Balmoral Castle.
Hello.
Oo.
Sige. Salamat.
Mga Kamahalan.
Katatawag lang sa 'kin ng embahada natin sa Paris.
Si Princess Diana ng Wales.
Naaksidente siya.
Nabangga ang sinasakyan nila ni Dodi. Nasa ospital na siya.
Walang balita sa lagay niya,
pero mukhang malala ang aksidente, at namatay agad si Mr. Fayed.
Tumawag ang press secretary ko sa London.
Nasa balita na yata ito.
Malubhang nasugatan si Diana, Prinsesa ng Wales, sa banggaan sa Paris.
Si Dodi Fayed, na tagapagmana raw ng Harrods,
ay iniulat na namatay.
Nangyari ang aksidente nang dumaan ang kotse nila
sa tunnel ng kalsada na katabi ng River Seine.
Ayon sa mga opisyal ng France, hinahabol ang mga ito ng paparazzi.
Aabisuhan namin kayo pag may bagong balita.
Deretso po sa morge, sir?
Hindi. Dalhin mo ako sa pinangyarihan.
Pont de l'Alma.
Na kay Allah ang kapangyarihan at lakas.
Balmoral Castle.
Mr. Janvrin.
- Ang embahada sa Paris ulit. - Salamat. Robin Janvrin.
May 24 oras dapat siya sa Paris
bago bumalik sa London para kitain ang mga anak niya.
Pasado hatinggabi nangyari ang aksidente.
Kumain sa Ritz Hotel si Diana at ang kaibigan niyang si Dodi Al-Fayed.
Apat ang sakay ng kotse
nang tumama ito sa pader ng tunnel,
gaya ng sabi mo, dinala sa ospital ang Prinsesa ng Wales
na may concussion, bali sa braso, at mga sugat sa binti.
Inilarawan ng mga saksi kung paano, ilang segundo matapos ang pagbangga,
bumusina ang kotse...
'KINALABASAN'
Ipaalala lang natin sa mga taong gigising ngayong umaga
ang masamang balita na si Diana, ang Prinsesa ng Wales, ay namatay.
Nagka-internal bleeding siya sa dibdib nang bumangga ang kotse nila sa Paris.
Sabi ni Prime Minister Tony Blair,
"Talagang nalulungkot ako. Nagulat at nagluluksa ang buong bansa ngayon.
Kahanga-hanga, mabuti at maawaing tao si Diana,
na minahal ng mga tao sa mundo.
Nagdarasal at nakikiramay kami sa pamilya niya,
lalo na sa dalawa niyang anak." Ang saad niya...
Nagawa kong maglakad-lakad.
Mabuti 'yan.
Napakatahimik at
perpekto.
Payapa.
Magtataka ka na lang.
Bakit siya nagbago ng plano? Ano'ng ginagawa niya sa Paris?
Ano'ng sanhi ng aksidente?
...ay nakikiramay sa pamilya at mga kaibigan niya.
Ang Reyna at ang Prinsipe ng Wales...
Kailan mo sasabihin sa mga bata?
Patutulugin ko muna sila.
Patatagalin hangga't puwede.
Habang tulog, may nanay pa sila.
Oo naman.
Magiging mahirap ito.
Walang alam ang mga tao.
Pinakamalaking pangyayari ito na makikita natin.
Oo, dumarami na ang mga reaksiyon at pakikiramay.
Gising na, anak.
Kumusta po.
Sorry, pero kailangan mong
maging matapang.
Ano po 'yon?
Gising na ang mga prinsipe,
at siguradong sinabi na ng Prinsipe ng Wales ang balita.
Kawawang mga bata.
Humiling ang grupo niya
na magkaroon ng magagamit na eroplano ng Queen's Flight.
Para saan?
Para ibalik ang prinsesa mula sa Paris
alinsunod sa kasunduan sa Operation Overstudy.
Hindi, para lang 'yon sa kamatayan ng royal sa ibang bansa.
Hindi na royal si Diana, di na siya HRH.
