahala ng ilang dosena,
marahil daan-daang matagumpay na iba't ibang operasyon.
Pero ang isang ito ay nabigo, at gumawa ng pagkakamali…
ng kawalang hustisya sa inosenteng Moroccan na ito.
Di man lang humingi ng paumanhin ang Israel.
Ano ba.
May masagi ka sa kalye nahingi ka na ng paumanhin.
Kung nakapatay ka ng di sinasadya, nasaan ang paghingi ng tawad? Grabe.
Di na nakabalik sa dati ang hipag ko.
Nabuhay siya sa trahedyang ito.
Pinapirma siya na di na magsasalita pa tungkol dito.
WALANG UMAAKO SA PANANAGUTAN NAKAKALUNGKOT NA PAGKAMATAY
Makalipas ang ilang taon, sa wakas,
pumayag ang Israel na bayaran ang danyos sa pamilya niya.
NOK 750,000 $500,000 NGAYON
Kaagad na ipinatigil ang Operasyon Poot ng Diyos. Kaagad.
At ibinalik ang lahat. Tapos na.
Matapos ang insidente sa Lillehammer, nagsabi si Zamir ng pagbibitiw kay Golda.
Tinanggihan ito kaagad ni Golda.
Sabi niya, "Ito ay digmaan."
"Digmaan para protektahan ang mga Israeli."
"At sa digmaan, maaaring mangyari ang mga pagkakamali."
Sa mata ni Golda Meir,
inatake kami dahil sa Hudyo kami.
Inaatake kami dahil ayaw nilang tanggapin
ang karapatan namin na magkaroon ng sariling estado sa aming lupain.
Bahagi ng diskarte ng organisasyong terorista ng Palestinian
ay ang pagsalakay sa mga target na Israeli sa Israel,
target na Israeli sa ibang bansa.
Nagpadala ng mensahe ang Israel sa mundo ng mga Hudyo.
"Tutulungan naming protektahan kayo at ang interes ninyo."
Bahagi iyon ng pinakamahalagang layunin ng pagkakaroon ng Israel.
Ang pagpatay sa mga pinuno ng Black September
ay isang napakatagumpay na misyon.
Sa napakahabang panahon,
walang terorismo na tulad ng nakita natin noon sa Europe
laban sa mga Hudyo at Israeli.
Ang mga aktibidad na ito ay nagdulot ng pagkaantala sa operasyon,
naging dahilan upang di matulog sa iisang kama ang mga pinuno ng terorismo,
dahil alam nila na ang bawat isa ay maaaring personal na salakayin,
at ito'y nakaantala sa trabaho.
Sa pagpatay sa sampu o labing-isang Arabo sa Europe,
ang Black September noong Abril ng 1973
ay naglaho na.
Pero ang tanging nakaligtas,
si Ali Hassan Salameh.
Kataka-taka, natakasan niya bawat pag-atake
na ginawa namin sa mga pinuno ng Black September.
Si Abu Hassan, isa siya sa mga pinuno ng Black September.
Isa siya sa mga pinuno, pero hindi ang nakatataas na pinuno.
Ako ay nagsimula noong '60s
bilang pangulo ng student organization ng Lebanese Kataeb Party.
Ako ang unang miyembro ng Kataeb Party, at nakilala ko si Yasser Arafat.
Doon nagsimula ang komunikasyon at pagkakaibigan
sa pagitan namin ni Abu Hassan Salameh.
Kakaiba ang ugali niya.
Una, siya ang unang nag-imbento ng parcel bomb.
Pinadadalhan niya noon ng bomba ang mga miyembro ng Mossad.
Marami sa kanila ang nasugatan, at ang ilan ay namatay.
Ang pangalawang bagay na pinag-aralan niya ng husto
ay ang pag-hijack ng mga eroplano.
Siya ang nag-organisa ng operasyon
ng pagpapasabog ng mga pipeline ng langis sa Trieste, Italy.
Walang address ang Black September.
