ΕΙΡΗΝΙΚΟΣ ΩΚΕΑΝΟΣ 1968
Στον Ψυχρό Πόλεμο,
και οι ΗΠΑ και η Σοβιετική Ένωση χρησιμοποίησαν υποβρύχια με πυραύλους.
Το Κ-129 ήταν σοβιετικό υποβρύχιο με βαλλιστικό πύραυλο.
Το υποβρύχιο βυθίστηκε.
Το να βρεις υποβρύχιο στον ωκεανό είναι σαν να ψάχνεις βελόνα στ' άχυρα.
Θα ήταν αξιοθαύμαστος θησαυρός
αν είχες στα χέρια σου σοβιετικό υποβρύχιο.
Έτσι, αυτό βαλθήκαμε να κάνουμε.
Η CIA χρειάζεται κάλυψη.
Πάει στον Χάουαρντ Χιουζ, τον πολυεκατομμυριούχο.
"Φτιάξε ένα πλοίο για τη ναυαγιαίρεση
σοβιετικού υποβρύχιου με πυρηνικό πύραυλο".
Ο Χιουζ είπε "Εντάξει".
Υποβρύχιο στα 4.800 μέτρα.
Ήταν πρωτοφανής και μόνο η σκέψη
για τόσο φιλόδοξη επιχείρηση
και μάλιστα στα κρυφά.
Ήταν πιο περίπλοκο,
από κάποιες απόψεις, κι από την προσσελήνωση.
ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΩΝ
ΑΠΟΡΡΗΤΟ
ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΚΑΤΑΣΚΟΠΕΙΑΣ
ΠΡΟΤΖΕΚΤ AZORIAN
ΛΑΝΓΚΛΕΪ, ΒΙΡΤΖΙΝΙΑ, ΗΠΑ ΚΕΝΤΡΙΚΑ CIA
Πήγα στη CIA τον Ιούνιο του 1996.
Η πρώτη μου αποστολή
ήταν στο Εθνικό Κέντρο Φωτογραφικής Ερμηνείας.
Εξειδικεύτηκα σε αυτό.
ΤΖΟΝ ΚΑΡΝΤΓΟΥΕΛ ΑΞΙΩΜΑΤΙΚΟΣ CIA (ΣΥΝΤΑΞΙΟΥΧΟΣ)
Ο Ψυχρός Πόλεμος ήταν ουσιαστικά διαγωνισμός
μεταξύ της Σοβιετικής Ένωσης και των ΗΠΑ.
Ουσιαστικά, σύγκρουση μεταξύ δημοκρατίας,
καπιταλισμού και σοσιαλισμού.
Στον Ψυχρό Πόλεμο,
οι ΗΠΑ ανέπτυξαν αυτό που ονόμασαν Τριαδική Ανταπόκριση
στην ξένη απειλή.
Η τριάδα αποτελούνταν από τα υποβρύχια, τους πυραύλους που εκτοξεύονταν από αυτά
και τα αεροσκάφη μεταφοράς όπλων.
Ευτυχώς, κανείς δεν πάτησε το κουμπί, αλλά ήταν πολύ τεταμένη περίοδος.
Οι ΗΠΑ και η Σοβιετική Ένωση κατασκοπεύονταν μεταξύ τους.
Παρακολουθούσαν τη δραστηριότητα των σοβιετικών υποβρυχίων
για να προσδιοριστούν οι δυνατότητές τους, ο προορισμός τους.
Ήταν σημαντικός ο εντοπισμός των σοβιετικών υποβρυχίων
σε περίπτωση ανταλλαγής πυρηνικών.
Τα τρία τέταρτα της επιφάνειας της Γης καλύπτονται από νερό.
Οι δύο νεότερες πολιτείες των ΗΠΑ, η Αλάσκα και η Χαβάη,
είναι στον Ειρηνικό.
Και, κυρίως,
τα πιο ισχυρά έθνη του κόσμου συνορεύουν με τους ωκεανούς.
Αυτή η παγκόσμια διάταξη γης και νερού μπορεί να παρομοιαστεί με σκακιέρα,
όπου παίζονται πολλές στρατηγικές και όπλα.
Το σοβιετικό ναυτικό πρόγραμμα ήταν πολύ επιθετικό.
Εκείνη την εποχή, κατασκεύαζαν και πλοία και υποβρύχια.
Με την ανάπτυξη του πυρηνικού όπλου,
και οι δύο χώρες άρχισαν να σκέφτονται
"Πού να παρατάξω πυραύλους που έχουν πυρηνική κεφαλή;"
Αυτό ήταν απόρρητο πρόγραμμα στη Σοβιετική Ένωση.
Και το ερώτημα παρέμενε.
Ποια ήταν η πυρηνική δυνατότητα πυραύλου από υποβρύχιο;
Αυτό δεν το ξέραμε.
