STILLE OCEAAN 1968
Tijdens de Koude Oorlog…
…hebben zowel de Verenigde Staten als de Sovjet-Unie…
…onderzeeërs ingezet met ballistische raketten.
De K-129 was een Sovjet-onderzeeër met ballistische raketten.
De onderzeeër zonk.
Een onderzeeër vinden in de oceaan is als zoeken naar een speld in een hooiberg.
Het zou geweldig zijn…
…om een Sovjet-onderzeeër te bemachtigen.
Dus dat wilden we doen.
De CIA had een dekmantel nodig.
Ze benaderen Howard Hughes, multimiljardair.
'Bouw een schip dat een Sovjet-onderzeeër met een kernraket kan bergen.'
Howard Hughes gaat ermee akkoord.
Een onderzeeër op 5.000 meter diep.
Het was ongekend om alleen al te overwegen…
…om zoiets ambitieus te ondernemen…
…en om het geheim te houden.
Het was ingewikkelder…
…in sommige opzichten, dan naar de maan gaan.
LANGLEY, VIRGINIA, VERENIGDE STATEN CIA HOOFDKANTOOR
Ik ging bij de CIA in juni 1966.
Mijn eerste opdracht was…
…bij het Nationale Fotografische Interpretatiecentrum.
Daar ben ik een expert in geworden.
JOHN CARDWELL CIA AGENT
De Koude Oorlog was in wezen een wedstrijd…
…tussen de Sovjet-Unie en de Verenigde Staten.
Het was in feite een conflict tussen democratie…
…kapitalisme en socialisme.
Tijdens de Koude Oorlog…
…ontwikkelden de Verenigde Staten een zogenaamde 'triade reactie'…
…op de buitenlandse dreiging.
De triade bestond uit onderzeeërs, uit onderzeeërs gelanceerde raketten…
…en vliegtuigen om wapens af te leveren.
Gelukkig heeft niemand op de knop gedrukt, maar het was een zeer gespannen periode.
De Verenigde Staten en de Sovjet-Unie bespioneerden elkaar continu.
Het belangrijkste was om de activiteiten van Sovjet-onderzeeërs te volgen…
…om te bepalen wat ze konden, waar ze naartoe gingen…
…want het was belangrijk om Sovjet-onderzeeërs op te kunnen sporen…
…in het geval van een nucleaire uitwisseling.
Bijna driekwart van het aardoppervlak is bedekt met water…
…en Amerika's twee nieuwe staten…
…Alaska en Hawaï liggen midden in Stille Oceaan.
En het belangrijkste…
…de machtigste naties ter wereld grenzen aan de oceanen en de zeeën.
De indeling van land en water kan vergeleken worden met een schaakbord…
…waar met veel strategieën en wapens wordt gespeeld.
Het Sovjet-programma, het marineprogramma, was uitgebreid.
Ze bouwden destijds zowel oppervlakteschepen als onderzeeërs.
Met de ontwikkeling van het kernwapen…
…begonnen beide landen na te denken…
…over de vraag: 'Waar kun je raketten inzetten die een kernkop dragen?'
Dit was een zeer geheim programma binnen de Sovjet-Unie.
En de vraag was…
…wat was de nucleaire capaciteit van een uit een onderzeeër gelanceerde raket?
Dat wisten we niet.
ST. PETERSBURG, SOVJET-UNIE
Ik ben kapitein Eerste Klasse, Igor Kurdin.
Ik heb 25 jaar in de Russische onderzeeërvloot gediend.
Een van de belangrijkste dingen van oorlog voeren op zee…
…moest de onderzeeërs zijn met nucleaire raketten.
Golfonderzeeërs bleken zeer succesvol te zijn…
…dus hebben we er 24 gebouwd.
Dit was een thermonucleaire eenheid…
…met een raketbereik van 1400 kilometer.
De K-129 was een gemoderniseerde onderzeeër…
…die gewapend was…
…met een set van drie ballistische raketten…
…met een lading van meer dan één megaton.
En het belangrijkste, als resultaat van de modernisering…
…was dat deze raketten van onder water afgevuurd konden worden.
Van een diepte van 45 meter…
…kon een onderzeeër zijn drie ballistische raketten afvuren.
Zowel de Sovjet-Unie als de Verenigde Staten waren geïnteresseerd…
…in waar elkaars onderzeeërs zich bevonden.
