OLYMPISCH STADION MÜNCHEN, DUITSLAND - 6 SEPTEMBER 1972
Op de meeste dagen bevat dit stadion zo'n 80.000 gretige atletiekfans.
Vandaag kwamen ze voor een herdenkingsdienst.
Een uur lang, voor 11 mede-atleten uit Israël…
…gedood tijdens een mislukte poging van Palestijnse guerrilla's gisteren…
…om Arabieren die vastzitten in Israël vrij te krijgen.
De operatie werd uitgevoerd door de Zwarte September.
We moeten een eind maken aan die organisatie.
De operatie was een combinatie van wraak, afschrikking…
…en een poging om te laten zien aan de internationale gemeenschap…
…dat dit niet ongestraft zou blijven.
De Mossad maakte een lijst, ging akkoord en ging naar ze op zoek.
Nadat ze erin waren geslaagd veel leiders van de Zwarte September te doden…
…richtten ze zich op Ali Hassan Salameh. Hij was doelwit nummer één.
De Mossad had bijna ondenkbare en onvoorstelbare successen gehad.
De Lillehammer-operatie ging van start en die operatie was een mislukking.
De verkeerde werd gedood.
Zes jaar later vond Menachem Begin, de nieuwe premier…
…dat het een onafgemaakte zaak was.
Salameh was een terrorist.
Hij was een huurmoordenaar.
Begin gaf de opdracht.
'Vind hem en dood hem.'
GEHEIM
OPERATIE TOORN VAN GOD - DEEL 2
In anderhalf jaar is een reeks Arabieren op mysterieuze wijze opgeblazen…
…of doodgeschoten in diverse Europese hoofdsteden.
Maar in Lillehammer lieten de Israëli's ineens een spoor van bewijs achter.
Twee ongemaskerde mannen gebruikten .22-pistolen met dempers.
Dit wapen werd ook in Rome en Parijs gebruikt bij de moord op Arabieren.
Vier dagen eerder was het Israëlische moordteam…
…naar Lillehammer gekomen op zoek naar Salameh…
…de Arabier achter de aanslag in München.
SAINT-TROPEZ, FRANSE RIVIÈRA, FRANKRIJK JULI 1973
Ik was destijds in Saint-Tropez.
We speelden onze muziek in restaurants.
Op straat kwam een agent tegen me zeggen:
'Bel naar huis, er is een probleem met je familie.
In Noorwegen, er is iets met Ahmed.
Meer weten we niet.' Ze zeiden dat hij dood was.
Maar we dachten aan een auto-ongeluk of een natuurlijke oorzaak.
Hij was vermoord door de geheime dienst, door de Mossad.
M'n grote broer. Hij was een voorbeeld voor ons.
Hij reisde zo veel dat hij op een dag in Scandinavië terecht kwam.
Daar bouwde hij z'n leven op. Hij ontmoette er z'n vrouw, Torill.
Hij werkte en woonde in Lillehammer.
Hij was karateleraar.
Hij was ober.
Geen enkele connectie met de Palestijnen.
Daarom was het voor ons, buiten de tragedie, totaal onbegrijpelijk.
Ahmed Bouchikhi werd dicht bij een park neergeschoten.
In het park was een jong stel aan het vrijen…
…en ze zagen de auto wegrijden.
Een witte auto, en ze zagen het kenteken van de auto.
Gouden regel: die auto gebruik je niet meer.
Maar Dan Arbel had instrumenten voor zichzelf gekocht.
Die hadden ze in de kofferbak van de auto laten liggen.
De volgende dag ging hij de auto ophalen.
Marianne Gladnikoff was bij hem.
En in plaats van met de trein naar Oslo te gaan, zoals de bedoeling was…
…gingen ze met de auto.
En dat niet alleen.
Dan Arbel bracht de auto ook nog terug naar het verhuurbedrijf…
…wat je nooit moet doen.
De politie arresteerde Dan Arbel en Marianne Gladnikoff.
Ze praatten meteen.
Het probleem was. dat Arbel claustrofobisch was.