ΑΓΙΑ ΠΕΤΡΟΥΠΟΛΗ, ΣΟΒΙΕΤΙΚΗ ΕΝΩΣΗ
Είμαι ο πλοίαρχος Α' βαθμού Ίγκορ Κουρντίν.
Υπηρέτησα 25 χρόνια στον ρωσικό στόλο υποβρυχίων.
Έγινε σαφές ότι βασικό μέρος του πολέμου στη θάλασσα
έπρεπε να ήταν τα υποβρύχια με πυρηνικούς βαλλιστικούς πυραύλους.
Τα υποβρύχια κλάσης Golf αποδείχτηκαν πολύ επιτυχημένα,
οπότε κατασκευάσαμε 24.
Ήταν θερμοπυρηνική μονάδα
με εμβέλεια πυραύλων 1.400 χλμ.
Το Κ-129 ήταν εκσυγχρονισμένο υποβρύχιο,
που ήταν οπλισμένο
με τρεις βαλλιστικούς πυραύλους
με φορτίο πάνω από έναν μεγατόνο.
Και, το πιο σημαντικό, το αποτέλεσμα του εκσυγχρονισμού
ήταν ότι αυτοί οι πύραυλοι εκτοξεύονταν υποβρυχίως.
Από βάθος 45 μέτρων,
πολύ γρήγορα,
ένα υποβρύχιο μπορούσε να εκτοξεύσει τους τρεις πυραύλους του.
Και η Σοβιετική Ένωση και οι ΗΠΑ ενδιαφέρονταν
για το πού ήταν τα υποβρύχια της άλλης πλευράς.
Η Σοβιετική Ένωση εκτόξευε πυραύλους υποβρυχίως
και οι κινητήρες λειτουργούσαν με αγωγούς,
και αυτό το θεωρούσαμε εξαιρετικά επικίνδυνο.
ΠΕΤΡΟΠΑΒΛΟΣΚ, ΣΟΒΙΕΤΙΚΗ ΕΝΩΣΗ 25 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 1968
Το υποβρύχιο Κ-12 έφυγε από το Πετροπάβλοσκ
με κατεύθυνση προς τη Δυτική Ακτή των ΗΠΑ.
Η αποστολή του ήταν να περιπολεί
και να πάρει θέση
σε περίπτωση ανταλλαγής πυρηνικών με τις ΗΠΑ.
Η αποστολή του Κ-129
είναι να μείνει σε μια περιοχή
που να επιτρέπει το χτύπημα πάνω από ενός στόχου.
Για παράδειγμα, το Σαν Φρανσίσκο
μαζί με άλλους στόχους στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Σε στρατιωτική επιχείρηση,
όσο περισσότεροι στόχοι
είναι εντός εμβέλειας των πυραύλων του, τόσο το καλύτερο.
Είμαι ο γιος του δρα Τσερεπάνοβ.
Ο πατέρας μου, πλοίαρχος Γ' βαθμού,
ήταν υπεύθυνος ιατρικών υπηρεσιών στο υποβρύχιο Κ-129.
Τότε ήμουν 10 χρονών.
Ο πατέρας μου δεν θα συμμετείχε στην αποστολή.
Σύμπτωση ήταν. Αποφασίστηκε στην τύχη.
Ο πατέρας μου, φυσικά, γνώριζε το πλήρωμα.
Ήταν το πλήρωμά του, ο διοικητής του.
Κι εγώ ήξερα πολλούς από αυτούς.
Αυτή η αποστολή θα ήταν η τελευταία του, το τελευταίο του ταξίδι στη θάλασσα.
ΚΕΝΤΡΙΚΟΣ ΕΙΡΗΝΙΚΟΣ ΩΚΕΑΝΟΣ 179,57Α - 40,06Β
11 ΜΑΡΤΙΟΥ 1968
Το Κ-129 τηρούσε σιγή ασυρμάτου.
Αλλά έπρεπε να στέλνει αναφορές
όταν θα έφτανε σε σημεία ελέγχου.
Όταν δεν λάβαμε το σήμα ελέγχου του Κ-129,
η διοίκηση του Ναυτικού και συγκεκριμένα του Στόλου Ειρηνικού,
ξεκίνησε επιχείρηση αναζήτησης με σκάφη και αεροπλάνα.
Άρχισαν αμέσως να στέλνουν αεροσκάφη, υποβρύχια
και πλοία για να βρουν το υποβρύχιο.
Ήξεραν περίπου την περιοχή όπου ήταν το Κ-129, αλλά όχι το ακριβές στίγμα του.
Η έρευνα συνεχίστηκε. Δυστυχώς, δεν είχε αποτέλεσμα.