De Sovjet-Unie lanceerden hun raketten van onderwater…
…ze kwamen uit de buizen…
…en we vonden dit heel gevaarlijk.
PETROPAVLOVSK, SOVJETUNIE 25 FEBRUARI 1968
De K-129 onderzeeër vertrok vanuit Petropavlovsk…
…en voer naar de westkust van de Verenigde Staten.
Zijn missie was om op patrouille te gaan…
…en een positie in te nemen…
…in het geval van een nucleaire uitwisseling met de Verenigde Staten.
De taak van de K-129…
…was om in een gebied te blijven…
…vanuit waar ze op meer dan één doelwit konden schieten.
San Francisco, bijvoorbeeld…
…maar ook andere doelwitten op het Amerikaanse grondgebied.
Als er militaire objecten zijn…
…dan zijn meerdere doelwitten…
…binnen het K-129-raketbereik beter.
Ik ben de zoon van dr. Cherepanov.
Mijn vader, kapitein derde klasse…
…was majoor van de medische dienst op de K-129 onderzeeër.
Ik was destijds tien jaar oud.
Mijn vader zou niet op deze missie ingezet worden.
Het werd per toeval besloten.
Vader kende natuurlijk de hele bemanning.
Dit was zijn bemanning, zijn commandant.
En ik kende veel van die mensen.
Deze missie werd laatste missie, zijn laatste zeereis.
STILLE OCEAAN 11 MAART 1968
De K-129 stond op radiostilte.
Maar het moest rapporteren…
…als het op controlepunten aankwam.
Toen we het radiobericht van de K-129 niet kregen…
…startten het marinecommando en het commando van de stille oceaan…
…een zoekactie met zoekboten en vliegtuigen.
Ze stuurden meteen vliegtuigen, onderzeeërs…
…en oppervlakteschepen om te zoeken naar de onderzeeër.
Ze wisten ongeveer de locatie van de K-129, maar geen exacte positie.
De zoektocht ging door, maar helaas werden ze niet gevonden.
Er was geen officiële verklaring…
…over het verlies van de onderzeeër en de dood van 98 bemanningsleden.
Ze zijn verteld dat ze stierven terwijl ze hun militaire plicht vervulden.
De CIA kwam erachter door de enorme zoektocht van de Sovjet-Unie.
De zoektocht was niet te missen, maar de onderzeeër moest nog gevonden worden.
En daarvoor gebruikten de Verenigde Staten hun onderwater-toezichtsysteem…
…dat werd geleid door zowel de marine als de luchtmacht…
…en dat was ontworpen om de Sovjet-onderzeeërs te volgen…
…maar ook vanuit het perspectief van de luchtmacht, om Sovjet-raketten te volgen.
Toen het zijn ongeluk kreeg…
…creëerde het een zeer sterk akoestiek signaal…
…dat werd opgepikt door het onderwater-toezichtsysteem…
…dat we overal hadden opgezet…
…in de Stille Oceaan en de Atlantische Oceaan…
…zodat we de bewegingen van de onderzeeërs konden volgen.
De Verenigde Staten konden met triangulatie…
…de precieze locatie van de resten van de K-129 te vinden.
De reactie van de marine…
…was om een van de speciaal ontworpen onderzeeërs te gebruiken…
…de USS Halibut, om het wrak op de bodem te fotograferen.
De USS Halibut kwam terug met duizenden foto's.
Ze lieten de K-129 zien, waar hij lag…
…en dat hij in een bergbare toestand en positie was.
Ze wilden zien of er beelden waren…
…van een van de open raketbuizen…
…om te zien of er nog een raket of kernkop was…
…en ze zochten een object dat ongeveer…
…vijf kilometer onder het zeeoppervlakte lag.
SPECIALE PROJECTEN
Ik mocht de foto's zien…
…want het was mijn taak om ze te lezen.
Ik was gefascineerd door de foto's.
Het was de eerste keer dat ik zoiets zag.
Het was heel interessant.
In het rapport schreef ik iets van…
…'Er zit waarschijnlijk een raket in de buis.'
Het was heel gevoelig.
Henry Kissinger, adviseur van de president…
…zag de foto's en zei…
…'Ik wil de kernkop van die derde raket.'
De opdracht voor het maken van een plan om de K-129 te bergen…
…werd aan de Amerikaanse marine gegeven.