Di ko alam gaano kalaki ang Black September.
Sabihin nating 50 tao, at nagbabago ang pamunuan.
Nabasa ko ang karamihan sa mga intelligence reports
ng mga organisasyon ng pulisya, tungkol sa PLO, sa Black September.
Wala roon si Ali Hassan Salameh. Iba-iba ang mga pangalan.
Siguro napakautak niya kaya di siya lumabas.
Isa siyang diplomat. Isa siyang…
Nasa komite siya.
Isa siya sa mga nakikita ng tao, pero di sa paraang makikilala siya ng buong mundo.
Kilala siya ng mundo bilang ang lalaking may scarf.
Arafat pangalan niya.
Ganyan ang pagkakakilala ng buong mundo sa layuning Palestinian.
At hindi mukhang mamamatay-tao si Ali Hassan Salameh.
Wala akong matandaan na larawan niya na may Kalashnikov sa kamay.
Nanirahan sa Beirut si Abu Hassan Salameh
at itinatag ang tinatawag na "External Operations,"
na ang misyon ay kumilos sa labas ng mga bansang Arabo
at pangunahin sa Europe.
Si Abu Hassan Salameh ang naging pinuno ng espesyal na yunit
na responsable sa pagprotekta kay Yasser Arafat,
na tinatawag na Force 17.
Hindi siya maglalakbay sa ibang bansa,
sa mga bansang hindi Arabo,
maliban kung kasama niya si Abu Hassan Salameh.
Si Abu Hassan Salameh ay naging, sa yugtong ito,
parang anino ni Arafat.
Inaatasan siya noon ng mahihirap na gawain.
Inatasan siya ni Yasser Arafat na magtatag ng sikretong ugnayan sa CIA.
Pero noong 1973, nagkaroon ng dagdag na kasunduan
sa pagitan ng Israel at Amerika,
na sa tuwing
ang administrasyong Amerikano
ay makikipag-ugnayan sa sinumang Palestinian,
kailangan nitong ipagbigay-alam sa Israel.
Matagal niya akong kinausap tungkol dito,
at wala akong mahanap na sagot
hanggang sa sunod-sunod ang pagkidnap sa mga Amerikano sa Lebanon,
o pagtatangkang pasabugin ang mga Amerikanong lugar.
Napansin ko ang bagong sitwasyong ito at sinabi ko sa kanya
ang tungkol sa ideya ng seguridad ng American Embassy
at ng bawat Amerikano sa Lebanon,
kung inaako mo ito,
at kung ipinaalam natin sa American Embassy
na mayroong Force 17,
at ang Force 17 ay maaasahan
ng bawat Amerikanong dinukot o nasa panganib,
naniniwala ako na maaapektuhan nito ang mga Amerikano
at magbubukas ng lihim na ugnayan sa iyo, direkta man o hindi.
Kalaunan, itinalaga ni Pangulong Nixon si Robert Ames.
Inatasan siyang makipag-ugnayan sa mga Palestinian.
Sinabi ni Robert Ames kay Abu Hassan Salameh,
"Ngayon, may pagkakataon ka nang ipahayag
lahat ng iniisip at hinihingi mo
sa administrasyong Amerikano sa pamamagitan ng ugnayan na ito."
Si Yasser Arafat at, siyempre, si Abu Hassan Salameh,
ay kapwa hinahangad ang pagkilala ng Amerika sa PLO.
Pinag-aralan ng CIA si Salameh.
Naisip nila na isa siyang potensyal na source,
at isang potensyal na koneksyon,
kay Arafat at sa Fatah.
Nagtagumpay sila, sa punto kung saan umangat pa ng ranggo si Salameh.
Sinusundan at sinasamahan niya si Arafat saan man magpunta.
Ikinasal si Salameh sa pinakamagandang babae sa mundo.
Si Georgina Rizk, na naging Miss Universe.
Miss Rizk, binabati kita sa pagiging Miss Universe,
at ano ang pakiramdam ngayong suot mo na ang korona?