Hij kon er niet tegen om in een afgesloten ruimte te zijn.
Hij wilde al praten als ze de deur open deden.
Ze deden de deur open en hij begon te praten.
En hij gaf veel informatie over missies…
…en namen van Mossad-leiders in Europa.
Hij gaf ze het adres van het appartement…
…waar Sylvia Raphael en een paar andere leden nog wachtten.
En de politie wist ze te arresteren.
Pijnlijk was het. Hoe meer we hoorden…
…hoe meer we niet begrepen, want de Mossad is een dienst…
…die over heel de wereld bekend is.
Maar uiteindelijk…
…niet immuun voor zulke blunders.
Gelukkig zijn sommigen van hen gearresteerd en veroordeeld.
Het werd een enorme staatszaak.
De minister van Buitenlandse Zaken lichtte de ambassade van Israël in Oslo in…
…dat er geen…
Dat het niet mogelijk zal zijn om de gevangenen vrij te laten…
…of om het iemand toe te staan ze te bezoeken.
Dan Arbel, Sylvia Raphael en Marianne Gladnikoff zaten in de cel…
…en er kwam een proces.
HOOGGERECHTSHOF VAN NOORWEGEN
Elke dag zien we hetzelfde beeld.
De zwaarbewapende escorte brengt de zes verdachten naar de rechtbank.
Vandaag voor het laatst voor de schorsing.
De openbare aanklager, Mr Hakan Vika…
…zei dat minstens één van de missieleiders was gepakt…
…en eiste straffen tussen zes en negen jaar…
…voor medeplichtigheid aan moord.
De aanklager hield vol dat de Mossad, de Israëlische inlichtingendienst…
…feitelijk eigen rechter speelde om Arabisch terrorisme aan te pakken.
Maar moord is moord, en zo moest het berecht worden…
…welke dader of motief dan ook.
Ze werden veroordeeld en Israël moest lang onderhandelen…
…om ze vrij en weer terug te krijgen.
Bijna alle missieleden moesten in Noorwegen een tijd de cel in…
…maar binnen 22 maanden waren ze allemaal weer vrij.
VOORMALIG PREMIER VAN ISRAËL
Israël eiste de aanslag nooit formeel op…
…maar de Noren en wij wisten allebei dat wij het hadden gedaan.
Dat het de Mossad was geweest.
Als professional snap ik nu nog steeds niet…
…dat deze Israëlische operatie zich richtte op een Marokkaan…
…een ober in Lillehammer in Noorwegen, wiens enige fout was…
…dat hij op Ali Hassan Salameh leek.
Ik kende hem een beetje.
Het was ondenkbaar dat deze jonge, rijke man…
…die in mooie auto's reed…
…een extreem belangrijk openbaar leven had in Beiroet…
…door een vreemde speling van het lot…
…ober was geworden vlak bij de poolcirkel, een motor had…
…en een rustig leventje leidde onder de Noren.
Bij deze missie zijn veel fouten gemaakt.
Sommige doordat het allemaal erg snel moest…
…omdat de missieleider dezelfde Mike Harari was…
…die persoonlijk vele tientallen…
…honderden missies erg succesvol leidde.
Maar deze missie faalde, er ging wat fout…
…en een onschuldige Marokkaan kwam er onterecht bij om het leven.
Nooit excuses van Israël gehad, ongelooflijk.
Kom op, zeg.
Je zegt sorry, als je tegen iemand aanloopt.
Als je per ongeluk iemand doodt, moet je dus gigantische excuses maken.
M'n schoonzus heeft zich nooit herpakt en moest leren leven met deze tragedie.
Ze moest tekenen dat ze er niet over zou praten.
ZONDER AANSPRAKELIJKHEID TE ERKENNEN ONFORTUINLIJKE DOOD
Jaren later stemde Israël er eindelijk mee in…
…schadevergoeding aan z'n familie te betalen.
Operatie Toorn van God werd onmiddellijk stopgezet. Onmiddellijk.
En iedereen werd teruggehaald. En klaar.
Na het incident in Lillehammer bood Zamir Golda zijn ontslag aan.