Dapat sundin natin ang tuntunin.
Opo, sir, sinabi ko na rin 'yan sa Prinsipe ng Wales.
Tinanong niya kung gusto nating ihatid ng Harrods van
ang ina ng magiging Hari ng England.
Gumawa na rin po ako ng maikling pahayag
sa pagkabigla at pagkabalisa n'yo ng Prinsipe ng Wales sa balita.
Salamat.
At, tumawag ang kapelyan.
Naisip n'yo bang magsimba ngayong umaga?
Asahan nating may mga photographer do'n.
Dumalo dapat ang buong pamilya. Patingin.
Pero...
walang babanggit ng aksidente.
Ano po?
Sabihin mo sa kapelyan na gawing pangkaraniwan lang 'yong misa.
Gusto naming maging normal ito hangga't maaari.
Puwede na 'yan.
Nakakuha kami ng mga damit ng prinsesa sa apartment ni Mr. Dodi,
mga regalong binili niya sa mga anak niya,
at isang tula na nakaukit sa pilak.
Mukhang galing ito kay Mr. Dodi.
Matinding pagmamahalan ito.
Alam mo, ikakasal dapat sila.
Inalok siya ng kasal ni Dodi kagabi.
Ibalik mo ang mga gamit sa pamilya niya.
Susulatan ko rin ang royal family at ang pamilyang Spencer.
Pagsasamahin kami ng trahedyang ito.
Kapatid nila ako sa kalungkutan.
- Salamat. - Ma'am.
Kamahalan.
Mr. President.
Kamahalan.
Diyos ko.
Paris.
Isa sa mga pinakaabalang lungsod sa mundo, at pinatigil mo ito.
Ta-da!
Palagi namang ganito.
Ikaw ang pinakamamahal sa 'ting lahat.
Salamat sa kinilos mo sa ospital.
Sobrang natural. Puno ng pighati.
At guwapo.
Dadalhin ko 'yon.
Alam mo, mahal na mahal kita.
Sobra.
Pero sobrang sakit din.
Pero tapos na ngayon.
Mas madali ngayong wala na ako.
Hindi kaya.
Dadali rin 'yan.
Aminin mo. Naisip mo na 'yon.
Ang naisip ko lang no'ng nabalitaan ko 'yon ay
pagsisisi.
Lilipas din 'yan.
Hindi.
Mabilis na martsa.
Sa inyo rin po.
Iho.
Nasaan si Lola?
May katawagan.
'Yong mga Spencer.
- Maraming salamat. - Sa 'yo rin.
- Tatawag ulit kami. - Sige.
Kumusta?
Pambihira 'yon.
Kakaibang mundo.
Susubaybayan ka sana namin
pero sinara namin ang mga TV at wireless para sa mga bata.
Oo, puwes,
sang-ayon ako riyan, pero importanteng
bantayan ng matatandang kapamilya ang ganap sa labas.
Naisip kong mas unahin ang kaganapan dito sa loob
at alagaan ang pamilyang ito.
Parte ng pamilyang ito si Diana.
Diborsiyado na siya sa pamilyang ito.
Legal na paghihiwalay.
Hiwalayan
na pilit mong ipinaglaban.
Hindi namin.
Gusto naming manatili siya sa pamilyang ito.
Pero pinilit mong makipagdiborsiyo.
Kaya problema na ito ng pamilyang Spencer.
Kaya igagalang namin ang hiling nila
sa maliit at pribadong libing.
Sa tingin ko, mali 'yan.
Para sa prime minister, tama lang ang pampublikong libing.
Pambansang kaganapan ito, at sang-ayon ako sa kaniya.
E di, aalis tayo ng Scotland
at sasali sa malaking palabas sa London.
Idadamay mo pa ang mga bata ro'n?
Maglalakad sila sa likod ng kabaong, sa harap ng mga camera.
At igagalang ang yumao nilang ina,
gaya ng gusto ng mga tao.
Laging mahirap para sa 'ting
unawain ang koneksiyon ni Diana sa mga tao,
pero di dapat ito itanggi porke di natin maintindihan.