Δεν έγινε επίσημη δήλωση αναγνώρισης
της απώλειας του υποβρυχίου και του θανάτου των 98 μελών του πληρώματος.
Τους είπαν ότι πέθαναν ενώ εκπλήρωναν το καθήκον τους.
Οι ΗΠΑ το υποψιάστηκαν λόγω της εκτεταμένης σοβιετικής έρευνας.
Ήταν εμφανές, αλλά το δύσκολο ήταν ο εντοπισμός του υποβρυχίου.
Γι' αυτόν οι ΗΠΑ χρησιμοποίησαν το σύστημα υποβρύχιας παρακολούθησης
που χρησιμοποιούσε το Ναυτικό και η Αεροπορία.
Ήταν σχεδιασμένο να παρακολουθεί τα σοβιετικά υποβρύχια,
αλλά και τους σοβιετικούς πυραύλους, για την Αεροπορία.
Όταν έπαθε το ατύχημα,
δημιούργησε πολύ δυνατό ακουστικό σήμα
που έγινε αντιληπτό από το δίκτυο υποβρύχιας παρακολούθησης
που είχαμε στήσει και στον Ειρηνικό και στον Ατλαντικό,
ώστε να ακολουθούμε την κίνηση των υποβρυχίων.
Οι ΗΠΑ τριγωνομέτρησαν τα δεδομένα
για να εντοπίσουν με μεγάλη ακρίβεια το ναυάγιο του Κ-129.
Το Ναυτικό ανταποκρίθηκε
με ένα ειδικά διαμορφωμένο υποβρύχιό του,
το Χάλιμπατ, που πήγε και φωτογράφισε το ναυάγιο στον βυθό.
Το Χάλιμπατ επέστρεψε με χιλιάδες φωτογραφίες.
Έδειχναν το Κ-120, πού βρισκόταν.
Ήταν σε κατάσταση και θέση που επέτρεπαν τη ναυαγιαιρεσία.
Ήθελαν να δουν αν φαινόταν στις φωτογραφίες
κάποια ανοιχτή οπή πυραύλου,
αν υπήρχε ακόμα πύραυλος ή κεφαλή.
Έψαχναν ένα αντικείμενο που βρισκόταν
σε βάθος περίπου πέντε χιλιομέτρων.
ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΙΔΙΚΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ
Μου επιτράπηκε να δω τις φωτογραφίες
επειδή είχα την ευθύνη να προσπαθήσω να κοιτάξω καλύτερα.
Με συνάρπασαν οι εικόνες.
Πρώτη φορά κοιτούσα κάτι τέτοιο.
Μου κίνησε πολύ το ενδιαφέρον.
Έγραψα αναφορά όπου έλεγα
"Πιθανότατα υπάρχει πύραυλος στον σωλήνα".
Ήταν πολύ ευαίσθητο.
Ο Χένρι Κίσιντζερ, ως σύμβουλος του προέδρου,
βλέπει τις φωτογραφίες και λέει
"Θέλω την πυρηνική κεφαλή του τρίτου πυραύλου".
Αρχικά, ο σχεδιασμός της περισυλλογής του Κ-129
ανατέθηκε στο Ναυτικό.
Το Ναυτικό ανέπτυξε ένα σχέδιο
αλλά αυτό το σχέδιο θεωρούνταν ανέφικτο.
Έτσι, το 1969, η δουλειά ανατέθηκε στη CIA.
ΤΖΟΝ ΠΑΡΑΝΓΚΟΣΚΙ
Ο Τζον Παρανγκόσκι, αξιωματικός της CIA,
ανέλαβε να συγκεντρώσει ομάδα για να το κάνει αυτό,
και έγινε διευθυντής προγράμματος, όπως το λέμε,
στο πρότζεκτ που ονομάστηκε Azorian.
Ο στόχος του Πρότζεκτ Azorian
ήταν η ανύψωση του στοχευμένου μέρους του Κ-129
για περισυλλογή των αντικειμένων αξίας που πιστεύεται ότι περιέχει,
που περιλαμβάνουν πυρηνικές κεφαλές, πυραύλους και κρυπτογραφικό εξοπλισμό.
Η μελέτη των πυρηνικών όπλων ήταν πάντα
η πρώτη δουλειά της συλλογής πληροφοριών.
Δεύτερον, μπορεί να έβρισκαν
μυστικούς κωδικούς για συνδέσεις ασυρμάτου,
καθώς κι ενός συστήματος άμεσης δράσης.
Όλους τους μυστικούς κωδικούς.
Μπορεί να διάβαζαν τα μυστικά έγγραφα, τα τηλεγραφήματα,
και να σχημάτιζαν αρκετά ακριβή εικόνα
για τις τακτικές του στόλου μας, ειδικά των υποβρυχίων.