Golda wees het meteen af.
Ze zei: 'Het is een oorlog.
Een oorlog om Israëlische levens te beschermen.
En in een oorlog kunnen er fouten gemaakt worden.'
In de ogen van Golda Meïr…
…werden we aangevallen om de reden dat we joods waren.
Alleen omdat ze bleven weigeren…
…ons recht op een onafhankelijke staat in ons oude vaderland te accepteren.
Onderdeel van de strategie van de Palestijnse terreurorganisatie…
…was het aanvallen van Israëlische doelen in Israël en in het buitenland.
Daarom moest Israël het wereldjodendom een boodschap sturen.
'We zullen u en uw belangen beschermen.'
Dat was deel van de raison d'être voor het bestaan van Israël.
Het vermoorden van de leiders van de Zwarte September…
…was een uiterst succesvolle missie.
Jarenlang was er geen terreur meer zoals we die eerder zagen…
…in Europa tegen joden en Israëli's.
Deze activiteiten zorgden voor vertraging bij missies.
Terroristische leiders sliepen nooit in hetzelfde bed…
…omdat ze wisten dat elk van hen persoonlijk geraakt kon worden…
…en dat verstoorde de missies.
Door in Europa tien of elf Arabieren te doden…
…hield de Zwarte September in april 1973…
…op te bestaan.
Maar de enige die het overleefd had…
…was Ali Hassan Salameh.
Vreemd genoeg was hij ontsnapt…
…aan elke aanslag op de leiders van de Zwarte September.
Abu Hassan is een van de leiders van de Zwarte September.
Hij is een van de leiders, maar hij was niet de leider.
Ik ben in de jaren 60 begonnen…
…als leider van de studentenorganisatie van de Libanese Kataeb-partij.
ADVOCAAT, VOORMALIG HOOFD VAN DE LIBANESE CHRISTELIJKE KATAEB-PARTIJ
Daarna was ik het eerste lid van Kataeb die Yasser Arafat ontmoette.
En zo ontstond er communicatie en vriendschap…
…tussen ons en Abu Hassan Salameh.
Hij heeft een ongewoon karakter.
Ten eerste was hij degene die bompakketten uitvond.
Hij stuurde die pakjes naar leden van de Mossad.
Velen van hen raakten gewond en volgens mij zijn er wat aan overleden.
Het tweede waarin hij veel investeerde en waar hij hard aan werkte…
…had te maken met het kapen van vliegtuigen.
Hij kon binnen Europa opereren met behulp van pijpleidingen…
…door de olieleidingen in Triëst, Italië aan te vallen.
De Zwarte September had geen adres.
Ik weet niet hoe groot de organisatie was.
Laten we zeggen 50 mensen, en de leiding veranderde steeds.
Ik las de meeste rapporten van inlichtingendiensten…
…en politieorganisaties over de PLO, over de Zwarte September.
Ik kwam Ali Hassan Salameh niet tegen. Het waren allemaal andere namen.
Misschien was hij zo slim dat hij nooit kwam opdagen.
Hij was een diplomaat.
Hij zat in het comité. Hij was een van de zichtbare mensen…
…maar niet zo zichtbaar dat iedereen hem kende.
De hele wereld kende een man met een sjaal.
Hij heette Arafat. Die identificeerde de hele wereld met de Palestijnse zaak.
En Ali Hassan Salameh zag er niet bloeddorstig uit.
Ik herinner me geen foto van hem met een kalasjnikov in z'n handen.
WEST-BEIROET, LIBANON
Abu Hassan Salameh streek neer in Beiroet…
…en richtte de zogenaamde 'Externe Operaties' op…
…wiens missie het was om buiten de Arabische landen te opereren…
…en vooral in Europa.
HOOFDKWARTIER VAN DE PALESTIJNSE BEVRIJDINGSORGANISATIE PLO
Abu Hassan Salameh werd het hoofd van de speciale eenheid…
…verantwoordelijk voor de bescherming van Yasser Arafat, genaamd Force 17.