De marine ontwikkelde een plan…
…maar dat plan leek niet haalbaar te zijn.
In 1969 werd de opdracht aan de CIA gegeven.
John Parangosky, een officier van de CIA…
…werd gevraagd om een team samen te stellen om dat te doen…
…en werd hij de 'Programmamanager'…
…voor het project dat de naam 'Azorian' kreeg.
Het doel van Project Azorian…
…was om een specifiek deel van de K-129 te bergen…
…om de waardevolle dingen te vinden die aan boord zouden zijn…
…waaronder kernkoppen, raketten en cryptografische apparatuur.
Het bestuderen van kernwapens was altijd al…
…de belangrijkste taak van de inlichtingendienst.
Ten tweede konden ze…
…geheime codes vinden voor radioverbindingen…
…inclusief het gebruik van een snelwerkend systeem.
Alle geheime codes.
Dan konden ze geheime documenten lezen, telegrammen…
…en een goed idee krijgen…
…van onze vloot-tactieken, vooral van de onderzeeërs.
De K-129 was een oorlogsschip.
Het is, onder internationale verdragen, illegaal om een oorlogsschip te bergen.
Het was een riskante operatie.
LOS ANGELES, VERENIGDE STATEN NOVEMBER 1969
De CIA neemt contact op met een bedrijf dat Global Marine heet.
Global Marine bouwt schepen om te boren in de oceaanbodem…
…op zoek naar olie op de oceaanbodem.
Het doel van de CIA was om de K-129 te bergen.
Daar waren honderden, duizenden mensen voor nodig…
…en de ontwikkeling van enorme technologie.
Het dekmantelverhaal dat de CIA in 1969 koos…
…was om die onderneming te verbergen in het zicht…
…onder het mom van een diepzee booropdracht.
En voor de operatie koos de CIA Howard Hughes.
Hij had al een bestaande relatie met de Amerikaanse inlichtingendienst.
Hij was jarenlang een defensie-aannemer…
…maar volgens openbaar gemaakte documenten…
…regelde hij onder meer dekking voor CIA-mensen die in het buitenland werkten.
Het idee was dat slechts één persoon, Howard Hughes, een excentriekeling…
…gek genoeg was om zoiets te doen.
Diepzeeboren, een industrie die toen nog niet bestond.
Dat leverde meteen veel publiciteit op.
Het stond in de kranten…
…'Howard Hughes gaat boren op de zeebodem.'
Geweldig.
Het was een briljante dekmantel en het werkte.
SHERMAN WETMORE HOOFDINGENIEUR, GLOMAR EXPLORER
Ik was betrokken bij de Glomar Explorer van het begin tot het eind…
…van 1970 tot 1975.
Het was een uitdaging. Wij ingenieurs houden van uitdagingen…
…dus ik keek uit naar mijn betrokkenheid.
We hebben een schip gebouwd. Het werd 180 meter lang en…
…en woog 63.000 ton.
Er moest veel gebeuren naast het bouwen van het schip.
Ze moesten een grijparm bouwen.
Ze moesten zorgen dat de materialen…
…die ze gebruikten, sterk genoeg waren.
In de metallurgie bestaat er een compromis tussen het vermogen om te buigen…
…en het vermogen om sterk te zijn.
Alle spannende dingen gebeurden benedendeks.
Er was ook een enorme moonpool…
…waarin de grijparm was gevestigd…
…die ontworpen was om vijf kilometer af te dalen om de onderzeeër op te pikken…
…en het zou de onderzeeër huisvesten als hij werd geborgen.
Toen het schip klaar was…
…verliet hij Philadelphia en moest zuidwaards varen…
…door de Straat van Magellan…
…naar Long Beach, de thuishaven.
PIER E, LONG BEACH, CALIFORNIË 30 SEPTEMBER 1973
Het schip was van Pennsylvania naar Long Beach gevaren.
Vreemd genoeg lag hij aan de steiger naast Hughes' vliegboot.
Dus dat was logisch.
Howard Hughes werd gekozen om meerdere redenen.
Zijn bedrijf, Hughes Tool, was een besloten vennootschap.
Er waren geen aandeelhouders…
…geen rapporten over aandelen- en beurscommissies.
Het was de perfecte zwarte doos.
LOS ANGELES, VS 6 JUNI 1974
Maar er werd 's nachts ingebroken in een pakhuis van Hughes in Los Angeles.
