OCEAN SPOKOJNY 1968 ROK
Podczas zimnej wojny zarówno USA, jak i Związek Radziecki
wykorzystywały uzbrojone okręty podwodne.
K-129 to radziecki okręt podwodny z pociskami balistycznymi.
Ten okręt zatonął.
Znalezienie łodzi podwodnej w oceanie to jak szukanie igły w stogu siana.
To byłoby dla nas cenne znalezisko,
gdyby udało nam się zdobyć radziecki okręt podwodny.
I właśnie to zamierzaliśmy zrobić.
CIA potrzebowało jakiejś przykrywki.
Poszli do Howarda Hughesa, który był multimiliarderem.
„Zbuduj nam statek, który podniesie z dna sowiecki okręt z głowicą atomową”.
Hughes powiedział: „Dobra”.
Okręt znajdował się na głębokości pięciu kilometrów.
To było coś niesłychanego.
Nikomu nie przyszłoby do głowy, by podjąć się tak ambitnego planu.
I to jeszcze w sekrecie.
W pewnych aspektach było to bardziej skomplikowane niż lot na Księżyc.
CENTRALNA AGENCJA WYWIADOWCZA
TAJNE
NIEZNANE MISJE SZPIEGOWSKIE
PROJEKT AZORIAN
LANGLEY W STANIE WIRGINIA, USA SIEDZIBA CIA
Dołączyłem do CIA w czerwcu 1966 roku.
Na pierwszą misję wysłano mnie do Narodowego Centrum Interpretacji Zdjęć.
Zostałem w tym niejako ekspertem.
BYŁY FUNKCJONARIUSZ CIA
Zimna wojna była swego rodzaju wyścigiem
między Związkiem Radzieckim a USA.
Był to w zasadzie konflikt pomiędzy demokracją,
kapitalizmem i socjalizmem.
Podczas zimnej wojny
Stany Zjednoczone wypracowały tak zwaną „odpowiedź triady”
na zagrożenia z zagranicy.
Triada składała się z okrętów podwodnych, wystrzeliwanych z nich pocisków
i samolotów dostarczających broń.
Na szczęście nikt nie wcisnął guzika, ale to był bardzo napięty okres.
USA i ZSRR szpiegowały się nawzajem.
HISTORYK WYWIADU
Głównym celem była obserwacja działań radzieckich okrętów podwodnych,
by określić ich możliwości i cele podróży.
Musieliśmy znać pozycje sowieckich okrętów na wypadek wymiany pocisków nuklearnych.
Prawie trzy czwarte Ziemi pokrywa woda,
a dwa nowe stany USA, Alaska i Hawaje, leżą w odległych rejonach Pacyfiku.
A co najważniejsze,
najpotężniejsze narody świata graniczą z morzami i oceanami.
To rozmieszczenie ziemi i wody można porównać do ogromnej szachownicy,
na której używa się różnych broni i strategii.
BYŁY SZEF BIURA SŁUŻBY TECHNICZNEJ CIA
Sowiecki program morski był bardzo agresywny.
W tamtym czasie budowano zarówno okręty nawodne, jak i podwodne.
Wraz z rozwojem broni jądrowej
oba kraje zaczęły zastanawiać się,
gdzie można rozmieścić pociski, które będą przenosić głowice nuklearne.
To był ściśle tajny program w Związku Radzieckim.
Pozostało jeszcze pytanie
o potencjał jądrowy pocisku wystrzelonego z łodzi podwodnej.
Nie znaliśmy go.
SANKT PETERSBURG, ZWIĄZEK RADZIECKI
Kapitan I rangi, Igor Kurdin.
Przez 25 lat służyłem w rosyjskiej flocie podwodnej.
Stało się jasne,
że jednym z głównych elementów wojny na morzu
muszą być okręty podwodne z nuklearnymi pociskami balistycznymi.
Okręty podwodne klasy Golf okazały się bardzo skuteczne,
więc zbudowaliśmy ich 24.
To była jednostka termojądrowa.
Zasięg jej pocisków wynosił 1400 kilometrów.
K-129 był unowocześnionym okrętem podwodnym,
który został uzbrojony w zestaw rakiet,
na który składały się trzy pociski balistyczne
z ładunkiem o wartości przekraczającej jedną megatonę.
A co najważniejsze, w wyniku modernizacji,
pociski mogły być wystrzeliwane pod wodą.
Na głębokości 45 metrów
łódź podwodna mogła bardzo szybko
wystrzelić trzy pociski balistyczne.