Hij reisde niet naar het buitenland…
…ik bedoel naar niet-Arabische landen…
…als hij Abu Hassan Salameh niet aan z'n zijde had.
Abu Hassan Salameh werd in dit stadium…
…zo'n beetje de schaduw van Jasser Arafat. Hij gaf hem altijd moeilijke taken.
Yasser Arafat beval hem…
…om een geheim kanaal met de CIA op te zetten.
Maar in 1973 was er een nevenovereenkomst…
…tussen Israël en de Verenigde Staten…
…dat elke keer…
…dat de Amerikaanse regering…
…contact op wilde nemen met een Palestijn…
…ze van tevoren Israël moesten inlichten.
Hij heeft hier lang met me over gepraat…
…en ik kon geen oplossing vinden…
…tot een reeks ontvoeringen van Amerikanen in Libanon…
…of pogingen tot het opblazen van Amerikaanse gebouwen.
Ik zag deze nieuwe situatie en zei hem dat ik dacht…
…dat als we, wat de veiligheid van de Amerikaanse ambassade betrof…
…en van elke Amerikaan op Libanees grondgebied…
…de verantwoordelijkheid namen…
…en als we de Amerikaanse ambassade inlichtten…
…dat Force 17 bestond…
…en dat Force 17 ter beschikking stond…
…van elke Amerikaan die was ontvoerd of in gevaar was…
…ik dacht dat de Amerikanen daardoor geraakt zouden zijn…
…en een geheime relatie met hem zouden aangaan, direct of indirect.
Later stelde president Nixon Robert Ames aan…
…om een communicatiekanaal met de Palestijnen te bewerkstelligen.
Robert Ames zei tegen Abu Hassan Salameh bij de eerste bijeenkomst:
'Nu heb je de mogelijkheid om al je gedachten…
…en eisen over te brengen…
…aan de Amerikaanse regering door middel van deze connectie.'
Yasser Arafat, en natuurlijk Abu Hassan Salameh…
…wilden allebei dat Amerika de PLO zou erkennen.
De Amerikaanse CIA had Salameh natuurlijk onderzocht.
Ze besloten dat hij een potentiële bron en potentiële connectie kon worden.
Een achterdeur naar Arafat en de Fatah.
Ze slaagden erin op een moment dat Salameh zelfs steeg in de gelederen.
Hij volgde en vergezelde Arafat overal waar hij ging.
Salameh trouwde met de mooiste vrouw ter wereld.
Georgina Rizk, die Miss Universe werd.
Miss Rizk, gefeliciteerd dat u Miss Universe bent geworden.
En hoe voelt het om die kroon te dragen?
Allereerst heel erg bedankt…
…en ik ben heel erg blij. Ik voel me geweldig.
De CIA schonk hem en Georgina…
…een huwelijksreis, naar Amerika.
De CIA betaalde alles en ze kwamen met z'n tweeën naar Amerika…
…en gingen overal naartoe, ook naar Los Angeles en Disney World.
VERENIGDE NATIES - 13 NOVEMBER 1974
Abu Hassan Salameh had de reis…
…van Yasser Arafat naar New York met de CIA geregeld.
De focus van de diplomatieke opmars van de PLO was de Verenigde Naties…
…waar Arafat in 1974 werd gevraagd de Algemene Vergadering toe te spreken.
Arafats aanwezigheid bij de VN maakte de Israëli's woedend.
Ze boycotten de sessie…
…en een zionistische groep zei dat hij New York niet levend zou verlaten.
Arafat overleefde het niet alleen, maar ging ook de VN-geschiedenisboeken in.
Ik kom naar u toe met een olijftak in één hand…
…en het geweer van een vrijheidsstrijder in de andere.
Laat die olijftak niet uit m'n hand vallen.
TEL AVIV, ISRAËL
Het nieuws kwam binnen in Israël…
…dat er een reeks gesprekken was geweest…
…tussen Abu Hassan Salameh en de CIA in Beiroet.
Dat er überhaupt communicatie was tussen de CIA…
…en Abu Hassan was absoluut onaanvaardbaar.