De inbrekers zouden voor duizenden dollars aan spullen hebben gestolen…
…maar vooral papieren.
Bij die papieren zat een memo…
…geschreven door een assistent van Hughes in 1970.
In de memo legde de assistent uit aan Hughes…
…dat de CIA Hughes had benaderd om een Sovjet-onderzeeër te bergen…
…en er stond in detail in wat de CIA van Hughes wilde…
…wat de operatie was, en vroeg om de goedkeuring van Hughes.
De CIA en Colby waren bezorgd over de memo…
…want als die verdwenen was…
…zou de dekmantel verloren gaan.
NOORDELIJKE STILLE OCEAAN
De locatie van het doelwit was in de noordelijke Stille Oceaan.
De operatie zelf moest worden uitgevoerd in een tijd van het jaar…
…waarin de oceaan het kalmst was.
Zodra de Glomar Explorer het gebied bereikte…
…werden de Sovjets meteen achterdochtig.
Ze stuurden een schip ter observatie.
Het was erg mistig.
We konden niets zien en toen het lichter werd…
…en de mist ging liggen, zagen we een prachtig wit schip…
…met een hoop radomes erop.
We identificeerden het als de Chasma, een Russisch schip…
…en het lag er duidelijk om ons in de gaten te houden.
Ze openden de deuren aan de achterkant van het schip…
…en er kwam een kleine helikopter tevoorschijn.
De Glomar Explorer had een helikopterplatform.
Het laatste wat ze wilden was een Sovjet-helikopter landing…
…dus pakten ze dozen, spullen, alles wat ze konden vinden…
…en legden dat op het helikopterdek op de Glomar…
…zodat de Sovjet-helikopter niet kon landen.
Het schip was vrijwel onbewapend…
…het was niet begeleid en het lag alleen in het midden van de Stille Oceaan.
Ogenschijnlijk een commercieel schip.
Doordat er Sovjet-schepen in de buurt waren…
…voelden veel bemanningsleden zich kwetsbaar.
Eén zorg was dat de Sovjets onvoorspelbaar waren…
…vooral een aantal van hun scheepsoperatoren…
…en het was mogelijk dat ze konden besluiten om…
…'per ongeluk' het schip rammen.
De Sovjet-Unie was erg geïnteresseerd in het schip.
De dekmantel was een boorvoertuig.
Ze zouden aannemen dat dat klopte…
…en zagen het niet als een bedreiging.
Ze kwamen tot de conclusie dat de Glomar Explorer…
…diepwaterwerk deed…
…met als doel om nuttige fossielen of ruwe olie te delven.
Dit rapporteerden ze aan het commando en verlieten het gebied daarna snel.
We geloofden niet dat de Russen wisten van…
De boor-dekmantel leek prima te werken.
En toen kwam er een sleepboot.
Het was een sleepboot van de Russische marine.
Het leek geen bedreiging, behalve dat hij ons in de weg lag…
…dat deed hij een paar keer, om ons lastig te vallen.
Ze kwamen om de paar dagen langs…
…om te kijken of we iets deden.
We deden de romp pas open en lieten de arm pas zakken als zij voor anker lagen…
…en ze bleven om ons heen hangen terwijl we dit uitvoerden.
De klauw, die Clementine heette…
…had camera's en lampen…
…zodat ze precies konden volgen wat er gebeurde.
Dus Clementine gaat naar beneden.
De mensen hoopten dat het zou lukken.
Toen we de onderzeeër gingen grijpen…
…ging alles goed.
De klauwen gingen onder de onderzeeër de oceaanbodem in.
De bodem was harder dan verwacht.
Toen belden ze ons…
…en zeiden ze dat we het over moesten nemen.
Er was een hoge mate van ongerustheid.
'Als de onderzeeër in ons schip ligt, wat hebben we dan in huis?'
De kernvraag was straling.
De onderzeeër had drie kernraketten…
…twee nucleaire torpedo's.
Ze stonden al een paar jaar onder druk op 5.000 meter diepte…
…plus het zoute water.
Wat was het effect van die omgeving op een kernkop?
Niemand wist het…
…vooral niet omdat we niet veel wisten over Sovjet kernkoppen.
Er waren mensen aan boord…
…die experts waren op het gebied van slopen en onschadelijk maken…
…en die getraind waren om ervoor te zorgen dat de wapens…
…als we ze aan boord kregen, niet zouden ontploffen.
