EEN NETFLIX ORIGINAL-SERIE
DONDERDAG 20 OKTOBER 1966
Tot straks, schat.
Tot zo.
Hallo, Karen. -Alles goed, Howell?
Tijd om naar huis te gaan. -Voor je gaat... Ga zitten, Rhys.
Wat is er speciaal aan morgen? -Het is vrijdag.
Niet roepen, Geraint. Steek je hand op.
Sorry, meneer. -Ja, het is vrijdag.
Het begin van het weekend en ook het begin van de vakantie.
En mocht je het vergeten zijn, morgenochtend moeten jullie iets doen.
Jullie gaan 'All Things Bright and Beautiful' zingen voor de hele school.
Dus vergeet niet vanavond thuis te oefenen.
Neem de tekst mee om hem te memoriseren.
Memoriseren, Rhys Edwards: uit je hoofd leren.
Iedereen in de rij.
Snel, kom op.
Vergeet je jas niet.
Dank u. -Alsjeblieft.
Goed gedaan vandaag. -Dank je.
Dag, meneer. -Rhys.
Alsjeblieft.
Hemel, ik ben kletsnat.
Hallo, oma. -Hallo, schat.
Hallo, papa.
Hoi. -Dag, papa.
Ruim de tafel eens af. -Ja, mama.
Wil je een kop thee? -Graag, ik snak ernaar.
Geraint, schat, tijd voor je bad.
Ik wist dat jij het was. Ik hoorde je tot op straat.
Het is heel hard aan het regenen. -Ik weet het. Vreselijk, hè.
Kom, hé.
Laat zien.
Dat heb je niet nodig.
Mooi.
Flinke jongen.
VRIJDAG
Waar gaan we heen? -Steenberg zeven.
Er is een trein buiten werking.
Kom. Ik ga nu, anders kom ik te laat.
Ga maar. Tot straks. -Dag, papa.
Dag. -Alles goed?
Hoe gaat het? Alles goed?
Haast jullie, vooruit.
Kom terug, Geraint.
We kwamen toch te laat? -Strik je veters.
Goeiemorgen, Beryl. -Goeiemorgen.
Kom.
Je gezicht is vuil.
Haast je. -Tot straks.
WELKOM IN DE PANTGLAS-LAGERE SCHOOL
Tot straks. -Dag.
Kom, jongens. -Oké.
De grond is doorweekt.
Dit heb ik nog nooit gezien.
Jezus, de hele berg is onstabiel. Blijf daar, jullie.
Snel.
Bevan? -Meneer.
Edwards? -Meneer.
Phillips? -Meneer.
Moss?
Nog niet, jongen.
Op de samenkomst, over vijf minuten. Piek niet te vroeg.
Kom op, snel.
Kom op.
Wie houdt vandaag toezicht? -Eric Ellis. Hij is net naar de kantine.
Eric. -Wat is er? Ik ben aan het ontbijten.
Er is iets mis op berg zeven.
Wat? -Er moet een team heen.
Voor de zekerheid. -Je voelt hem bewegen.
Nog nooit gezien.
Waar? -Berg zeven.
Is er iemand boven? -Twee mannen houden het in de gaten.
Stil, jongens. -Iemand moet het checken.
Sta op, in een rij. In alfabetische volgorde. Snel en rustig.
Meneer. -Jezus Christus.
Meneer?
Onder de bureaus. Snel.
Kruip eronder. Nu. -Meneer.
Waar ik opgroeide, niet ver van hier...
...als we eten wilden kopen, brood, boter en eieren...
...gingen we naar de buurtwinkel. Als we verse groenten wilden...
...moesten we naar de markt in het centrum van Huddersfield.
En als we vlees of vis wilden die niet uit blik kwamen...
...moesten we naar Milnsbridge voor de slagers en visboeren.
Toen kwam er iets groters dat alles veranderde.
We moesten het een 'supermarkt' noemen.
Wel, nu hebben we dit...
Een hypermarkt.
Ik vind die om meerdere redenen interessant.
Ze is democratisch...
...ze is modern...