Israël was daar woedend over…
…want hij was een van hun ergste vijanden.
De Israëli's wilden Abu Hassan Salameh om twee redenen vermoorden.
Ze wilden de geheime Palestijns-Amerikaanse band verbreken.
Ze geloofden dat deze geheime band…
…de betrekkingen tussen Israël en Amerika zou saboteren…
…en zou leiden tot de Amerikaanse erkenning van de PLO.
Ten tweede vermoordden de Israëli's…
…alle Palestijnse leiders die onder hun invloed vielen.
Zes jaar na Lillehammer…
…zes jaar nadat er een eind kwam aan de Zwarte September…
…vond Menachem Begin, de nieuwe premier…
…dat het een onafgemaakte zaak was.
Dat deze man een gevaar kon zijn…
…voor Israël, maar ook voor veel andere landen.
Hij was een terrorist, een huurmoordenaar.
Begin gaf de opdracht.
'Vind hem en dood hem.'
Drie agenten bereidden zich voor…
…op de moord op Ali Hassan Salameh.
Dat deed nog steeds de Kidon, de Mossad-afdeling.
Agent X werd naar Beiroet gestuurd om Salameh te volgen.
Zijn missie was puur informatie inwinnen.
Hij moest Salameh proberen te vinden.
Ze ontdekten dat Salameh naar de sauna ging…
…van het Continental Hotel in Beiroet.
Op een onverwachte tijd in de middag…
…verscheen opeens, uit al die dampen en rook in de sauna…
…een volledig naakte man…
…en dat was Salameh.
De Mossad bekeek eerst…
…of het mogelijk was Salameh in de sauna te doden.
Ze stelden vast dat er dan veel slachtoffers zouden vallen.
Daarom hebben ze dat niet doorgezet.
En toen begon Salameh te praten met onze agent…
…de Israëlische agent, Agent X…
…en maakte een goede vriend van hem, die hij uitnodigde in z'n appartement.
Ze gingen uit met Georgina en haar zus en werden behoorlijk hechte vrienden.
Die man moest nu zijn vriendschap met Salameh en z'n doel zien te scheiden.
En toen besloten ze…
…een vrouw te sturen.
Haar naam was Erika Mary Chambers.
Wellicht had ze meer identiteiten, gebruikte ze meer namen.
Misschien een valse naam die wij niet kennen.
Zij was de belangrijkste persoon.
Ze was een Britse studente.
Ze besloot in Israël te gaan studeren.
En in Israël werd ze opgemerkt door de Mossad.
Ze werd twee jaar door de Mossad opgeleid…
…en paste in het plaatje van wat ze nodig hadden.
Ze hadden agenten nodig die geen Israëlische spreektaal bezigden…
…die niet Israëlisch leken…
…en niet de indruk wekten dat ze joods waren.
Haar taak was Ali Hassan Salameh te vinden en betrokken te zijn bij z'n moord.
Mike Harari kwam naar haar toe en zei:
'Je moet naar Beiroet, en je missie wordt…
…een man doden.'
Ze had een visitekaartje waarop stond…
…dat ze werkte voor een stichting voor kinderen in Genève.
En na een tijdje ontmoette ze Ali Hassan Salameh.
Persoonlijk, heel toevallig, in een hotel.
Erika huurde een appartement…
…op de hoek van twee straten, van Madame Curie en een andere straat.
…van waaruit ze uitkeek…
…op de Madame Curie-straat…
…waar het konvooi van Salameh minstens twee keer per dag langskwam.
Ze was erg vreemd…
…erg eigenaardig, ze voerde de zwerfkatten op straat.
Ze zat te schilderen en ze wachtte af.
Hij werd goed beschermd.
Vooraan reed…
…een Land Rover vol Palestijnse terroristen…
…met machinegeweren en kalasjnikovs.
Achter de auto reed altijd een andere auto…
…met Palestijnse lijfwachten erin.
Er zaten lijfwachten aan weerszijden van Salameh.
Maar hij maakte de grootste fout die een geheim agent ooit kan maken.