Op een ochtend waren we in de kantine.
Ik had een afspraak met m'n jongens en ik voelde het schudden…
…als een kleine aardbeving…
…of iets dat ons raakte aan de zijkant.
Er was iets misgegaan, dat wisten we meteen.
Ik ging naar de controlekamer. Ze zeiden: 'Hier gaat het goed.'
Toen besefte iemand: 'Wacht eens, dat zijn oude beelden'…
…en iemand drukte op de verversingsknop en toen beseften ze…
…'Een deel van de onderzeeër is weg.'
We hadden 12 camera's op de grijparm staan en ze waren gemultiplext.
We konden het gewicht aflezen dat we nog over hadden…
…en er was zo'n duizend ton afgevallen.
We waren het belangrijkste deel van de onderzeeër kwijtgeraakt.
Het deel met de raketten…
…maar we hadden nog een stuk van 12 meter lang over…
…dus we bleven hem binnenhalen.
En toen blies het Russische marineschip…
…drie keer op hun fluitje…
…wat het maritieme vaarwel is, en voer weg.
Ze hebben maar 11 meter van de onderzeeër kunnen binnenhalen.
De ballistische raket die Kissinger wilde…
…zonk naar de bodem…
…samen met dat deel van de onderzeeër.
Het was een succes en een mislukking tegelijk.
Aan boord van de onderzeeër…
…wat volgens Amerikaanse experts aan boord zou zijn…
…die informatie is vrijgegeven.
Maar wat ze hebben gevonden, is niet vrijgegeven.
We hadden getraind om dingen uit elkaar te halen…
…ze te categoriseren en ze te drogen.
Ze hebben delen van zes lichamen gevonden.
Deze lichamen werden geborgen…
…uit de onderzeeër gehaald…
…en begraven op zee, op de locatie van de Glomar Explorer.
STILLE OCEAAN 4 SEPTEMBER 1974
Deze dienst wordt gehouden ter ere van Viktor Lokhov…
…Vadim Kostyushko, Valentin Nosachev…
…en drie andere, ongeïdentificeerde Sovjet-mariniers…
…die in maart 1968 omkwamen in de Stille Oceaan.
CIA agenten bereidden zich voor om die resten te begraven…
…in overeenstemming met het Verdrag van Genève…
…en om dat op een respectvolle manier te doen…
…voor het geval de Sovjets er ooit naar zouden vragen.
Want dit was een operatie waarbij veel op het spel stond.
Dus je wilde de lichamen begraven op een respectvolle manier…
…en volgens het verdrag…
…om alle eventuele vragen van de Sovjets te kunnen beantwoorden.
Ja, ik heb de video gezien.
En het enige dat ik jammer vind…
…is dat het door Amerikaanse zeelui is gedaan.
PIER E, LONG BEACH, CALIFORNIË, VS 21 SEPTEMBER 1974
De uitbating vanhet deel van de onderzeeër begon meteen.
Na een geheime operatie van deze omvang…
…ontstaat altijd de vraag: 'Was dit het waard?'
'Hebben we iets van waarde verkregen?'
Het resultaat van Operatie Azorian…
…voor de Amerikaanse vloot, was van groot belang.
Het zal ze hebben geholpen…
…om de technologie achter Russische onderzeeërs te begrijpen.
Direct nadat de Glomar Explorer naar de Verenigde Staten was teruggekeerd…
…begon de CIA te plannen om terug te gaan met de Glomar Explorer…
…om het deel van de onderzeeër te bergen dat was afgebroken…
…om de kernkop van die derde raket te verkrijgen.
Het project begon meteen.
Ze namen foto's van de oceaanbodem…
…van hoe dat deel van de onderzeeër eruitzag…
…dus de planning was gemaakt.
Het zou een zeer succesvolle missie worden…
…en iedereen wilde het gevallen stuk graag gaan halen.
Het heette 'Matador'.
De kosten waren zo hoog…
…dat de dienst weer aan Henry Kissinger vroeg om bevestiging…
…dat het project moest doorgaan…
…en dat werd weer bevestigd door Mr. Kissinger die zei…
…'Ja, we denken dat dit project de kosten waard is.'
Maar begin februari 1975…
…lekte de Los Angeles Times een verhaal over de Hughes-CIA connectie…
…en het feit dat ze achter een gezonken onderzeeër aan gingen.