...en ze verandert alles.
Ik vrees dat u me moet excuseren.
We gaan.
Wat weten we?
Maak de weg vrij.
Sorry dat ik stoor, Uwe Majesteit, Michael.
Er is een incident geweest in een mijndorp in Zuid-Wales.
Een steenberg is ingestort en in een lagere school beland.
Er zijn vele levens verloren. Ik stel voor onmiddellijk te reageren.
Hoe? -Met een rouwbetuiging.
Ik heb al iets geschreven.
Mag ik het zien? -Natuurlijk.
'Ik ben geschokt en bedroefd...
...te horen van de vreselijke ramp in Aberfan.'
Ik wil onze innige deelneming betuigen...
...van mijn man en ikzelf, voor de ouders van de kinderen...
...en de families van de overledenen, Elizabeth R.'
Downing Street vraagt een vliegtuig van uw vloot...
...zodat de premier er vandaag heen kan.
Dat mag vast? -Natuurlijk.
Tenzij u van plan bent vandaag zelf te gaan?
Waarom zou ik gaan? -Wat een vraag.
De kroon bezoekt ziekenhuizen, geen plaatsen van ongelukken.
Bedankt, mevrouw.
Sorry, ik moet nog één afspraak bevestigen.
Een receptie om vier uur voor Sir Leslie Fry.
Rond acht uur kreeg de lokale afdeling van de Nationale Kolenraad de melding...
...dat er een depressie gevormd was in steenberg zeven.
En dat betekent? -Hij was ingezakt.
Hoe kwam dat? Is hij niet vast van vorm?
Blijkbaar niet. Het komt door de zware regenval van de laatste tijd.
Blijkbaar heeft al dat water...
...zoveel mijnpuin in modder veranderd dat er een zinkgat ontstond.
En rond kwart over negen kwam het vloeibare puin los van de berg...
...en gleed het van de helling naar het dorp.
Het grootste deel kwam terecht op de school, en ook op meerdere huizen.
En hoeveel steenkool lag er op die berg? -Te veel.
Tweehonderdduizend kubieke meter.
En volgens de richtlijnen mogen steenbergen maar zes meter hoog zijn.
Deze was vijf keer hoger dan dat.
Wie is er daar van de Kolenraad? -De lokale supervisor, Eric Ellis.
Stuur iemand met een hogere functie. Lord Robens, hoofd van de Kolenraad?
Hij krijgt vandaag de eretitel van kanselier van de universiteit van Surrey.
Hij vond 't niet nodig dat uit te stellen. -Wat?
Zorg dat hij er morgenochtend is.
Ja, meneer. -We moeten voorzichtig zijn.
Dit kan snel lelijk worden.
Kom op, Harold, het is een ongeluk door ongekend zware neerslag.
Het is niet politiek. -Alles is politiek, Andrew.
Wat is het probleem? -De weg is afgesloten.
Helemaal? -Helemaal.
Er zijn de hele dag mensen aangekomen om te helpen. We raken er niet door.
Dan gaan we te voet.
Mijn God.
Meneer de premier. -Ja.
Er zijn al zestig lichamen geborgen.
En er zijn er meer.
Stil. -We hoorden iemand.
Stil.
Terug aan het werk.
Het fluitsignaal betekent dat ze iets gehoord hebben.
Nog een kind dat vastzit onder het puin.
Let op voor het trapje.
Ik garandeer u...
...dat de hoogste instanties onafhankelijk onderzoek doen naar deze tragedie.
Alle middelen worden voorzien...
...zodat zij die de leiding hebben het nodige kunnen doen.
Hebben ze de bergen verwaarloosd? -Is het de schuld van de Kolenraad?
Zijn er nog steenbergen die gevaarlijk zijn?
Ik ben niet van plan nog iets toe te voegen aan mijn verklaring.
Het is wat laat nu. We zeggen ze al jaren dat die steenbergen gevaarlijk zijn.
Het moest wel tot een ramp leiden en niemand luisterde.
Er kunnen tot wel 200 slachtoffers zijn bij de mijnramp in Zuid-Wales.