Een geheim agent die in gevaar is…
…mag nooit dezelfde route nemen…
…als hij heen en weer gaat naar een bepaald adres.
Nooit dezelfde route.
Blijven wisselen.
Maar hij reisde altijd over de Madame Curie-straat…
…naar z'n huis en weer terug.
Elke dag ging hij rond de lunch…
…met de auto naar huis, om te lunchen met de prachtige Georgina.
Abu Hassan's huwelijk met Georgina Rizk leverde een probleem op.
Abu Hassan werd een mediaster en de journalisten…
…vooral de Libanese journalisten…
…volgden hem overal waar hij ging.
Ik ben ooit bij een vergadering geweest.
Daar hoorde ik met m'n eigen oren…
…Yasser Arafat tegen Abu Hassan zeggen:
'Je moet niet samenwonen met Georgina…
…want het is in strijd met alle veiligheidsregels…
…die je ooit hebt geleerd.
Het is extreem gevaarlijk en het zal je dood worden.'
De operatie tegen Salameh…
…werd enorm geholpen door 't feit dat hij vaste gewoonten had.
Volgens de dagelijkse informatie over Abu Hassan Salamehs doen en laten…
…werd het plan bedacht een Volkswagen daar te plaatsen…
…op locatie, vol explosieven, natuurlijk.
En toen ze besloten een missie uit te voeren…
…waarbij ze de auto van Ali Hassan Salameh zouden opblazen…
…moesten ze testen of de strijder de knop kon indrukken…
…precies op het moment dat de auto passeerde.
Dat luisterde heel erg nauw.
Ze brachten haar een transistorradio…
…die kun je overal voor gebruiken.
Maar als je een speld in een gat in de transistorradio steekt…
…wordt het een afstandsbediening.
En als je op een knop drukt, kan hij een opdracht uitvoeren.
Ze ontdekten dat van alle mensen die het probeerden…
…Erika de beste was. Ze was er erg goed in.
Agent X werd vanuit Beiroet naar het zuiden van Jordanië gestuurd…
…waar de Israëlische Mossad de grens overstak…
…en hem een meubelstuk brachten…
…dat vol explosieven zat.
Hij laadde het in z'n auto…
…en reed er heel Jordanië mee door…
…en toen door Syrië…
…en toen naar Libanon, naar Beiroet.
En hij moest de auto achterlaten bij een bepaalde garage, en dat deed hij.
Ondertussen had Israël twee andere agenten naar Beiroet gestuurd…
…waarvan er één een explosievenexpert was.
Het was midden in de nacht…
…en ze plaatsen de explosieven in de hoofdsteun van de bestuurder.
Ze parkeerden de Volkswagen…
…precies onder het raam van Ali Hassan Salameh.
Op 18 januari 1979…
…woonde ik een bijeenkomst van de Kataeb-partij bij…
…waar Bachir Gemayel aanwezig was.
EX-LEIDER KATAEB-PARTIJ
Toen de bijeenkomst afgelopen was, vroeg Bachir me:
'Heb je nog contact met Abu Hassan?
Hij is onze vriend.'
Ik zei: 'Ja, ik heb contact met hem.'
Hij zei: 'Vraag hem goed voor zichzelf te zorgen nu…
…en zich niet te veel te verplaatsen.'
Ik vond het een belangrijke boodschap.
Ik vroeg m'n collega en vriend, een vriend van Abu Hassan…
…om naar het huis van Georgina Rizk te gaan…
…om Abu Hassan te informeren over wat ik van Bachir had gehoord.
Hij wuifde het weg en zei:
'Ik krijg dit elke dag te horen en ik doe al wat nodig is.
Allah beschermt me.'
's Ochtends kreeg hij van de CIA een stukje papier, waarop stond:
'De Israëli's hebben het op je gemunt, pas op.'
Het boeide 'm niet en 't was te laat. Hij had nog maar een paar uur te leven.
Erika Chambers was in haar appartement.
En ze had een afstandsbediening.
Toen zag ze de auto in een colonne aan komen rijden.
En een paar meter voor de colonne de Volkswagen bereikte…
…haalde Erika de schakelaar over.