Dat het misging had te maken met wat maanden eerder had plaatsgevonden…
…toen er een inbraak was geweest in een opslag van Hughes in Los Angeles.
Dat onderzoek lekte uit…
…en in februari 1975…
…publiceerden twee lokale verslaggevers van de Los Angeles Times…
…het eerste verdraaide verslag van het project.
De CIA moest de pers het zwijgen opleggen…
…in de hoop dat de Verenigde Staten de operatie konden voortzetten.
Seymour Hersh komt met een geloofwaardig verhaal…
…op de voorpagina van de New York Times de volgende ochtend, 19 mei.
Toen was de dekmantel van de operatie weg.
Zodra dat gebeurde…
…binnen tien dagen nadat die krant in de schappen lag…
…zetten de Sovjets een schip uit op de plek waar de Glomar had gelegen…
…en omcirkelden ze het gebied zodat niemand terugkwam.
President Ford zei…
…'Op basis daarvan gaan we niet terug.'
Dus gingen we niet.
Zo werd het beëindigd en om die reden.
Er zijn nog veel mysteries rondom Project Azorian, dingen die we niet weten.
Een daarvan gaat over wat de VS precies hebben geborgen…
…die informatie is nog niet vrijgegeven.
De beste bron hiervoor…
…is een Franse editie van William Colby's memoires.
…die buiten het bereik van de CIA-censuur werd gepubliceerd.
En volgens dat verhaal…
…hebben de VS het beoogde deel van de onderzeeër niet geborgen.
Er liggen drie kernraketten op de bodem van de Stille Oceaan.
Eén ervan is nog intact.
Is er iemand teruggegaan? Nee.
De CIA zou er nooit iets over zeggen.
Het was een topgeheim.
Het antwoord dat werd ontwikkeld…
…op verzoeken om informatie over Project Azorian…
…was om dit verhaal noch te bevestigen, noch te ontkennen.
En die taal, 'noch bevestigen, noch ontkennen'…
…is onderdeel geworden van onze cultuur.
Het is een van de belangrijkste nalatenschappen van Project Azorian…
…wat bekend werd als de 'Glomar-reactie'…
…die de Amerikaanse regering al jaren gebruikt.
De eerste tweet van het CIA-account was, brutaal genoeg…
'We kunnen noch bevestigen, noch ontkennen dat dit onze eerste tweet is.'
Er zijn veel theorieën over wat er met de K-129 is gebeurd.
Dat er verraad was en iemand een nucleair apparaat wilde laten ontploffen…
…maar we weten wel…
…dat er een interne explosie is geweest en is gezonken.
De meest realistische versie…
…is degene die ik hoorde…
…van een Amerikaanse officier van een oppervlakteschip.
Dat de K-129 onder de periscoop…
…in ondiep water was voor een onderwater diesel-operatie…
…en onopzettelijk werd geraakt door een schip, de Amerikaanse torpedojager.
De vernietiging van de onderzeeër zelf was zo snel…
…dat er geen tijd was voor een noodsignaal.
Veel critici vonden Azorian schandalig.
Het was een dure operatie.
Het exacte cijfer is nog steeds geheim.
De schattingen zijn rond de $350 miljoen…
…en dat was destijds een hoog bedrag.
Een van de duurste bergingsacties in de geschiedenis van de inlichtingendienst…
…dus het ging om de kosten.
Maar het ook had te maken met het doelwit zelf.
In 1975 was de K-129…
…een ouder schip.
Het was een historisch overblijfsel…
…en veel mensen vroegen zich af of dit een verstandige investering was.
Was de Glomar Explorer, Project Azorian, een mislukking?
Nee, het was geen mislukking.
Het is ons gelukt.
Was het succesvol?
Slechts gedeeltelijk.
Het lukte ons niet om die kernkop te bergen.
De Glomar Explorer lag stil in Suisun Bay, Californië…
…voor zo'n twintig jaar.
Het schip werd oud en het is verkocht voor onderdelen.
Het is weg.
Mensen vergelijken de Glomar Explorer met naar de maan gaan…
…en voor mij…
…is dat fantastisch.
En er waren zeker uitdagingen.
Ik kan ze niet echt vergelijken.
Het zou leuk zijn om te denken dat het zo was, omdat ik erbij betrokken was…
…maar mijn ego laat me dat niet denken.