Maraming salamat. Una sa lahat,
ay talagang napakasaya ko. Ang sarap ng pakiramdam ko.
Dinala ng CIA si Salameh at Georgina
para sa honeymoon nila, sa Amerika.
Binayaran ng CIA ang lahat, at pumunta silang dalawa sa Amerika,
nagpunta sa iba't ibang lugar, kasama ang Los Angeles at Disney World.
Si Abu Hassan Salameh ang nag-organisa
ng pagbisita ni Yasser Arafat sa New York kasama ang CIA.
Ang sentro ng diplomatikong pagsulong ng PLO ay ang United Nations,
kung saan, noong 1974, inanyayahan si Yasser Arafat sa General Assembly.
Ikinagalit ng mga Israeli ang presensiya niya sa UN.
Binoykot nila ang sesyon,
at sinabi ng Zionista na di aalis ng buhay si Arafat sa New York.
Di lamang nakaligtas si Arafat,
ngunit natiyak ang lugar niya sa kasaysayan ng UN.
Lumalapit ako sa inyo na may sanga ng oliba sa isang kamay
at baril ng isang freedom fighter sa kabila.
Huwag ninyong hayaang mahulog ang sanga ng oliba sa kamay ko.
Nagsimulang dumating ang balita sa Israel
na nagkaroon ng serye ng komunikasyon
sa pagitan ni Abu Hassan Salameh at ng CIA sa Beirut.
Ang prinsipyo ng pagbuo ng linya ng komunikasyon
sa pagitan ng CIA at ni Abu Hassan ay talagang di katanggap-tanggap.
Ngayon, labis na nagalit ang Israel tungkol doon,
dahil isa siya sa pinakamatinding kaaway nila.
Nais ng mga Israeli na patayin si Salameh sa dalawang kadahilanan.
Nais nilang buwagin ang lihim na koneksiyon ng Palestine at Amerika.
Naniniwala sila na ang koneksiyon na ito
ay sisira sa relasyon ng Israel at Amerika,
at hahantong sa pagkilala ng mga Amerikano
sa Palestine Liberation Organization.
Pangalawa, pinapatay ng mga Israeli
lahat ng pinunong Palestinian na makukuha nila.
Anim na taon matapos ang Lillehammer,
anim na taon mnatapos mabuwag ang Black September,
pakiramdam ni Menachem Begin, ang bagong prme minister,
na hindi pa tapos ang misyong ito.
Na ang lalaking ito ay maaaring maging panganib,
di lang para sa Israel, pati rin sa ibang bansa.
Isa siyang terorista. Isang assassin.
Nag-utos si Begin.
"Hanapin siya, at patayin."
May tatlong agents na naghahanda
para sa pagpatay kay Ali Hassan Salameh.
Kidon pa rin iyon, ang Mossad Department.
Ipinadala si Agent X sa Beirut para sundan si Salameh.
Pagmamanman lang ang misyon niya.
Sinabihan siyang hanapin si Salameh.
Nalaman nilang pupunta si Salameh sa sauna
ng Continental Hotel sa Beirut.
Hindi inaasahang oras 'yon ng hapon,
at sa gitna ng singaw at usok sa sauna,
biglang lumitaw ang hubo't hubad na lalaki,
at si Salameh 'yon.
Ang Mossad, una sa lahat,
ay tingnan ang posibilidad na patayin si Salameh sa sauna,
at nalaman nilang maraming posibleng mamatay,
kaya kinansela nila ito dahil doon.
At nagsimulang kausapin ni Salameh ang agent namin,
si Agent X, ang Israeli agent,
at naging matalik niyang kaibigan, na pumupunta sa apartment niya.
Lumalabas siya kasama si Georgina at kapatid nito,
naging malapit sila,
Kinailangan ng lalaking ito na ihiwalay ang pagkakaibigan niya kay Salameh
at ang layunin niya.
Kaya, nagpasya sila…
na magpadala ng babae.