Το Κ-129 ήταν πολεμικό πλοίο.
Η ναυαγιαιρεσία πολεμικού πλοίου απαγορεύεται από το διεθνές δίκαιο.
Ήταν πολύ επικίνδυνη επιχείρηση.
ΛΟΣ ΑΝΤΖΕΛΕΣ, ΗΠΑ ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 1969
Η CIA πάει σε μια εταιρεία που λέγεται Global Marine.
Η Global Marine κατασκευάζει πλοία που κάνουν θαλάσσιες γεωτρήσεις
για πετρέλαιο στον πυθμένα του ωκεανού.
Στόχος της CIA ήταν η περισυλλογή του Κ-129.
Αυτή η δουλειά απαιτούσε εκατοντάδες, χιλιάδες άτομα
και την ανάπτυξη τεράστιων μηχανημάτων.
Έτσι, η κάλυψη που επέλεξε η CIA το 1969
ήταν να κρύψει το έργο σε κοινή θέα
ως επιχείρηση θαλάσσιας εξόρυξης.
Και ως βιτρίνα της επιχείρησης, η CIA επέλεξε τον Χάουαρντ Χιουζ.
Έχει προϋπάρχουσα σχέση με την υπηρεσία πληροφοριών των ΗΠΑ.
Ήταν πολλά χρόνια εργολάβος άμυνας,
αλλά σύμφωνα με έγγραφα μετά από άρση απορρήτου,
αυτό περιλάμβανε παροχή κάλυψης για πράκτορες της CIA στο εξωτερικό.
Το σκεπτικό ήταν πως μόνο ένας άνθρωπος, ο εκκεντρικός Χάουαρντ Χιουζ,
θεωρούνταν αρκετά τρελός για να αναλάβει
την εξόρυξη σε μεγάλα βάθη, κάτι που δεν γινόταν τότε.
Αυτό τράβηξε αμέσως μεγάλη δημοσιότητα.
Εδώ τα πρωτοσέλιδα των εφημερίδων έγραφαν
"Ο Χιουζ θα εξορύξει τον θαλάσσιο πυθμένα".
Φανταστικά.
Ήταν εξαιρετική κάλυψη, και έπιασε.
ΣΕΡΜΑΝ ΓΟΥΕΤΜΟΡ ΑΡΧΙΜΗΧΑΝΙΚΟΣ, GLOMAR EXPLORER
Δούλευα στο Glomar Explorer από τη σύλληψή του μέχρι να ολοκληρωθεί,
από το 1970 μέχρι το 1975.
Ήταν πρόκληση, κάτι που αρέσει στους μηχανικούς,
οπότε ανυπομονούσα να συμμετέχω.
Κατασκευάσαμε ένα πλοίο μήκους 180 μέτρων
και βάρους 63.000 τόνων.
Είχαν κι άλλα να κατασκευάσουν.
Όπως το μηχάνημα αδράγματος.
Έπρεπε να φροντίσουν ώστε τα υλικά
του μηχανήματος αδράγματος να είναι αρκετά γερά.
Στη μεταλλουργία, γίνεται συμβιβασμός της ευλυγισίας
με το όριο της αντοχής.
Κάτω από το κατάστρωμα ήταν το ζουμί,
όπου ήταν ένα τεράστιο άνοιγμα στο νερό,
που στέγαζε το μηχάνημα αδράγματος
που θα κατέβαινε στα πέντε χιλιόμετρα για να πάρει το υποβρύχιο
και στο οποίο θα παρέμενε το υποβρύχιο όταν θα περισυλλεγόταν.
Μόλις ολοκληρώθηκε το πλοίο,
έφυγε από τη Φιλαντέλφια
και διέπλευσε τον Πορθμό του Μαγγελάνου
για να πάει στο Λονγκ Μπιτς.
ΑΠΟΒΑΘΡΑ Ε, ΛΟΝΓΚ ΜΠΙΤΣ, ΚΑΛΙΦΟΡΝΙΑ 30 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 1973
Το πλοίο ήρθε από την Πενσιλβάνια στο Λονγκ Μπιτς.
Περιέργως, έδεσε ακριβώς δίπλα στο υδροπλάνο του Χιουζ.
Ήταν απολύτως λογικό.
Ο Χάουαρντ Χιουζ επιλέχτηκε για πολλούς λόγους.
Η εταιρεία του, η Hughes Tool, ήταν ατομική επιχείρηση.
Δεν έδινε αναφορά σε μετόχους,
ούτε στην Επιτροπή Μετοχών και Συναλλαγών.
Έτσι, ήταν το τέλειο μαύρο κουτί.
ΛΟΣ ΑΝΤΖΕΛΕΣ, ΗΠΑ 6 ΙΟΥΝΙΟΥ 1974
Έγινε, όμως, διάρρηξη μιας αποθήκης του Χιουζ στο Λος Άντζελες.