36 mensen liggen in het ziekenhuis, twintig lichamen zijn geborgen.
Er zouden tot nog wel 150 vermisten zijn, vooral kinderen.
Wat doe je? -Heb je het nieuws niet gehoord?
Nee, ik ben naar Carolines verjaardagsfeest geweest.
Lees de kranten, dan zul je het snappen. -Maar...
De rook blijft de reddingsactie in Aberfan in Zuid-Wales verhinderen.
Er zijn al 67 lichamen, vooral van kinderen...
...uit het puin gehaald bij de lagere school...
...die bedolven werd onder mijnafval van een steenberg.
Ze blijven hopen dat ze vermisten vinden.
Maar ze gaan vannacht door met het bergen van lichamen.
Premier Wilson is vandaag ter plekke geweest...
...en de koningin heeft een rouwbetuiging gestuurd.
Ze zegt: 'Ik ben geschokt en bedroefd...
...te horen van de vreselijke ramp in Aberfan.
Ik wil onze innige deelneming betuigen...
...van mijn man en ikzelf, voor de ouders van de kinderen...
...en voor de families van de overledenen.'
Dat was het nieuws van ons. Over naar Londen.
Er komen speciale nieuwsberichten...
ZATERDAG
RAMP
De premier, mevrouw.
Sinds een uur staat het dodental in Aberfan op 116.
Er zijn nog meer dan 80 vermisten.
36 van de overlevenden liggen in het ziekenhuis.
Ik begrijp het.
Zullen ze nog slachtoffers vinden? -Niet levend, mevrouw.
En nog erger, de noordkant van berg zeven is verschoven...
...en het dorp kan geëvacueerd worden.
De graafmachines werken niet meer, ze zitten vast in de modder.
Het leger gaat hen nu helpen.
Wel...
...gezien deze toestand, hoopte ik u te kunnen overtuigen te gaan.
Een van de betreurenswaardigste aspecten van mijn rol als vorst...
...is dat je zowat elke situatie lamlegt waarin je je begeeft.
Het laatste wat de nood- en reddingsdiensten nu willen...
...terwijl ze hard werken, is een koningin die langskomt.
Dat vind ik niet.
Er zijn kinderen gestorven.
De gemeenschap is er kapot van.
Wat wilt u precies dat ik doe?
De mensen troosten.
Zo'n hele vertoning? Dat doet de kroon niet.
Dat bedoelde ik niet.
Ik zei: 'Mensen troosten.'
Uwe Majesteit.
ZONDAG
Goeiemorgen, schat. Thee? -Zou ik iets sterkers mogen drinken?
Koffie? -Nee, ik dacht aan whisky.
Het is negen uur, Margaret. -Dat weet ik.
Maar het is geen ochtend, toch niet in mijn wereld.
Tony belde midden in de nacht.
Vanuit een telefooncel op een afgelegen plek.
Hallo, ik ben het.
Kun je iets voor me doen?
Hij vroeg me naar de kamers van de kinderen te gaan en ze te kussen.
Terwijl ze sliepen.
Toen hij in Aberfan aankwam, ging hij meteen naar de school.
Het was onvoorstelbaar vreselijk.
Mijnwerkers die normaal steenkool opgraven, groeven nu naar hun kinderen.
Velen van hen zaten uren vast onder de modder naast hun dode vrienden.
Levend begraven. Met steeds minder zuurstof.
Hij ging naar het lijkenhuis waar mensen wachtten om hun kinderen te identificeren.
De verpleegkundigen en vrijwilligers...
...schreven beschrijvingen van elke volwassenen, elk kind.
Ze noteerden alle bezittingen die ze vonden in hun zakken, zoals...
...een zakdoek of snoepjes, wat dan ook, om ze te helpen identificeren.
En daarna ging ik naar het ziekenhuis.
Daar troostte hij een man die de schoolpet van zijn zoon vasthield.
Na het ziekenhuis wilde hij te voet naar het huis waar hij zou logeren.
Maar hij bleef doorlopen...
...en lopen.
Ik liep en liep en liep.