Ang pangalan niya ay Erika Mary Chambers.
Marahil may iba pa siyang pagkakakilanlan
o baka mga pekeng pangalan na di namin alam.
Siya ang pinakamahalagang tao.
Isa siyang British na estudyante.
Nagpasya siyang mag-aral sa Israel.
At sa Israel, nakita siya ng Mossad.
Nakatanggap siya ng dalawang taong edukasyon ng Mossad,
at nababagay siya sa kailangan nila.
Kailangan nila ng mga agent na walang Israeli slang,
na hindi mukhang Israeli,
na walang impresyon na sila ay Jewish.
Ang layunin niya ay hanapin si Ali Hassan Salameh
at makibahagi sa pagpatay sa kanya.
Nilapitan siya ni Mike Harari, at sinabing,
"Pumunta ka sa Beirut, at ang misyon mo ay…
pumatay ng lalaki."
May business card siya na nagsasabing nagtatrabaho siya
sa isang children's charity na nakabase sa Geneva.
Di kalaunan, nakilala niya si Ali Hassan Salameh,
nang personal, nang hindi sinasadya, sa isang hotel.
Nangungupahan si Erika sa isang apartment,
na nasa kanto ng dalawang kalye, Madame Curie at isa pang kalye,
at ang bintana niya ay nakaharap sa kalye,
sa Madame Curie,
kung saan dumadaan ang convoy ni Salameh, dalawang beses sa isang araw.
Kakaiba siya, napaka-weird na para bang…
Nagpapakain siya ng mga ligaw na pusa sa kalye.
Mauupo siya at magpipinta, at maghihintay.
Di masasabing di protektado si Salameh.
Sa harapan niya, may Land Rover
na puno ng mga teroristang Palestinian, armado ng mga machine gun at Kalashnikov.
Sa likod ng kotse, may isa pang kotse, lulan ay mga guwardiyang Palestinian.
Sa loob ng kotse, may bodyguard sa magkabilang gilid ni Salameh.
Pero ginawa niya ang pinakamalaking pagkakamali
ng isang secret agent na di dapat gawin.
Ang isang secret agent na nasa panganib
ay hindi dapat gumamit ng parehong ruta
pag siya ay nagpapabalik-balik mula sa isang partikular na address.
Wag sa parehong ruta.
Laging nagbabago.
Pero siya ay palaging dumadaan sa Rue Madame Curie,
papunta at paalis ng bahay niya.
Araw-araw, tuwing tanghalian,
sasakay siya ng kotse at uuwi sa tanghalian kay Georgina.
Nagdulot ng problema kay Abu Hassan ang kasal niya kay Georgina Rizk.
Si Abu Hassan ay naging sikat, at ang mga mamamahayag,
lalo na ang mga mamamahayag na Lebanese,
ay sinundan siya kung saan-saan.
Minsan ay dumating ako sa isang pagpupulong.
Narinig ko mismo si Abu Ammar
na sinasabi sa kanya,
"Hindi ka dapat naninirahan kasama si Georgina
dahil labag ito sa lahat ng regulasyong panseguridad
na natutunan mo,
At ito ay lubhang mapanganib, at papatayin ka nito."
Ang operasyon laban kay Ali Hassan Salameh
ay naging madali dahil sa mga kinagawian niya.
Kaya, base sa pang-araw-araw na impormasyon,
ukol sa mga galaw ni Abu Hassan Salameh,
nabuo ang plano, na ilagay ang sasakyang Volkswagen
sa lugar na iyon, na puno siyempre ng pampasabog.
Nang magpasya silang isagawa ang operasyon
ng pagpapasabog sa kotse ni Ali Hassan Salameh,
sinubukan ng isang agent kung kayang pindutin ang buton
sa mismong millisecond nang pagdaan ng sasakyan.
Kaya, dapat ay eksakto ito.
Dinalhan ng transistor radio si Erika,
isang radyo para sa lahat.