Αναφέρεται πως οι διαρρήκτες έκλεψαν τιμαλφή αξίας χιλιάδων δολαρίων
αλλά κυρίως έγγραφα.
Αυτά τα έγγραφα περιλάμβαναν και ένα σημείωμα
που έγραψε ένας βοηθός του Χιουζ το 1970,
στο οποίο εξηγούσε στον Χιουζ
ότι η CIA είχε προσεγγίσει τον Χιουζ για την ανέλκυση σοβιετικού υποβρυχίου
και εξηγούσε τι ακριβώς ήθελε η CIA από τον Χιουζ
και τι ήταν η επιχείρηση, και ζητούσε την έγκριση του Χιουζ.
Η CIA και ο Κόλμπι ανησυχούσαν για το σημείωμα,
γιατί αν δεν το έβρισκαν σύντομα,
θα καταστρεφόταν η κάλυψη του προγράμματος.
ΒΟΡΕΙΟΣ ΕΙΡΗΝΙΚΟΣ ΩΚΕΑΝΟΣ 179,56Α - 40,06Β
Η τοποθεσία του στόχου ήταν στον Βόρειο Ειρηνικό Ωκεανό.
Η επιχείρηση έπρεπε να γίνει την εποχή του χρόνου
που ο ωκεανός ήταν πιο ήρεμος.
Μόλις το Glomar Explorer έφτασε στο σημείο,
οι Σοβιετικοί άρχισαν αμέσως να έχουν υποψίες.
Έστειλαν πλοίο να παρατηρεί.
Είχε πολλή ομίχλη.
Δεν βλέπαμε τίποτα, και καθώς ξάνοιγε περισσότερο,
καθώς διαλυόταν η ομίχλη, είδαμε ένα πολύ όμορφο, λευκό πλοίο
με θόλους για ραντάρ.
Το ταυτοποιήσαμε ως το Τσάσμα, ένα ρωσικό πλοίο,
που ήταν εμφανές ότι μας ακολουθούσε.
Άνοιξαν τις πόρτες στο πίσω μέρος του πλοίου
και βγήκε ένα μικρό ελικόπτερο.
Το Glomar Explorer είχε ελικοδρόμιο.
Δεν ήθελαν καθόλου να προσνηωθεί το σοβιετικό ελικόπτερο,
οπότε άρχισαν να παίρνουν κουτιά, συσκευασίες, ό,τι έβρισκαν,
και γέμισαν το ελικοδρόμιο στο Glomar
ώστε να μην έχει χώρο το ελικόπτερο.
Το πλοίο δεν διέθετε όπλα,
δεν είχε συνοδεία, ήταν μόνο του στη μέση του Ειρηνικού.
Φαινόταν καθ' όλα εμπορικό πλοίο.
Και, καθώς έμεναν σε μικρή απόσταση σοβιετικά σκάφη,
πολλά μέλη του πληρώματος ένιωθαν πολύ ευάλωτα.
Μία ανησυχία ήταν πως οι Σοβιετικοί ήταν απρόβλεπτοι,
ειδικά μερικοί χειριστές πλοίων τους,
και μπορεί να αποφάσιζαν
να εμβολίσουν "κατά λάθος" το πλοίο.
Η Σοβιετική Ένωση έδειχνε μεγάλο ενδιαφέρον για το πλοίο.
Η κάλυψη ήταν εξορυκτικό μηχάνημα.
Επομένως, θα υπέθεταν ότι αυτό ήταν
και δεν θα το θεωρούσαν απειλή.
Κατέληξαν ότι το Glomar Explorer
έκανε θαλάσσιες εργασίες σε μεγάλο βάθος
με σκοπό την εξόρυξη ορυκτών ή αργού πετρελαίου,
και αυτό ανέφεραν στη διοίκηση και έφυγαν γρήγορα από την περιοχή.
Πλέον δεν υπήρχε η υποψία ότι οι Ρώσοι γνώριζαν…
Φαινόταν πως είχε πιάσει η βιτρίνα της εξόρυξης.
Και τότε ήρθε ένα ρυμουλκό.
Ήταν ρυμουλκό, αλλά του Ρωσικού Ναυτικού.
Δεν φαινόταν επικίνδυνο, πέρα απ' το ότι θα μας εμπόδιζε,
κάτι που έκανε πολλές φορές, μόνο για να μας ενοχλεί.
Ερχόταν κάθε μερικές μέρες,
πλησίαζε πολύ, έβλεπε μήπως κάναμε τίποτα.
Δεν κατεβάζαμε το μηχάνημα μέχρι να σταματήσουν σε απόσταση,
και αυτοί έμεναν κοντά μας όση ώρα ήταν κάτω το μηχάνημα.