Zarówno Związek Radziecki, jak i USA
były zainteresowane położeniem okrętów podwodnych wroga.
Pociski balistyczne ZSRR mogły być wystrzeliwane spod wody,
a ich silniki włączano jeszcze w wyrzutni.
Uznaliśmy, że to bardzo niebezpieczne.
PIETROPAWŁOWSK, ZWIĄZEK RADZIECKI 25 LUTEGO 1968 ROKU
Okręt podwodny K-129 wypłynął z Pietropawłowska
i ruszył w kierunku zachodniego wybrzeża USA.
Miał wyruszyć na patrol
i zająć wyznaczoną pozycję
na wypadek wymiany ognia z USA.
Zadaniem K-129
było zajęcie pozycji w miejscu,
z którego mógłby ostrzelać więcej niż jeden cel.
Na przykład San Francisco,
ale także inne cele na terytorium Stanów Zjednoczonych.
Jeśli były tam obiekty wojskowe,
to im więcej z nich
znajdowało się w zasięgu pocisków K-129, tym lepiej.
Jestem synem doktora Czerepanowa.
Mój ojciec, kapitan trzeciej rangi, był lekarzem na okręcie podwodnym K-129.
Miałem wtedy dziesięć lat.
Ojciec nie miał brać udziału w tej misji.
To był przypadek. Tak wypadło.
Ojciec oczywiście znał całą załogę.
To byli jego koledzy. Jego dowódca.
Sam znałem wielu z nich.
To miała być jego ostatnia misja. Jego ostatnia morska podróż.
ŚRODKOWY PACYFIK 11 MARCA 1968 ROKU
K-129 był w trybie pełnej ciszy radiowej.
Ale miał wysyłać raporty
w momencie przybycia do punktów kontrolnych.
Gdy nie otrzymaliśmy od K-129 meldunku przez radio,
dowództwo marynarki, a zwłaszcza Floty Oceanu Spokojnego,
rozpoczęło poszukiwania z pomocą łodzi ratunkowych i samolotów.
Natychmiast zaczęli wysyłać samoloty,
okręty podwodne i nawodne, by odszukać tę łódź podwodną.
Znali przybliżoną lokalizację K-129, ale nie znali jej dokładnej pozycji.
Poszukiwania trwały dalej, ale niestety bez rezultatów.
Nie wydano żadnego oficjalnego oświadczenia,
które potwierdziłoby zaginięcie okrętu i śmierć 98 członków jego załogi.
Powiedzieli tylko, że zginęli, wypełniając służbę wojskową.
Te wielkie poszukiwania zwróciły uwagę amerykańskiego wywiadu.
Łatwo to zauważyli. Trudniej było namierzyć łódź.
W tym celu USA wykorzystały swój podwodny system monitoringu
kontrolowany przez marynarkę i siły powietrzne,
który miał śledzić radzieckie okręty podwodne
i namierzać radzieckie pociski na użytek sił powietrznych.
Kiedy doszło do wypadku,
powstała silna sygnatura akustyczna,
która została przechwycona przez podwodną sieć monitoringu
uruchomioną przez nas zarówno na Pacyfiku, jak i Atlantyku,
by śledzić ruchy łodzi podwodnych.
USA dokonały triangulacji tych danych,
by znaleźć dokładne położenie wraku K-129.
W odpowiedzi marynarka wojenna wykorzystała specjalny okręt podwodny,
USS Halibut, by sfotografować wrak na dnie oceanu.
USS Halibut wrócił z tysiącami zdjęć.
Wskazywały miejsce, w którym znajdował się K-129
oraz jego stan, który pozwalał na wydobycie.
Chcieli zobaczyć, czy są jakieś zdjęcia,
które pokazywałyby którąś z otwartych wyrzutni,
by sprawdzić, czy jest tam pocisk.
Szukali obiektu, który był mniej więcej pięć kilometrów pod powierzchnią wody.
BIURO PROJEKTÓW SPECJALNYCH
Pozwolono mi obejrzeć to zdjęcie,
bo chcieli, żebym zobaczył, czy dojrzę tam coś więcej.
Byłem nim zafascynowany.
Pierwszy raz patrzyłem na coś takiego.
To było bardzo urzekające.
Napisałem raport, w którym stwierdziłem:
„W wyrzutni prawdopodobnie znajduje się pocisk”.
To była delikatna sytuacja.