Zodra hij de hoek omging, hoorden we een grote explosie.
De auto werd opgeblazen. Acht of negen mensen waren dood.
Anderen, omstanders, mensen die er niet bij betrokken waren.
Alle vijf lijfwachten overleefden 't.
Ze werden gek.
De werkster begon te schreeuwen: 'Abu Hassan.'
Ik ging snel naar het andere balkon en ik zag paniek op straat.
Ik kleedde me aan en ging naar beneden.
Abu Hassan Salameh was gewond en werd naar het ziekenhuis gebracht.
Er kwam een vriend langs…
…die zo met z'n hoofd schudde…
…en ik begreep dat hij overleden was.
Nu moest Erika ontsnappen.
Ze rende naar beneden…
…ze stapte in haar auto…
…en was al vreselijk bang.
Maar ze moest nu met de auto…
…naar het noorden, naar een christelijke enclave…
…waar een boot op haar wachtte.
Ze kwam aan bij de haven van Jounieh, in 't noorden.
Ze namen haar mee naar de boot, de Flotilla 13, een marineschip.
En ze ging op het dek zitten.
Het was avond, de zon ging onder…
…en ze keek naar de schitterende lucht…
…en de kalme en stille bergen.
Ze zei: 'Dit is de finale van m'n missie.'
Mike Harari wachtte op ze. Hij was erbij en keek toe.
Sommige mensen in Beiroet dachten: weer een bom.
Maar Mike Harari wist wat er aan de hand was.
Hij zag de rook en was erg blij.
Ik zal die dag nooit vergeten…
…omdat ik toen een vriend verloor.
M'n eerste reactie was: 'Echt? Hebben de Israëli's Abu Hassan vermoord?'
Dat was niet normaal.'
Natuurlijk was m'n eerste reactie…
…de telefoon pakken en Yasser Arafat bellen.
En ik hoorde hem zeggen:
'Je was zijn vriend en hij hield van je.
Rust in vrede, mijn held.'
Het lukte Yasser Arafat met veel moeite naar Beiroet te reizen.
Hij woonde de begrafenis van Abu Hassan Salameh bij…
…hielp uiteraard de kist te dragen, en waren er duizenden rouwenden.
Wat de veiligheid betreft, was de moord op Abu Hassan Salameh…
…het bewijs dat de Mossad sterk was, en tot in Libanon…
…kon doordringen om een prominente figuur te executeren.
Als de Mossad Abu Hassan Salameh kon doden…
…konden ze vast ook anderen executeren.
Als reactie daarop moesten meerdere Palestijnse leiders…
…misschien uit angst meer veiligheidsmaatregelen treffen.
De gevolgen van Salamehs dood…
…waren vooral de breuk van de banden die Salameh…
…had weten te smeden met een aantal buitenlandse machten…
…in het Midden-Oosten en in het Westen.
De Mossad verbrak een aantal banden die ongunstig konden worden voor Israël.
Dat was ook hun taak.
Agent X bleef lange tijd erg succesvol…
…actief in Beiroet en in Damascus.
Het is nooit gestopt.
Elke premier tussen Golda en mij kreeg met hetzelfde te maken.
Het is een zwaar besluit…
…om je team het bevel te geven om iemand te doden.
Ze zijn echt gevaarlijk.
Een van hen was betrokken bij de moorden in München…
…en werd pas in '92 vermoord, pas 20 jaar na de tijd.
Goedenavond, het is vast geen verrassing dat 't nieuws…
…nog in 't teken staat van geweld, in Parijs.
Er is gisteravond een Palestijnse leider neergeschoten.
Atef Bseiso, de nummer twee van de PLO-veiligheidsdienst…
…kwam terug van een etentje toen een of twee mannen op hem schoten.
De Palestijnse leider was op slag dood.
Midden in de nacht, voor 't Meridian Hotel…
…werd Bseiso neergeschoten door een of meer personen…
…denkelijk met wapens met demper, die daarna wisten te ontsnappen.