Η δαγκάνα, που ονομάστηκε Κλέμενταϊν,
είχε κάμερες και φώτα επάνω της,
οπότε μπορούσαν να παρακολουθούν ακριβώς τι γινόταν.
Και η Κλέμενταϊν κατεβαίνει.
Όλοι ευελπιστούσαν ότι θα τα κατάφερναν.
Όταν πήγαμε να σηκώσουμε το υποβρύχιο,
όλα πήγαιναν καλά.
Η δαγκάνα μπήκε κάτω από το υποβρύχιο, στον πυθμένα.
Ο πυθμένας ήταν πιο σκληρός απ' ό,τι περίμεναν.
Μετά μας κάλεσαν
και μας παρέδωσαν τον έλεγχο για την ανέλκυσή του στην επιφάνεια.
Οπότε, υπήρχε μεγάλο άγχος.
"Αν φέρουμε το υποβρύχιο στο πλοίο, τι θα έχουμε;"
Το βασικό ερώτημα ήταν η ραδιενέργεια.
Το υποβρύχιο είχε τρεις πυρηνικούς πυραύλους,
δύο πυρηνικές τορπίλες.
Ήταν υπό πίεση σε βάθος 480 μέτρων εδώ και δυο χρόνια,
συν το θαλασσινό νερό.
Πώς επηρεάζει αυτό το περιβάλλον μια πυρηνική κεφαλή;
Κανείς δεν ήξερε,
ειδικά εφόσον δεν ξέραμε πολλά για τις σοβιετικές πυρηνικές κεφαλές.
Κάποια άτομα στο πλοίο
ήταν ειδικοί κατεδαφίσεων και εξουδετέρωσης εκρηκτικών,
εκπαιδευμένοι ώστε να φροντίσουν ότι τα όπλα,
αν περισυλλέγονταν όπλα, δεν θα εκρηγνύονταν.
Ένα πρωί ήμασταν στον χώρο εστίασης.
Κάναμε σύσκεψη, και ένιωσα ένα κούνημα,
σαν μικρό σεισμό,
ή λες και μια μαούνα, ας πούμε, μας είχε σκουντήξει.
Κάτι είχε πάει στραβά, το καταλάβαμε αμέσως.
Πήγα στην αίθουσα ελέγχου ανέλκυσης. Είπαν "Όλα καλά εδώ".
Τότε, κάποιος κατάλαβε ότι οι εικόνες ήταν παλιές,
και κάποιος πάτησε το κουμπί για ανανέωση, και τότε είδαν
ότι ένα μέρος του υποβρυχίου είχε πέσει.
Είχαμε 12 κάμερες στο μηχάνημα αδράγματος, και ήταν με σύνθετο σήμα.
Είδαμε τη μέτρηση βάρους που είχε μείνει στο μηχάνημα
και χάσαμε 1.000 τόνους περίπου.
Είχαμε χάσει το βασικό μέρος που μας ενδιέφερε,
αυτό με τους πυραύλους,
αλλά είχαμε ακόμα ένα τμήμα της πρύμνης 12 μέτρων,
οπότε συνεχίσαμε με το μηχάνημα.
Και τότε το ρωσικό πλοίο
σφύριξε τρεις φορές,
που είναι ο ναυτικός αποχαιρετισμός, και απέπλευσε.
Στο Glomar Explorer ανέβασαν μόνο 11,5 μέτρα.
Ο βαλλιστικός πύραυλος που ήθελε ο Κίσιντζερ
έπεσε στον πυθμένα,
με το άλλο τμήμα του υποβρυχίου.
Ήταν επιτυχία και αποτυχία ταυτόχρονα.
Όσον αφορά το τι πίστευαν οι ειδικοί πως υπήρχε στο υποβρύχιο,
έχει αρθεί το απόρρητο.
Στο τι περισυνέλεξαν, δεν έχει αρθεί.
Είχαμε εκπαιδευτεί στην αποσυναρμολόγηση
και την κατηγοριοποίηση και το στέγνωμα.
Βρήκαν μέλη από έξι σορούς.
Οι σοροί περισυνελέγησαν,
βγήκαν από το υποβρύχιο
και κηδεύτηκαν στη θάλασσα, στην τοποθεσία του Glomar Explorer.
ΕΙΡΗΝΙΚΟΣ ΩΚΕΑΝΟΣ 4 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 1974
Αυτή η τελετή πραγματοποιείται
προς τιμήν του Βίκτορ Λόκοβ,
του Βαντίμ Κοστιούσκο, του Βάλεντιν Νόσατσεβ
και άλλων τριών μη ταυτοποιημένων Σοβιετικών ναυτών υποβρυχίου
που πέθαναν τον Μάρτιο του 1968 στον Βόρειο Ειρηνικό Ωκεανό.