Henry Kissinger, doradca prezydenta,
zobaczył to zdjęcie i powiedział:
„Chcę głowicę nuklearną z tego trzeciego pocisku”.
Początkowo zadanie stworzenia planu wydobycia K-129
powierzono marynarce.
Marynarka opracowała plan,
ale uznano go za niewykonalny.
Więc w 1969 roku zadanie zostało przekazane CIA.
John Parangosky, zawodowy oficer CIA,
został poproszony o zebranie zespołu.
Został tak zwanym „kierownikiem programu” w projekcie,
któremu nadano nazwę „Azorian”.
Celem projektu Azorian
było wydobycie określonej części okrętu podwodnego K-129
w celu odzyskania cennych przedmiotów, które miały być na pokładzie,
w tym głowic nuklearnych, pocisków i sprzęt kryptograficznego.
Badania nad bronią nuklearną zawsze były najważniejszym zadaniem wywiadu.
Poza tym mogli uzyskać
tajne kody do połączeń radiowych,
w tym kodów dostępu do systemu szybkiego działania.
Do wszystkich tajnych kodów.
Mogliby wtedy odczytać nasze tajne dokumenty i telegramy,
a tym samym zdobyć znaczącą wiedzę
o taktykach naszej floty, a zwłaszcza okrętów podwodnych.
K-129 był okrętem wojennym.
Prawo międzynarodowe zabrania wydobywania okrętów wojennych.
To była ryzykowna operacja.
LOS ANGELES, STANY ZJEDNOCZONE LISTOPAD 1969 ROKU
CIA zgłosiło się do firmy o nazwie Global Marine.
Global Marine buduje statki do odwiertów w dnie oceanów.
Do wydobywania ropy.
Celem CIA było wydobycie K-129.
To wymagało wysiłku setek, a może nawet tysięcy ludzi,
i stworzenia ogromnej technologii.
Przykrywka, którą CIA wybrało w 1969 roku
polegała na tym, by zamaskować to przedsięwzięcie
jako operację wydobycia surowców z dna oceanu.
I CIA wybrała Howarda Hughesa, by stanął na czele tej operacji.
Miał wcześniejsze związki z amerykańską agencją wywiadowczą.
Od wielu lat był kontrahentem wojskowym,
ale według odtajnionych dokumentów
dostarczał też przykrywek dla agentów CIA pracujących za granicą.
CIA uznało, że tylko jeden człowiek, Howard Hughes, wielki ekscentryk,
był dość szalony, by podjąć się górnictwa głębinowego,
które dotąd nie funkcjonowało.
To natychmiast zwróciło uwagę mediów.
W gazetach pojawiły się nagłówki.
„Hughes rozpoczyna wydobycie z dna oceanu”.
Fantastycznie.
To była genialna przykrywka i zadziałała doskonale.
GŁÓWNY INŻYNIER NA GLOMAR EXPLORERZE
Byłem związany z Glomarem od jego powstania aż do samego końca.
Od 1970 do 1975 roku.
To było wyzwanie, a inżynierowie je kochają,
więc bardzo się cieszyłem na udział w tej wyprawie.
Zbudowaliśmy statek. Miał 200 metrów długości.
I ważył 63 000 ton.
Trzeba było zbudować też inne rzeczy.
Urządzenie chwytające.
Musieli się upewnić, że materiały, których użyli, będą dostatecznie mocne.
W metalurgii istnieje kompromis pomiędzy zdolnością do zginania
a górną granicą wytrzymałości.
Tak naprawdę akcja toczyła się pod pokładem.
Był tam ogromny basen zanurzeniowy,
w którym znajdował się chwytak,
który miał opuścić się na pięć kilometrów i wydobyć łódź podwodną.
A potem, już po wydobyciu, miała się tam zmieścić sama łódź.
Gdy statek został ukończony,
wypłynął z Filadelfii i ruszył na południe,
przez Cieśninę Magellana,
do portu w Long Beach.
MOLO E, LONG BEACH, KALIFORNIA, USA 30 WRZEŚNIA 1973 ROKU
Statek przypłynął z Pensylwanii do Long Beach.
Co ciekawe, w doku obok znajdował się hydroplan Hughesa.
To miało sens.
Howard Hughes został wybrany z wielu powodów.
Jego firma, Hughes Tools, była własnością prywatną.
Nie było żadnych udziałowców
ani raportów Komisji Papierów Wartościowych.
To była idealna przykrywka.