Vanmiddag beschuldigde Yasser Arafat de Mossad…
…de Israëlische geheime dienst, van de aanslag.
Deze avond hebben Israëlische en Palestijnse bronnen…
…bevestigd dat Atef Bseiso een van de initiatiefnemers was…
…voor de aanslag in München in 1972…
…die 11 Israëlische atleten het leven kostte.
Atef Bseiso was bij de PLO een van de hoge functionarissen.
De vraag blijft wie er belang bij had hem te doden.
We hebben het over meer dan 20 jaar aan toewijding…
…en 20 jaar aan precisie…
…en 20 jaar aan vastberadenheid.
Het was een erg duidelijke boodschap…
…voor iedereen…
…die van plan was Israëlische doelen schade toe te brengen.
En dat is het belang van de Israëlische reactie…
…op 't bloedbad in München.
Een paar jaar geleden ging ik naar Connollystraat 31 in München…
…waar de Israëlische delegatie verbleef tijdens de Olympische Spelen.
Het was een schok voor me…
…om daar voor dat huis te staan.
Daar staan was niet makkelijk, het was een traumatische gebeurtenis.
Het is een ernstig trauma in het Israëlische collectieve geheugen.
Na de moordaanslag op Abu Hassan Salameh…
…werden de banden met de Amerikaanse CIA verbroken.
Het geheime kanaal werd afgesloten…
…tot in 1988 weer een publiek kanaal werd geopend…
…toen de minister van BuZa van de VS, George Shultz, Yasser Arafat berichtte…
…dat als hij afzag van terrorisme…
…de Verenigde Staten met hem wilden onderhandelen.
De eerste overeenkomst ooit…
…tussen de Palestijnen en de staat Israël.
Tijdens een korte ceremonie in Jeruzalem las premier Rabin…
…zorgvuldig de brief van PLO-leider Yasser Arafat.
Toen doorbrak hij de grootste generatielange psychologische barrière…
…en tekende hij het document van wederzijdse erkenning.
Het vredesakkoord van Oslo, getekend in Washington in augustus 1993…
…kondigde een nieuwe start aan tussen Israël en de Palestijnen.
Het bood ook de eerste echte hoop…
…op een definitief vredesakkoord tussen de twee.
Vandaag zullen de leiders van Israël en de PLO…
…een principeakkoord tekenen over tijdelijk Palestijns zelfbestuur.
De koers naar verzoening wordt hiermee ingezet…
…tussen twee volkeren die de bitterheid van ballingschap hebben gekend.
Er hebben genoeg bloed en tranen gevloeid. Genoeg.
En het ongelooflijke aan dit verhaal is dat 23 jaar na de moord…
…ik gebeld werd door Unesco. 'Luister, kunt u ons helpen?
Vanavond is het akkoord in Oslo een jaar geleden.'
Dus ik wist meteen al m'n muzikanten en technici te vinden…
…en we reisden af naar Oslo.
En we speelden voor dat publiek, voor Peres en Arafat, die me niet kenden.
Ze wist niet wie ik was. En ik was waar m'n broer was vermoord…
…aan 't spelen voor mensen die door hun functie…
…stonden voor waar hij voor is vermoord.
Shimon Peres was Israël, Arafat was Palestina.
En na het concert kwamen Peres en Arafat het podium op…
…en schudden ons de hand.
Dat vond ik echt een teken van het lot.
Ik vergaf, omdat vergiffenis ons helpt opbouwen…
…vooral onszelf weer op te bouwen. Want we waren echt ontroerd.
Ik werd op 9 mei 1996 door Unesco benoemd tot Speciaal Afgezant voor de Vrede.
Dus ging ik in Israël spelen, in Palestina.
Ik dacht altijd dat we een kleine brug konden zijn…
…over de barrière tussen hen.
En ik geloof dat die brug vergiffenis heet.
OPGEDRAGEN AAN DE NAGEDACHTENIS VAN DE ELF ISRAËLISCHE ATLETEN EN COACHES
DIE IN 1972 IN MÜNCHEN ZIJN VERMOORD
Ondertiteld door: Martijn Beunk