Kagagaling ko lang sa labas. Nakita ko mismo.
Lumalabas ang lahat ng tao.
Hindi lang dito, sa buong mundo, napakarami nila.
Aasa silang ipapakita natin ang pagluluksa't pakikiramay
at ang pagiging ina ninyo sa bansa.
Mas mahalaga sa 'kin ang pagiging lola sa mga bata.
'Yon ang uunahin ko.
At ayokong masermonan kung paano o kailan dapat magluksa o magpakita ng emosyon.
Lalo na ng taong sobrang nanakit sa kaniya.
Sige.
Inaamin ko...
binigo ko siya sa buhay.
Pero di ko siya bibiguin sa kamatayan.
Di puwedeng pareho. Di pa ba natin alam 'yan?
Di tayo puwedeng maging pribado o pampublikong pamilya
pag gusto lang natin.
Paulit-ulit nating sinusubukan na gawin ang dalawa.
Pero di puwede,
oras na para matutunan ito ni William.
Oo, mahiyain siyang bata, pero magiging hari siya.
At pag namatay ang nanay niya at nagluluksa ang mga tao,
dapat umasta siya gaya n'on.
Mga kapatid, pagpalain kayo ni Allah.
Sisimulan na natin
ang panalanging janazah
para kay Emad El-Din Mohamed Abdel Mena'em Fayed,
ang anak ng minamahal nating kapatid
na si Mohamed Al-Fayed.
Sa panahong ito,
hilingin natin kay Allah
na ipagkaloob kay Mohamed Al-Fayed
at sa buong pamilya niya ang kapayapaan at kapanatagan.
Wala pang balita sa Palasyo?
Wala pa po.
Pero nagpadala tayo ng bulaklak?
Opo.
At mga sulat at regalo. Pero wala pa ring balita?
Wala po.
'Yong pinadala kong tula na ilalagay sa kabaong ni Diana?
Binalik po 'yon.
Na walang pagkilala.
Bakit galit sila sa 'kin?
Kapalaran ba ng mga Arabo na kagalitan ng mga taga-West?
Wag mong personalin.
Paanong hindi?
Di ka man lang nabanggit
kahit saan.
Na parang isa lang ang namatay.
Pero sa mundo ng Arab, sa Cairo, Beirut, Baghdad,
tinatawag nila akong bayani.
Wag mong tingalain ang taga-West.
Siyempre, tinitingala ko sila.
Hindi dapat.
Di patas ang mataas na pag-asa.
Hindi 'yon natutupad.
Di ba ako patas
sa mga inaasahan ko sa 'yo?
Patawarin mo ako.
Patawarin mo po ako...
kasi binigo kita.
Napakagaling mo.
Hindi.
Maging totoo ka sa kung sino ako.
Maghihilom lang ang sugat sa katotohanan.
Hindi, Dodi, wag!
Wag mo akong iwan!
Nakakatuwa na nagsisikap ang lahat
sa pagtugon sa sandaling ito
ng pambansang pagluluksa.
Natutuwa ako na pinili ng karamihan ang pampublikong libing
at kung papayag ang lahat ng partido na sa Westminster Abbey
gaganapin ang libing, gagawa na kami ng listahan ng mga dadalo.
Pero mairerekomenda namin
na ipakita sa kongregasyon ang mga ipinaglaban ng prinsesa.
Mga pasyente ng AIDS, mga biktima ng...
Sir, wala si Prince William sa kuwarto niya, at hindi siya mahanap.
...iba't ibang mga establisimyento.
William!
- Malaking gulo ito. - Anne, isama mo si Harry.
- Baka mamatay siya. - Wag kang kabahan.
William!
- William! - William!
William!
- William! - William!
William!
- May bakas niya ba? - Wala.
- Paano nangyari ito? - Gagawin namin lahat.
Sa dami ng tauhan...
- Pabalik na siya. - Naku, salamat naman.
Mabuti naman.
- Okay ka lang? - Ayos lang.