Pero kapag naglagay ng pin ang sa butas ng transistor radio,
nagiging isang remote control device ito.
At pag pinindot mo ang button, maisasagawa nito ang utos.
At sa lahat ng mga sumubok na gawin ito, si Erika ang pinakamagaling.
Magaling siya sa ganyan.
Ipinadala si Agent X sa Timog ng Jordan mula Beirut
kung saan tumawid ang mga Israeli Mossad
at dinalhan siya ng isang muwebles
na puno ng pampasabog.
Isinakay niya ito sa kotse niya,
at nagmaneho siya hanggang Jordan, at pagkatapos ay sa Syria,
at pagkatapos ay sa Beirut, Lebanon.
At iniwan niya ang kotse
sa isang partikular na garahe.
Samantala, nagpadala ang Israel sa Beirut ng dalawa pang agent,
isa sa mga ito ay dalubhasa sa mga pampasabog.
Noong hatinggabi na,
inilagay nila ang pampasabog sa headrest ng driver.
At ipinarada nila ang Volkswagen
sa ilalim mismo ng bintana ni Ali Hassan Salameh.
Noong Enero 18, 1979,
dumalo ako sa isang pagpupulong ng Kataeb Party
kung saan naroon si Bachir Gemayel.
Nang matapos ang pagpupulong, tinanong ako ni Bachir,
"Nakikipag-ugnayan ka pa rin ba kay Abu Hassan?"
"Kaibigan namin siya."
Sagot ko, "Oo, nakikipag-ugnayan ako sa kanya."
Sabi niya, "Hilingin mong alagaan niya ang sarili sa panahon ngayon,
at wag masyadong lumabas."
Itinuring ko itong mahalagang mensahe.
Tinanong ko ang kasamahan at kaibigan ko, na kaibigan ni Abu Hassan,
para puntahan si Georgina Rizk
upang ipaalam kay Abu Hassan ang narinig ko kay Bachir.
Ginawa niya ito gamit ang kamay niya at sinabing,
"Araw-araw ganitong balita natatanggap ko at ginagawa ko na ang kailangan."
"Bahala na si Allah."
Nakatanggap siya ng maliit na papel noong umaga mula sa CIA, na nagsasabing,
"Tinutugis ka ng mga Israeli, mag-iingat ka."
Wala siyang pakialam, huli na ang lahat. Ilang oras na lang nalalabi sa kanya.
Nasa apartment niya si Erika Chambers.
At may remote control siya.
Nang makita niyang papalapit ang sasakyan, at motorcade iyon.
At ilang metro bago makalapit ang motorcade sa Volkswagen,
itinaas ni Erika ang button.
Pagliko niya sa kanto, isang malakas na pagsabog ang narinig namin.
Sumabog ang sasakyan. Walo o siyam na tao ang patay.
Ang iba, mga tambay, mga taong walang kinalaman.
Ang limang bodyguard ay nakaligtas.
Nagkagulo sila.
Sumigaw ang kasambahay at sinabing, "Abu Hassan."
Pumunta ako sa kabilang balkonahe, nakita kong nagkakagulo sa lansangan.
Nagbihis ako at bumaba.
Nasugatan si Abu Hassan Salameh at isinugod sa ospital.
Isang kaibigan ang dumating sa bahay
at tumango nang ganito,
at naunawaan kong wala na siya.
At ngayon, kailangan nang tumakas ni Erika.
Tumakbo siya pababa.
Sumakay siya sa kotse niya,
at natatakot na siya.
Pero sa huli, kailangan niyang magmaneho
patungo sa hilaga, sa isang Kristiyanong lugar.
kung saan may bangkang naghihintay sa kanya.
Dumating siya sa Port Jounieh sa hilaga.
Dinala siya ng Zodiac sa bangkang Flotilla 13, ang naval commando.
At naupo siya sa deck ng bangka.
Gabi na, papalubog na ang araw,
at tumingin siya, at napakaganda ng langit,
at napakatahimik at kalmado ng mga bundok.