Ik heb hem nog nooit zo gehoord.
Hopelijk hoor ik hem nooit meer zo.
MAANDAG
Geoffrey Morgan van de Nationale Kolenraad en George Thomas...
...staatssecretaris van Wales, beantwoorden jullie vragen.
Neemt u de verantwoordelijkheid op u? -Moordenaars.
De Nationale Kolenraad is niet verantwoordelijk voor het weer.
Onzin.
De abnormaal zware neerslag creëerde uitzonderlijke omstandigheden.
U weet al jaren dat er een bron onder de steenberg is.
Ik had u geschreven. -Ik ook.
Dat was de oorzaak, niet de regen. -En er werd niets aan gedaan.
'Levend begraven door de Nationale Kolenraad.'
Dat wil ik zien staan op de overlijdensakte van mijn kind.
Komt er financiële steun? Er zijn mensen die dringend hulp nodig hebben.
Wanneer doet de overheid iets?
We zullen heel duidelijk zijn. Er is iets vreselijk tragisch gebeurd.
Maar daar kun je de Labourpartij niet de schuld van geven.
Steenberg zeven is in 1958 aangelegd toen Labour niet aan de macht was.
Er zijn vandaag bepaalde leden van het kabinet gekomen.
Je hoeft niet te zeggen wie. -Ze zijn bezorgd dat dit politiek wordt.
Natuurlijk wordt het politiek. -Dank je, Marcia.
U moet zorgen dat wij de schuld niet krijgen.
Ze vinden dat als de Labourregering voor de tragedie moet boeten...
...en de Tory's er politiek voordeel uit halen, dat vreselijk zou zijn...
...en een verraad, niet alleen voor de mensen in Zuid-Wales...
...maar voor iedereen in de beweging. We hebben hier te lang op gewacht.
Dertien jaar in de oppositie, en nu zijn we eindelijk aan de macht en regeren we.
We mogen niet gekruisigd worden op het altaar van de publieke opinie...
...voor iets wat niet onze schuld is.
Als mensen kwaad zijn, gooien ze stenen naar hun leiders.
We moeten die woede kanaliseren en solidariteit tonen met onze aanhangers.
Hoe?
Dit is verdriet, Marcia. -Het is onrecht.
Opnieuw, na zoveel vroeger onrecht. -De ouders rouwen om hun kinderen.
En de echte schuldigen weigeren verantwoordelijkheid te nemen, de Tory's.
En ze maken ons tot zondebok.
Wat wil je dat ik eraan doe?
Zorg dat ze de schuld op zich nemen.
Als je daar niet voor kunt zorgen en geen druk kunt uitoefenen in het Lagerhuis...
...en je de Kolenraad pas kunt vervolgen na het tribunaal...
...dan moeten we misschien een ander figuur van het establishment zoeken...
...om de aandacht naar af te leiden.
Wie?
Zij. -De koningin?
Haar gedrag is symptomatisch voor de onachtzaamheid van het establishment.
Haar gedrag is betreurenswaardig.
Je hebt haar vandaag gezien, hè? -Ja.
Heb je haar weer gevraagd om te gaan? -Ja.
En wat zei ze? 'De kroon gaat niet.'
Zoiets. De hertog van Edinburgh gaat nu. Hij was op eenden aan het jagen.
Ja, maar zij gaat niet? -Misschien met een goede reden.
Misschien vindt ze zo'n situatie moeilijk.
Je kinderen verliezen is moeilijk.
Broers en zussen verliezen is moeilijk.
In een mijndorp wonen dat de Kolenraad aan zijn lot overlaat laat, is moeilijk.
En in plaats van ons kwaad te laten zijn op een ongevoelig iemand...
...heb je liever dat je eigen team de schuld krijgt. Ik walg van je.
Dat zeg je vaak.
Als je ooit een echte leider, een echte man, een echte socialist wilt worden...
...zul je ballen moeten krijgen.
De Kolenraad is opgericht door Labour.
Deze ramp is veroorzaakt door de overheid.
Neem de verantwoordelijkheid.