Salamat sa Diyos.
Ayos ka lang ba?
Nawala ng 14 oras ang kawawang batang 'yon.
Ngayon niya lang ginawa 'yan.
At kung nag-iba ang kilos niya, baka nga tama si Charles.
Tungkol saan?
Na nag-iba na rin ang kilos ng lahat ng tao sa bansang ito.
Pinipilit niya akong pakalmahin ang pangyayari.
Paano?
Sa pagpunta sa London bago ang libing.
Sa pagpapahayag
na kinikilala ko ang sakit na nararamdaman ng lahat.
Binabaha na ng tawag ang helplines.
Lantarang umiiyak sa kalye ang mga matitinong matatanda.
Wag mong gagawin.
Titino rin sila.
Wag kang magpadala.
Sa Sabado, ihahatid si Diana sa huling hantungan niya.
Patuloy pa rin ang pagpuna
na minaliit ng Reyna ang lagay ng bansa.
Mula sa natural na emosyon, may ilang pakiramdam
na dapat pumunta na sa London ang royal family,
ang pokus ng pagluluksa ng bansa.
Mahirap di tingnan ito na gaya ng psychologist.
Parang may sakit at pinabayaan ang bansang ito,
pero nagtatago, mailap at lumalayo lang ang Reyna.
Di niya maalagaan ang bansa
katulad ng hindi niya rin tayo maalagaan.
Hindi 'yan nakakatulong ngayon.
Sa mga anak niya man o bansa,
puwedeng may kahinatnan ang pag-aatubili o kawalan niya ng kakayahan mag-alaga.
Nakakatakot. Nandito na dapat sila.
Ayon sa The Independent, "dumarami ang anti-royal mood",
at hinihiling ng Express sa Reyna na magpakita ng malasakit.
Tapos na ako magsalita.
...na sumasalamin sa pagkadismaya ng publiko
sa katahimikan mula sa Balmoral.
Dumarami ang bilang kada oras ng dumarating para magluksa sa capital,
gayundin ang mga nadidismaya.
Habang ang mga tao'y nag-alay ng bulaklak at sumulat ng pakikiramay,
tahimik pa rin ang royal family, na nasa Balmoral na daang milya ang layo.
Nasa St. James Palace si Christopher Peacock ngayon.
Alam ng lahat ang tungkol sa malungkot na kuwentong ito.
- Alam ng lahat... - Mama.
Iniisip ko...
Iniisip ko lang na baka nagbago ang desisyon mo.
Nakita mo na sa TV.
Napakadaling
balewalain lahat bilang mass hysteria,
pero pag mas pinapansin ko
at habang dumarami ang tao, mas nakukumbinsi ako
na may mas malalim pa rito.
Nabigla ang mga tao.
Isang magandang dalaga ang namatay nang maaga.
Normal lang sa mga tao na magsama-sama
at ipakita ang pagluluksa.
Pero di nagpapadala
sa udyok ang isang Reyna.
May panganib ito.
Ma, di ko imumungkahi ito kung tingin kong di ito mahalaga,
at may posibilidad pa na masama ang kahihinatnan nito.
Ano'ng gusto nila sa 'kin?
Atensiyon.
At pagmamahal.
Pagmamahal?
At pag-unawa. At suporta.
At pag-aalaga.
At pakikiramay.
At eksena.
At palabas.
At pagtatanghal.
Oo. Lahat ng pinanindigan ni Diana.
Lahat ng bagay na hinamon niya sa 'tin.
Pero lahat ng bagay na ipinagpapasalamat ng mga tao.
Di nila ito nakikita na
palabas o pagtatanghal lang.
Binigay ni Diana sa mga tao ang kailangan nila.
Kahit patunay lang ito na walang pinipili ang pighati at lungkot.
Nararanasan din ito ng magaganda't may pribelehiyo.
At hinangaan siya dahil do'n.
Palagay ko, dapat makiramay ang Reyna gaya ng nararamdaman ng lahat.