Αξιωματούχοι της CIA έκαναν ετοιμασίες για την κηδεία των σορών
σύμφωνα με τις Συμβάσεις της Γενεύης
και με όλο τον σεβασμό,
σε περίπτωση που έκαναν ερωτήσεις οι Σοβιετικοί,
καθώς διακυβεύονταν πολλά σ' αυτήν την επιχείρηση.
Έτσι, έπρεπε να κηδευτούν οι σοροί με τρόπο που να δείχνει σεβασμό
και σύμφωνα με τις συνθήκες,
προς απάντηση τυχόν ερωτήσεων από τους Σοβιετικούς.
Ναι, έχω δει το βίντεο.
Το μόνο που με λυπεί
είναι ότι έγινε από Αμερικανούς ναύτες.
ΑΠΟΒΑΘΡΑ Ε, ΛΟΝΓΚ ΜΠΙΤΣ, ΚΑΛΙΦΟΡΝΙΑ 21 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 1974
Και τότε, η εκμετάλλευση του ενός τρίτου του υποβρυχίου ξεκίνησε αμέσως.
Μετά από μυστική επιχείρηση τέτοιου μεγέθους και τύπου,
υπάρχει πάντα το ερώτημα αν άξιζε.
Αν αποκτήσαμε κάτι που να έχει κάποια αξία.
Οπωσδήποτε, το αποτέλεσμα της Επιχείρησης Azorian,
για τους Αμερικανούς, ήταν σημαντικό.
Πιθανότατα τους βοήθησε να ανακαλύψουν
την τεχνολογία των ρωσικών υποβρυχίων.
Αμέσως μετά την επιστροφή του Glomar Explorer στις ΗΠΑ,
η CIA άρχισε να σχεδιάζει να ξαναπάει με το Glomar Explorer
και να ανακτήσει το τμήμα του υποβρυχίου που έσπασε,
να το ανελκύσει, για να πάρει την πυρηνική κεφαλή του τρίτου πυραύλου.
Το πρότζεκτ ξεκίνησε αμέσως.
Έβγαλαν φωτογραφίες τον πυθμένα,
για να έχουν εικόνα εκείνου του τμήματος του υποβρυχίου,
και μπήκε στο πρόγραμμα.
Θα ήταν πολύ πετυχημένη αποστολή,
και όλοι είχαν ενθουσιαστεί που θα πήγαιναν να πάρουν το τμήμα που έπεσε.
Ονομάστηκε Matador.
Το κόστος ήταν τόσο μεγάλο
που η CIA πήγε στον Χένρι Κίσιντζερ για να επιβεβαιώσει
ότι το πρότζεκτ πρέπει να συνεχιστεί,
και το επαναβεβαίωσε ο κύριος Κίσιντζερ λέγοντας
"Ναι, πιστεύουμε ότι το πρότζεκτ αξίζει το κόστος".
Στις αρχές του Φεβρουαρίου του 1975, όμως,
οι LA Times διέρρευσαν ένα ρεπορτάζ για τη σύνδεση Χιουζ και CIA
και το γεγονός ότι επιδίωκε τη ναυαγιαιρεσία ενός υποβρυχίου.
Ο λόγος για την αποκάλυψη είχε να κάνει με γεγονότα από μήνες νωρίτερα,
όταν έγινε διάρρηξη σε μια αποθήκη του Χιουζ στο Λος Άντζελες.
Αυτή η έρευνα διέρρευσε
και τον Φεβρουάριο του 1975
δύο ντόπιοι ρεπόρτερ των Los Angeles Times
δημοσιεύουν την πρώτη μπερδεμένη αναφορά στο πρότζεκτ.
H CIA σκόπευε να καταπνίξει τις δημοσιεύσεις
με την ελπίδα να συνεχίσουν την επιχείρηση οι ΗΠΑ.
Ο Σίμορ Χερς συνεχίζει με αξιόπιστο ρεπορτάζ
στην πρώτη σελίδα των New York Times το επόμενο πρωί, στις 19 Μαΐου.
Πλέον, η επιχείρηση έχει αποκαλυφτεί πλήρως.
Μόλις έγινε αυτό,
γύρω στις 10 μέρες από την κυκλοφορία της εφημερίδας,
οι Σοβιετικοί έστειλαν πλοίο στο μέρος όπου επιχειρούσε το Glomar
να κάνει κύκλους, φροντίζοντας να μην ξαναπάει κανείς άλλος.
Ο πρόεδρος Φορντ είπε "Μάλιστα.
Βάσει αυτού, δεν θα ξαναπάμε".
Και δεν ξαναπήγαμε.
Έτσι δόθηκε τέλος στην αποστολή.