DONDERDAG
BLOEMIST
Is dit de school? -Dit is de school, ja.
En God zal alle tranen van hun ogen afwissen.
En de dood zal niet meer zijn.
Noch rouw, noch gekrijt.
Noch moeite zal meer zijn.
Want de eerste dingen zijn weggegaan.
Vrees niet, want Ik ben met u. Als een herder weidt hij Zijn kudde.
Zijn arm brengt de lammeren bijeen en hij koestert ze.
En zorgzaam leidt Hij de ooien.
En de straten van de stad zullen vol jongens en meisjes zijn...
...die in de straten spelen.
'En zij zullen van mij zijn', zegt de Heer van de hemelse machten...
'...op de dag die ik maken zal.
Ik zal hen sparen zoals een man zijn zoon spaart als die hem dient.'
Ik zag vier engelen staan aan de vier hoeken van de aarde.
Ik hoorde een stem uit de hemel.
Hoe was het? -Buitengewoon.
Het verdriet, de kwaadheid op de overheid, op de Kolenraad, maar...
...ook op God.
Er zijn vandaag 81 kinderen begraven.
De woede op al hun gezichten... achter hun ogen.
Ze sloegen geen dingen kapot. Ze vochten niet op straat.
Wat deden ze?
Ze zongen. De hele gemeenschap.
Het was het meest verbluffende dat ik ooit heb gehoord.
Heb je gehuild?
Of ik gehuild heb?
Wat voor vraag is dat?
Gewoon. Heb je gehuild?
Misschien wel, ja.
Ga je zeggen dat dat ongepast was?
Iedereen die die hymne vandaag had gehoord, zou niet alleen gehuild hebben...
...ze zouden er compleet kapot van zijn geweest.
VRIJDAG
Juist.
Ik snap het.
Bedankt.
Een hoofdredacteur van een ons goed gezinde krant heeft laten weten...
...dat de overheid die niet de schuld op zich wil nemen voor Aberfan...
...besloten heeft de aandacht van het land af te leiden.
Ze hebben de kranten gezegd...
'Er was één opvallende afwezige in Aberfan en dat is onze koningin.
Het schandelijke gebrek aan zorg, we nemen aan dat het dat is, van 'n staatshoofd...
...is symptomatisch voor het gebrek aan zorg van het establishment...
...voor de mensen in Wales, en voor de hele arbeidersklasse.'
En de premier gaf dat zijn zegen?
We moeten aannemen van wel.
ZATERDAG ABERFAN
Bij aankomst in RAF St. Athan wordt u ontvangen...
...door Sir Traherne, commissaris des Konings...
...en per auto naar de plaats van de ramp in Aberfan gebracht.
Dan naar de kapel van Bethania...
...voor het voorstellen van de helden en overlevenden van de ramp.
Dan volgt een bezoek aan het kerkhof waar u een krans neerlegt.
En een huisbezoek bij een mijnwerker...
...Thomas Edwards, die familie verloren heeft in de ramp...
...en geplande gesprekken met andere rouwende families.
De hele trip zou ongeveer 2,5 uur duren.
Zonder u te willen sturen, Uwe Majesteit...
...maar houd in gedachten dat dit Wales is, niet Engeland.
Het tonen van emoties zou niet alleen gepast zijn...
...het wordt verwacht.
Dit is raadslid Ellis die zeven familieleden is verloren.
Zeven? -Ja, mevrouw.
Drie kinderen en vier neven. -Ik vind het zo erg voor u.
Karen en Alun Jenkins, mevrouw.
Ze verloren hun zoon Ewan, en zijn vier neven, Tegwen, Bryn, Mair en Ben.
Innige deelneming.
Thomas en Gwen Edwards, mevrouw, die hier wonen.
Ze zijn hun twee kinderen verloren en...
...dit is Howell, Gwens vader...
...die een van de kleinkinderen kon redden.
Sarah.
Ze heeft iets voor u, mevrouw.
Dank u.
Van de overblijvende kinderen van Aberfan.
Dank u. -Graag gedaan.
We zijn blij dat u er bent, Uwe Majesteit.