LOS ANGELES, USA 6 CZERWCA 1974 ROKU
Jednak doszło do nocnego włamania do magazynu Hughesa w Los Angeles.
Włamywacze ukradli tysiące dolarów w kosztownościach,
ale głównie dokumenty.
Wśród nich była też notatka,
która została napisana przez asystenta Hughesa w 1970 roku.
Asystent wyjaśniał w niej Hughesowi,
że CIA chce, by Hughes pomógł im wydobyć radziecki okręt podwodny.
Wyjaśnił dokładnie, czego CIA oczekuje od Hughesa
oraz jak będzie wyglądać operacja, i spytał go o zgodę.
CIA i Colby martwili się o tę notatkę,
bo gdyby się nie znalazła,
przykrywka i program zostałyby zdemaskowane.
PÓŁNOCNY PACYFIK
Cel znajdował się na północnym obszarze Pacyfiku.
Operację trzeba było przeprowadzić w tej porze roku,
gdy ocean był najspokojniejszy.
Gdy tylko Glomar Explorer dotarł na miejsce,
Sowieci od razu nabrali podejrzeń.
Wysłali statek na obserwację.
Była gęsta mgła. Nic nie widzieliśmy.
Gdy mgła zaczęła się unosić, zobaczyliśmy piękny biały okręt,
który miał kilka kopuł.
Zidentyfikowaliśmy go jako rosyjski okręt Czesma.
Było jasne, że utrzymuje położenie względem nas.
Nagle otworzyli drzwi na tyłach okrętu i wyleciał stamtąd helikopter.
Glomar miał lądowisko dla helikopterów.
Nie chcieli, by wylądował tam radziecki helikopter,
więc szybko wzięli pudła, sprzęty i wszystko, co było pod ręką,
i zastawili to lądowisko na Glomarze,
żeby helikopter nie mógł wylądować.
Okręt nie był uzbrojony,
nie miał eskorty i był zupełnie sam na środku Pacyfiku.
Z pozoru był to statek handlowy.
Do tego w pobliżu kręciły się sowieckie okręty,
więc wielu członków załogi miało poczucie zagrożenia.
Obawialiśmy się Sowietów, bo byli nieprzewidywalni,
zwłaszcza niektórzy z ich armatorów.
Istniała obawa, że mogliby podjąć decyzję,
by „przypadkowo” staranować nasz okręt.
Związek Radziecki był bardzo zainteresowany naszym okrętem.
Przykrywką było wydobycie surowców.
Założyli, że tak właśnie było i nie uważali go za zagrożenie.
Doszli do wniosku, że Glomar Explorer
wykonywał prace głębinowe
w celu wydobycia paliw kopalnych lub ropy naftowej.
Zgłosili to do dowództwa i szybko opuścili obszar.
W tamtym momencie uważaliśmy, że Rosjanie nie zdawali sobie sprawy…
Wydobycie surowców było dobrą przykrywką.
I wtedy pojawił się ten holownik.
To był holownik rosyjskiej marynarki.
Nie stwarzał zagrożenia, choć trochę nam przeszkadzał.
Zrobił tak kilka razy, żeby nam się naprzykrzyć.
Potem podpływali do nas co kilka dni,
bardzo blisko, i sprawdzali, co robimy.
Otwieraliśmy śluzę
i opuszczaliśmy urządzenie dopiero, gdy zaparkowali.
A oni przez cały czas krążyli wokół nas.
Chwytak, który nazywał się Clementine,
był wyposażony w kamery i światła,
dzięki czemu można było dokładnie monitorować to, co się dzieje.
Więc opuszczono Clementine.
Ludzie mieli nadzieję, że im się uda.
Zaczęliśmy operację.
Wszystko szło dobrze.
Szczypce weszły pod okręt i zaryły w dno oceanu.
Ale dno było twardsze, niż się spodziewali.
Zadzwonili do nas.
Kazali nam przejąć kontrolę i wyciągnąć go na powierzchnię.
To była bardzo stresująca sytuacja.
„Jeśli wciągniemy tę łódź na nasz okręt, co stanie się potem?”
Baliśmy się promieniowania.
Ten okręt podwodny miał trzy pociski nuklearne
i dwie torpedy nuklearne.
Przez kilka lat były 5000 m pod wodą i działało na nie wysokie ciśnienie.
I to była słona woda.
Jaki był wpływ tego środowiska na głowice nuklearne?
Nie wiedzieliśmy.