Ang sabi niya, "Iyon ang katapusan ng operasyon ko."
Hinihintay sila ni Mike Harari. Nandoon siya, at pinanood niya ito.
Para sa ilang tao sa Beirut, "Okay, isa na namang bomba,"
pero alam ni Mike Harari ang nangyayari.
At nakita niya ang usok, at tuwang-tuwa siya.
Di ko makakalimutan ang araw na ito,
dahil nawalan ako ng kaibigan.
Ang una kong reaksiyon ay, "Talaga? Pinatay ba ng Israeli si Abu Hassan?"
Abnormal iyon.
Siyempre, ang unang reaksyon ko
ay kunin ang telepono at tawagan si Yasser Arafat.
At narinig kong sinabi niya,
"Kaibigan ka niya, at mahal ka niya."
"Magpahinga ka na, bayani ko."
Nagawa ni Yasser Arafat na makarating sa Beirut kahit mahirap.
Dumalo siya sa libing ni Abu Hassan Salameh
at, siyempre, nagbuhat ng kabaong, at libu-libo ang nagluksa.
Sa seguridad, ang pagpatay kay Abu Hassan Salameh
ay patunay na malakas ang Mossad at may kakayahang buwagin
ang sitwasyong Lebanese at pumatay ng isang kilalang tao.
Kung kaya ng Mossad na patayin si Abu Hassan Salameh,
malamang kaya rin nilang pumatay ng iba.
Bilang resulta, marahil ay ilang pinunong Palestinian
ang nagdagdag ng seguridad dahil sa takot.
Ang resulta ng pagkamatay ni Salameh
ay, higit sa lahat, pagkaputol ng mga koneksiyong nabuo ni Salameh
sa ilang makapangyarihang dayuhan
sa Gitnang Silangan at Kanluran.
Sinira ng Mossad ang ilang koneksiyon na maaaring makasama sa Israel.
Iyon ang trabaho nito.
Nagpatuloy sa operasyon si Agent X sa Beirut at Damascus,
nang matagumpay, sa mahabang panahon.
Hindi ito natapos.
Sa tingin ko, bawat prime minister sa pagitan namin ni Golda ay may ganito.
Napakahirap na desisyon
ang magpasyang utusan ang mga opisyal mo na pumatay ng tao.
Mapanganib ang mga taong ito.
Isa sa kanila na sangkot sa pagpatay sa Munich,
ay pinatay lang noong '92, matapos ang 20 taon.
Magandang gabi, malamang di na kayo magugulat na ang balita ngayon
ay may marka pa rin ng karahasan.
Karahasan sa Paris. Isang pinunong Palestinian ang binaril kagabi.
Si Atef Bseiso, ikalawa sa PLO security services,
ay pauwi na galing sa isang party, nang barilin ng isa o dalawang lalaki.
Agad nasawi ang pinunong Palestinian.
Gabi, sa harap ng Meridian Hotel
nang si Atef Bseiso ay barilin ng isa o higit pa,
gamit ang baril na may silencer at nagawang makatakas.
Kaninang hapon, inakusahan agad ni Yasser Arafat ang Mossad,
ang Israeli secret service, na nasa likod ng pag-atake.
Ngayong gabi, kinumpirma ng mga Israeli at Palestinian source
na si Atef Bseiso ay isa sa mga nag-organisa
ng pambobomba sa 1972 Munich Olympic Games,
na kumitil sa buhay ng 11 atleta ng Israel.
Si Atef Bseiso ay isa sa matataas na opisyal ng PLO.
Nanatili ang tanong, sino ang gusong pumatay sa kanya?
Kaya't makikita dito ang higit sa 20 taon ng pagsisikap,
20 taon ng pagiging detalyado,
20 taon ng detrerminasyon.
Isa itong napakalinaw na mensahe
para sa lahat
na nagbabalak manakit sa mga target na Israeli.
At iyon ang kahalagahan ng reaksiyon ng Israel sa Munich massacre.