Υπάρχουν ακόμη πολλά μυστήρια για το Πρότζεκτ Azorian.
Πράγματα που δεν ξέρουμε.
Ένα απ' αυτά αφορά το τι ακριβώς ανέλκυσαν οι ΗΠΑ,
και αυτή η πληροφορία είναι ακόμα απόρρητη.
Η καλύτερη πηγή είναι η γαλλική έκδοση των απομνημονευμάτων του Γουίλιαμ Κόλμπι,
που εκδόθηκε εκτός της δικαιοδοσίας των λογοκριτών της CIA.
Σύμφωνα με αυτήν,
δεν περισυνέλεξαν όλο το τμήμα του υποβρυχίου που ήθελαν.
Υπάρχουν τρεις πυρηνικές κεφαλές στον βυθό του Βόρειου Ειρηνικού.
Η μία είναι άθικτη.
Έχει ξαναπάει κανείς; Όχι.
Η CIA δεν έκανε ποτέ δήλωση επ' αυτού.
Ήταν το μεγαλύτερο μυστικό.
Η απόκριση που αναπτύχθηκε
στα αιτήματα για πληροφορίες για το Πρότζεκτ Azorian
ήταν ούτε επιβεβαίωση ούτε άρνηση της αναφοράς.
Αυτή η έκφραση, "Ούτε επιβεβαιώνω ούτε αρνούμαι", έμεινε στην κουλτούρα.
Είναι κάτι που κληρονομήσαμε από το Πρότζεκτ Azorian,
που έγινε γνωστή ως απόκριση Glomar,
και την οποία χρησιμοποιούσε η κυβέρνηση επί χρόνια.
Το πρώτο τουίτ του λογαριασμού της CIA ήταν, ξεδιάντροπα,
"Δεν επιβεβαιώνουμε ούτε αρνούμαστε ότι είναι το πρώτο μας τουίτ".
Υπάρχουν πολλές θεωρίες για το τι έπαθε το Κ-129.
Ότι κάποιος προσπάθησε να πυροδοτήσει πυρηνική βόμβα εν πλω,
αλλά αυτό που ξέρουμε
είναι ότι έγινε κάποιου είδους εσωτερική έκρηξη και βυθίστηκε.
Η πιο ρεαλιστική εκδοχή
είναι αυτή που μου είπε
ένας Αμερικανός αξιωματικός πλοίου.
Ότι το Κ-129, με κατεβασμένο περισκόπιο,
ήταν σε ρηχό βάθος για υποβρύχια "ανάσα" του κινητήρα
και το χτύπησε σκόπιμα ένα πλοίο, ένα αμερικανικό αντιτορπιλικό.
Η καταστροφή του υποβρυχίου ήταν τόσο γρήγορη
που δεν πρόλαβε το πλήρωμα να στείλει σήμα κινδύνου.
Πολλοί κατέκριναν το Azorian ως σκανδαλώδες.
Ήταν πολύ δαπανηρή επιχείρηση.
Το ακριβές ποσό παραμένει απόρρητο σήμερα.
Υπολογίζεται στα πάνω από 350 εκατομμύρια δολάρια,
που ήταν μεγάλο ποσό τότε.
Ήταν από τις πιο δαπανηρές ναυαγιαιρέσεις στην ιστορία της κατασκοπείας,
οπότε το κόστος ήταν θέμα.
Το άλλο θέμα ήταν ο ίδιος ο στόχος.
Το 1975, το Κ-129
ήταν πλέον παλιό σκάφος.
Ήταν ιστορικό κειμήλιο,
και πολλοί αμφέβαλλαν αν ήταν σοφή επένδυση.
Το Glomar Explorer, το Πρότζεκτ Azorian, ήταν αποτυχία;
Όχι, δεν ήταν αποτυχία.
Τα καταφέραμε.
Ήταν επιτυχημένο;
Εν μέρει.
Απέτυχε να περισυλλέξει την πυρηνική κεφαλή.
Το Glomar Explorer αποσύρθηκε στην Καλιφόρνια, στον κόλπο Σούσιν,
επί 20 χρόνια περίπου.
Πλέον το πλοίο ήταν παλιό και πουλήθηκε για παλιοσίδερα.
Πάει.
Έχω ακούσει να συγκρίνουν το Glomar Explorer με την προσσελήνωση,
και για μένα,
είναι κι αυτό φανταστικό.
Σίγουρα υπήρχαν δυσκολίες.
Δεν μπορώ να τα συγκρίνω.
Ωραία θα ήταν να πιστεύω ότι είναι έτσι, μια που έχω προσωπική ανάμειξη,
αλλά ο εγωισμός μου δεν μ' αφήνει.
ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΚΑΤΑΣΚΟΠΕΙΑΣ
Υποτιτλισμός: Σύλβια Τσάτσαρη