Ik vind het zo erg voor jullie.
Dat is heel mooi.
Wonen jullie in de straat?
De hertog zei dat de families een hymne zongen toen ze hun kinderen begroeven.
Ja, mevrouw.
Zou ik die kunnen horen? -We vinden wel een opname.
En vraag de premier om zo snel mogelijk te komen.
Ja, mevrouw.
De premier, Uwe Majesteit.
Uwe Majesteit.
Churchill zou het karakter gehad hebben om het persoonlijk te zeggen.
Als ik erover nadenk, Anthony Eden ook, en Harold Macmillan.
Elk van hen zou de moed hebben gehad me zelf te zeggen hoe kwaad ze waren.
Geen van hen zou zoiets achter mijn rug hebben gedaan.
Ik weet dat u journalisten gezegd hebt...
...dat het teleurstellend was dat ik niet naar Aberfan ging.
Nooit.
Was u het niet? -Nee.
Maar misschien enkele van mijn collega's...
...bezorgd over de woede op de overheid...
Verbraken ze de gelederen en namen ze het heft in eigen handen?
Dat zou kunnen.
Ze kunnen gelijk hebben.
De mensen van Aberfan verdienden een snelle reactie. Die kregen ze niet.
Ze verdienden een blijk van medeleven en empathie van hun koningin.
Die kregen ze gisteren.
Ze kregen niets.
Ik veegde een droog oog af en als bij wonder zag niemand dat.
Na de Blitz, toen we ziekenhuizen bezochten...
...zag ik wat m'n ouders, de koning en koningin zagen.
Zij huilden.
Ik kon dat niet.
U was een kind. Wat had u verwacht?
Niet enkel als kind. Toen mijn grootmoeder, koningin Mary...
...van wie ik veel hield...
...toen zij stierf...
...niets.
Ze was al lang ziek. Het werd verwacht.
Toen ik mijn eerste kind kreeg, zo'n belangrijk moment voor elke moeder...
Ik weet al een tijd dat er iets mis is met mij.
Niet mis. -Een gebrek dan.
Hoe omschrijf je het anders als er iets ontbreekt?
Deze gesprekken zijn vertrouwelijk, niet?
Ik heb nog nooit van mijn leven handenarbeid gedaan. Niet één dag.
Ik ben een academicus, een geprivilegieerde don van Oxford...
...geen arbeider.
Ik hou niet van bier. Ik verkies cognac.
Ik eet liever wilde zalm dan zalm uit blik.
Chateaubriand, geen pastei met steak en niertjes.
En ik hou niet van pijproken.
Ik heb veel liever sigaren.
Maar sigaren zijn een symbool van de kapitalistische privileges.
Dus rook ik een pijp als ik campagne voer en op tv.
Dat maakt me... benaderbaarder.
Sympathiek.
We kunnen niet alles zijn voor iedereen en onszelf trouw blijven.
We doen wat we moeten doen als leiders. Dat is onze taak.
Onze taak is meer crisissen tot bedaren brengen dan we creëren.
Dat is onze taak en u doet dat heel erg goed.
En op een bepaalde manier is die afwezigheid van emotie een zegen.
Niemand wil een hysterisch staatshoofd.
En de waarheid is dat we amper menselijkheid nodig hebben.
Premier.
Uwe Majesteit.
Jezus, die mijn ziel bemint
laat me schuilen aan Uw hart
als de golven woedend slaan
tegen rotsen op en neer
laat mij aan Uw zij dan staan
tot de storm voorbij is, Heer
laat, o laat mij niet alleen
steun en sterk gestadig mij...
De ramp van Aberfan kostte het leven aan 144 mensen, waaronder 116 kinderen.
Volgens de mensen rond haar blijft de late reactie van de koningin...
...iets waar ze als vorst het meest spijt van heeft.
Sinds 1966 is ze vaker terug naar het dorp gegaan...
...dan elk ander lid van de koninklijke familie.
Ondertiteld door: Sandra Vandenbussche
OPGEDRAGEN AAN DE MENSEN VAN ABERFAN