Nie mieliśmy informacji o radzieckich głowicach nuklearnych.
Na pokładzie byli ludzie,
którzy byli ekspertami od wyburzania i rozbrajania.
Zostali przeszkoleni, by upewnić się,
że broń, jeśli już zostanie odzyskana,
nie eksploduje.
Pewnego ranka byliśmy w mesie.
Miałem spotkanie z moim zespołem i nagle poczułem wstrząs.
Jakby małe trzęsienie ziemi albo jakby uderzyła w nas barka.
Od razu wiedzieliśmy, że coś poszło nie tak.
Poszedłem do sterowni. Powiedzieli, że wszystko gra.
Nagle ktoś powiedział: „To stare zdjęcia”.
Odświeżyli obraz i zdali sobie sprawę,
że część okrętu się oderwała.
Na urządzeniu chwytającym było 12 kamer, które były multipleksowane.
Mogliśmy sprawdzić ciężar utrzymywanego obiektu.
I straciliśmy tysiąc ton.
Straciliśmy większą część łodzi podwodnej,
tę z pociskami.
Ale nadal mieliśmy odcinek dziobu o długości około 12 metrów,
więc dalej robiliśmy swoje.
A potem rosyjski okręt
trzy razy dmuchnął w gwizdek.
To takie morskie pożegnanie.
I odpłynął.
Na Glomar wciągnięto zaledwie 11 metrów łodzi podwodnej.
Pocisk, który chciał zdobyć Kissinger,
opadł na dno oceanu razem z drugą częścią wraku.
To był jednocześnie sukces i porażka.
To, co znajdowało się na pokładzie według ekspertów z USA,
zostało odtajnione.
To, co faktycznie znaleźli, nie.
Nauczyliśmy się rozbierać rzeczy na części,
klasyfikować je i suszyć.
Znaleźli części sześciu ciał.
Te ciała zostały odnalezione,
wydobyte z łodzi podwodnej
i pochowane na morzu w miejscu, w którym znajdował się Glomar.
OCEAN SPOKOJNY 4 WRZEŚNIA 1974 ROKU
To nabożeństwo na cześć Wiktora Łochowa,
Wadima Kostiuszka, Walentina Nosaczewa
i trzech nieznanych marynarzy radzieckiego okrętu podwodnego,
którzy zginęli w marcu 1968 roku na Oceanie Spokojnym.
Funkcjonariusze CIA pochowali te szczątki
zgodnie z konwencjami genewskimi
i uczynili to z szacunkiem
na wypadek pytań ze strony Sowietów,
bo to była bardzo ryzykowna operacja.
Chcieliśmy pochować te szczątki z należnym szacunkiem
i zgodnie z konwencjami,
by odpowiedzieć na wszelkie obawy Sowietów.
Tak, widziałem nagranie.
Żałuję tylko tego,
że zrobili to amerykańscy marynarze.
MOLO E, LONG BEACH, KALIFORNIA, USA 21 WRZEŚNIA 1974 ROKU
Natychmiast rozpoczęto eksploatację wydobytej części łodzi podwodnej.
Po ukończeniu tajnej operacji tego typu i skali
zawsze pojawia się pytanie, czy było warto.
„Czy zdobyliśmy coś szczególnie wartościowego?”
Wyniki operacji Azorian musiały mieć ogromne znaczenie
dla amerykańskiej floty.
Prawdopodobnie pomogły im odkryć
technologię rosyjskich okrętów podwodnych.
Zaraz po powrocie Glomara do Stanów Zjednoczonych
CIA zaczęło planować kolejną wyprawę z jego udziałem,
by znaleźć oderwaną część łodzi podwodnej,
podnieść ją i zdobyć głowicę nuklearną z trzeciej rakiety.
Projekt ruszył natychmiast.
Zrobili zdjęcia dna oceanu oraz tego,
jak wyglądała ta część okrętu,
i stworzyli grafik.
To miała być bardzo udana misja
i wszyscy byli podekscytowani tym, by wydobyć tę zagubioną część.
Nazwano ją „Matador”.
Czynniki finansowe były na tyle duże,
że agencja zwróciła się do Henry'ego Kissingera o potwierdzenie,
że projekt powinien być kontynuowany.
Pan Kissinger zatwierdził misję i powiedział:
„Tak, uważamy, że ten projekt jest wart swojej ceny”.
Ale na początku lutego 1975 roku
Los Angeles Times ujawnił informacje o powiązaniach Hughesa z CIA
i o tym, że miał wydobyć zatopioną łódź podwodną.