Ilang taon na nakalipas, pumunta ako sa Munich, sa Connolly 31,
kung saan tumira ang delegasyon ng Israel noong Olympic Games.
At nakakabigla
na tumayo sa harap ng bahay.
Di madaling pumunta roon, dahil nakaka-trauma ang kaganapang iyon.
Isang malagim na trauma sa alaala ng mga Israeli.
Matapos ang pagpaslang kay Abu Hassan Salameh,
naputol ang ugnayang panseguridad sa mga Amerikano.
Naputol ang lihim na ugnayang ito
hanggang sa ibalik muli ang isang pampublikong ugnayan noong 1988,
nang ipaalam ng US Secretary of State, na si George Shultz, kay Yasser Arafat
na kung tatalikuran niya ang terorismo,
saka lang magiging handa ang US na makipag-ayos sa kanila.
Ito ang kauna-unahang kasunduang nilagdaan
sa pagitan ng mga Palestinian at estado ng Israel.
Sa isang maikling seremonya sa Jerusalem, binasa ni Prime Minister Yitzhak Rabin
ang liham mula kay PLO chairman, Yasser Arafat.
At matapos buwagin ang pinakamalaking sikolohikal na hadlang
na tumagal ng maraming henerasyon,
nilagdaan niya ang dokumento ng pagkilala sa isa't isa.
Ang kasunduang pangkapayapaan sa Oslo, na nilagdaan sa Washington Agosto 1993,
ay hudyat ng bagong simula sa relasyon sa pagitan ng Israel at mga Palestinian.
Kinakatawan din nito ang unang pag-asa
ng kasunduang pangkapayapaan sa pagitan ng dalawang panig.
Ngayong araw, pipirmahan ng pamunuan ng Israel at ng PLO
ang deklarasyon ng mga prinsipyo
sa pansamantalang sariling pamahalaang Palestinian.
Inilalarawan nito ang landas tungo sa pagkakasundo
sa pagitan ng dalawang tao na parehong alam ang pait ng pagkatapon.
Sapat na ang dugo at luha. Tama na!
Ang kahanga-hanga sa kuwentong ito ay, 23 taon matapos ang pagpatay,
nakatanggap ako ng tawag mula sa UNESCO. "Matutulungan mo ba kami?"
"Ngayong gabi ang unang anibersaryo ng peace treaty sa Oslo."
Kaya, agad-agad, mahimalang nahanap ko ang lahat ng musikero at technician ko,
at dumating kami sa Oslo.
At kami'y tumugtog sa harap ng mga manonood,
sa harap nina Shimon Peres at Arafat, na di ako kilala.
Di nila alam kung sino ako,
at tumutugtog ako sa lugar kung saan pinatay kapatid ko,
sa harap ng mga taong, ayon sa kanilang tungkulin,
ay kumakatawan sa dahilan ng kamatayan niya.
Si Shimon Peres sa Israel, si Arafat sa Palestine.
Pagkatapos ng konsiyerto, lumapit sa stage sina Shimon Peres at Arafat
at nakipagkamay sa amin.
At iyon ay tila isang tanda ng kapalaran.
Nagpatawad ako dahil ang pagpapatawad ang tumutulong sa atin na bumuo,
lalo na ang muling pagbuo sa sarili natin. Sa totoo lang, naantig kami.
Itinalaga akong Special Envoy for Peace ng UNESCO noong Mayo 9, 1996.
Nagpatuloy ako sa pagtugtog sa Israel, sa Palestine.
Palagi kong iniisip na maaari tayong maging isang maliit na tulay
sa ibabaw ng harang na nasa pagitan nila.
Ang tulay na ito, sa palagay ko, ay tinatawag na pagpapatawad.
INIAALAY SA ALAALA NG 11 ATLETANG ISRAELI
AT MGA COACH NA PINATAY SA MUNICH NOONG 1972
Tagapagsalin ng Subtitle: Mildred Matematico