Kailangan niyang tanggapin 'yon at ipakita kahit papaano ang pakikiramay
sa sitwasyong ito kaysa sa pagiging mailap nila.
Sana masaya ka na ngayon.
Nagtagumpay kang baguhin ako at ang bahay na ito.
Di ko naging intensiyon 'yon.
Naku naman.
Tingnan mo ang sinimulan mo.
Rebolusyon ang tawag diyan.
Di ito kinakailangan.
Pero sa pagkalaban sa 'kin,
hindi ako mismo, kundi sa pinaninindigan ko...
Di mapapalitan.
...e di, mukhang gano'n na nga.
Sa magdamag, naging triple ang bilang ng mga nakikiramay,
marahil indikasyon ito
na maaaring minaliit ng royal establishment...
Pinapakita nila kung sino sila. At ang nararamdaman nila.
Ang kailangan nila.
Alam kong nakakatakot 'yon,
pero di dapat.
Hangga't alam nilang itinuro mo sa 'min ang pagiging British.
Baka oras na para ipakita na handa ka na ring matuto.
Dito.
Pupunta tayo sa London bukas.
Ano?
Narinig mo ako.
Pagpalain ka, Kamahalan.
Salamat, ma'am. Kapag handa na kayo.
Handa na ako.
In five, four, three...
Mula sa malagim na balita noong Linggo,
nakita natin sa buong Britain at sa buong mundo
ang malaking pagpapahayag ng kalungkutan sa pagkamatay ni Diana.
Sinusubukan nating kayanin sa iba't ibang paraan.
Mahirap magpahayag ng pagluluksa,
dahil madalas nasusundan ang pagkabigla ng iba't iba pang damdamin.
Kawalan ng paniniwala,
kawalan ng pag-unawa,
galit,
at pag-aalala sa mga naiwan.
Naramdaman natin ang mga ito
nitong mga nakaraang araw.
Kaya ang sinasabi ko sa inyo ngayon,
bilang reyna n'yo at bilang lola,
mula ito sa puso ko.
Una, gusto kong magbigay-pugay kay Diana.
Kakaiba at likas na matalinong tao siya.
Sa saya at kalungkutan,
di nawala sa kaniya ang pagngiti at pagtawa,
maski ang pagbibigay inspirasyon sa iba sa kasiglahan at kabaitan niya.
Sa linggong ito sa Balmoral, tinulungan namin sina William at Harry
na matanggap ang masaklap na pagkawala
na naranasan nila at nating lahat.
Walang nakakilala kay Diana ang malilimutan siya.
Ang ilang milyon na di siya nakilala,
pero pakiramdam na kilala nila, ay maaalala siya.
Naniniwala akong may mga aral na makukuha sa buhay niya
at sa pambihira't nakakaantig na reaksiyon sa pagkamatay niya.
Kaisa ako sa pagsisikap n'yong pahalagahan ang alaala niya.
Nakikiramay rin kami sa pamilya ni Diana
at sa pamilya ng mga namatay kasama niya,
sa paghahanap ng kapanatagan
at sa pagharap sa bukas na may nawalang minamahal.
MAMA
Pagpalain kayo, mga bata.
Wag kayo mag-react.
Tumingin kayo sa harap o sa sahig.
Tumutok lang kayo sa paglalakad.
Sa bawat hakbang.
Bakit sila umiiyak sa di nila kilala?
Di siya ang iniiyakan nila.
Kundi ikaw.
Sana bukas lahat tayo, kung nasaan man tayo,
ay makibahagi sa pagluluksa sa pagkawala ni Diana
at magpasalamat sa maikli niyang buhay.
Pagkakataon ito para ipakita sa buong mundo
na nagkakaisa ang bansang British sa pagdadalamhati at paggalang.
Sumalangit nawa ang mga namatay,
at nawa'y ang bawat isa sa 'tin,
ay magpasalamat sa Diyos sa isang tao na nagpasaya ng napakaraming tao.
SA ALAALA NI VICTORIA STABLE 1955-2023
Tagapagsalin ng Subtitle: Xena Castillo