Powodem zdemaskowania przykrywki były zdarzenia sprzed kilku miesięcy,
gdy doszło do włamania do magazynu Hughesa w Los Angeles.
Wyniki tego śledztwa wyciekły,
a w lutym 1975 roku
dwóch miejscowych dziennikarzy z Los Angeles Times
opublikowało pierwszą, zniekształconą wersję projektu.
CIA PRÓBUJE WYDOBYĆ RADZIECKI OKRĘT
CIA miało uciszyć prasę w nadziei, że USA będą mogły kontynuować operację.
Ale Seymour Hersh podał kolejną relację
na pierwszej stronie New York Timesa.
To był 19 maja.
Na tym etapie było już po operacji.
Gdy to się stało,
w ciągu dziesięciu dni od pojawienia się tej gazety w kioskach,
Sowieci postawili swój okręt w miejscu, w którym operował Glomar
i patrolowali okolicę, by upewnić się, że nikt tam nie wróci.
Prezydent powiedział „Dobra”.
„W takim razie nie wracamy”.
I tyle.
Właśnie tak się to skończyło.
Projekt Azorian wciąż otacza wiele tajemnic i niewiadomych.
Na przykład to, co dokładnie wyciągnęły USA.
Te informacje nie zostały odtajnione.
Najwięcej mówi o tym francuskie wydanie wspomnień Williama Colby'ego,
które zostało opublikowane poza zasięgiem cenzorów CIA.
I zgodnie z nim
USA nie wydobyły całej zamierzonej sekcji.
Na dnie Północnego Pacyfiku są trzy głowice nuklearne.
Jedna z nich jest nienaruszona.
Czy ktoś tam wrócił? Nie.
CIA nigdy tego nie skomentuje.
To była wielka tajemnica.
Ustaloną odpowiedzią na prośby o informacje na temat projektu Azorian
było nie potwierdzić i nie zaprzeczyć.
I to „nie potwierdzam, nie zaprzeczam”, stało się częścią naszej kultury.
To jedna z głównych pamiątek, która została po projekcie Azorian,
i która stała się znana jako „odpowiedź glomarska”.
Rząd USA stosuje ją od lat.
A co zabawne, pierwszy tweet z konta CIA brzmiał:
„Nie możemy potwierdzić ani zaprzeczyć, że to nasz pierwszy tweet”.
Jest wiele teorii na temat zatonięcia K-129.
Że się zbuntowali i ktoś próbował zdetonować bombę na pokładzie.
Ale mamy pewność,
że na pokładzie doszło do wewnętrznego wybuchu.
Najbardziej realistyczna wersja to ta, którą usłyszałem
od amerykańskiego oficera statku nawodnego.
Chodziło o to, że K-129 używał peryskopu,
przez co był na małej głębokości i używał silnika spalinowego,
i został celowo trafiony przez amerykański niszczyciel.
Zniszczenie samej łodzi podwodnej nastąpiło tak szybko,
że nie zdążyli nawet wysłać sygnału alarmowego.
Wielu krytyków uznało projekt Azorian za skandal.
To była kosztowna operacja.
Jej dokładny koszt pozostaje niejawny.
Szacunki podają ponad 350 milionów dolarów.
A to była wtedy duża kwota.
To jedna z droższych akcji pozyskania materiałów w historii wywiadu.
Są tu czynniki finansowe.
Ale druga sprawa dotyczyła samego celu.
W 1975 roku K-129
był już starszym okrętem.
To był relikt historii
i wielu zastanawiało się, czy to była rozsądna inwestycja.
Czy Glomar Explorer i Projekt Azorian okazały się porażką?
Nie, to nie była porażka.
Zrobiliśmy to.
A czy to był sukces?
Częściowo.
Nie udało nam się zdobyć głowic nuklearnych.
Glomar Explorer został wycofany z użycia i odstawiony do zatoki w Kalifornii
na jakieś 20 lat.
Teraz się zestarzał i został sprzedany na złom.
Już go nie ma.
Słyszałem porównania wyprawy Glomara do lotu na księżyc.
Dla mnie…
to też jest fantastyczne.
I były też wyzwania.
Ale nie można tego porównywać.
Miło byłoby tak o tym myśleć,
bo brałem w tym udział,
ale ego mi na to nie pozwala.
NIEZNANE MISJE SZPIEGOWSKIE
Napisy: Marta Racka