Hayun. Ang Fukushima Daiichi Nuclear Power Station.
Itong footage mula TOEPCO
ay nagpapakita ng lagay ng Fukushima Daiichi kaninang 7:00 a.m.
Dahil sa mataas na radioactivity,
hindi makalipad ang news helicopter sa ibabaw ng power station.
Footage ito na inilabas ng TOEPCO.
Ah! Hayun! Ang reactor building!
Bukod sa Unit 1 at Unit 3,
kita rin ang Unit 4.
May mga butas ang gusali dahil sa mga pagsabog.
Wala na ang mga pader, at framework na lang ang natira.
Kita n'yo ba? Nakapanlulumo ang eksena.
May mga nagtatrabaho pa roon, di ba?
At...
ilang dosena na lang sila.
FUKUSHIMA DAIICHI MALAPIT SA UNIT 2
Putsa!
Yamanishi! Pakibitbit nito!
Sige!
BATAY SA MGA TOTOONG PANGYAYARI
Pasensiya na. Mabagal.
Malala ang gumuho.
Gumagana pa ba ang truck?
Muntik ka na.
Kung naka-sampung minuto pa, ubos na ang fuel.
Bilis. Di tayo puwedeng magtagal.
-Mataas ang radiation! -Sige!
Heto na…
Hayan. Sige!
Ha?
Sandali lang.
Ha?
Masama ito.
-Ano'ng problema? -Kasi…
Bakit di gumagana? Puno naman ang tangke ng fuel.
Dapat umakyat ang tubig…
Sira ba ang pump?
Hindi ko alam! Subukan ko ulit.
-Bilis! -Sige!
Kumusta na?
TECHNICAL TEAM
Mayroon bang may karanasan doon?
Pasensiya na.
Hindi nila karaniwang gawain iyon.
Bukod pa roon, hiniram lang natin 'yung truck.
Oo nga.
Basta subukan pa rin hanggang sa sobra na ang radiation.
-Sige po. -Okay? Pag-iisipan ko.
Opo, sir.
Salamat.
Ituloy ang pagtutubig.
Pag-isipan n'yo.
Sobra siguro na umasang marunong ang mga inhinyero natin
sa paggamit ng fire truck.
Oo.
MUTSU CITY, AOMORI PREFECTURE TAHANAN NI UNIT 4 OPERATOR KIRIHARA
TOEPCO MUTSU CITY, AOMORI OFFICE
Si Kirihara ito.
Sige.
Kung gayon, nasaan na siya?
Sige.
Salamat sa pagbibigay-alam.
Nakita nila ang bangkay ni Koki.
Sa sunod na istorya,
magulo sa Narita International Airport matapos ang mga sakuna
dahil sa pagdagsa ng mga foreign national na gustong umuwi sa bansa nila.
Mula nang lumindol…
Punong Ministro,
nagsisialisan ang mga residenteng Amerikano.
Pinauuwi sila ng gobyerno ng US.
Bilang tugon, ginawa rin ng ibang mga bansa.
Magulo na sa Narita at Haneda airport.
PUNONG MINISTRO SHINJI AZUMA
Tawagan ang presidente ng US.
Opo, sir.
Punong Ministro! Nandito na siya.
Hi!
Hello!
Salamat sa pagpapaunlak.
Wala iyon.
Ipapakilala sana kita, pero walang oras.
Alam ko.
Saka di ako nagpunta para lang makipagkilala sa mga politiko.
Kailangan ko ang opinyon mo.
Kung magagawa man lang natin ang cold shutdown,
maiiwasan natin ang pinakamalala.
Pero ang problema…
Ang problema,
kung ano ang gagawin kung hindi makontrol ang mga reactor.
Naiintindihan ko kung bakit gusto mong pagtuunan iyan ngayon.
Kapag lubusang nakontamina ang Japan,
paano ang mga kritikal na institusyon ng gobyerno
at paano buuin ulit ang nasyon?
Mismo.
Siguradong alam na ninyong lahat ito,
pero kahit isang reactor lang ang magkaproblema, damay-damay 'yung anim.
Hindi mapipigil kapag nagsimula
dahil wala nang makakalapit.
Kapag nangyari iyon…
ano'ng magiging lagay?
LAWAK NG KONTAMINASYON NG RADIATION
'Yung nasa pulang bilog
ay nasa 170 kilometro mula sa Fukushima Daiichi.
Lahat ng mananatili roon ay mamamatay.
Sapilitan ang relokasyon.
Sunod, 'yung nasa dilaw ay mga lugar na 250 kilometro ang layo.
Dapat lumikas mula rito at bawal nang pasukin.
Makokontamina ito ng radiation,
at sa mga sunod na dekada, posibleng hindi matirahan.
"Hindi matitirahan"?
Pero pati Tokyo, Chiba, at Kanagawa.
Mawawalan silang lahat ng tahanan?
Oo.
Mga 50 milyong tao ang mawawalan ng tirahan.
Hindi lang iyon.
Maraming korporasyon din ang dapat lumipat.
Ang ekonomiya ng Japan ay titigil sa mga susunod na taon.
Halos sangkatlo ng lupain ng Japan
ang hindi magagamit nang ilang dekada.
Kung gayon, ang bansa ay mahahati sa Hokkaido at Kanlurang Japan?
Oo.
Katapusan na ng Japan.
FUKUSHIMA DAIICHI NUCLEAR POWER STATION
HULING EPISODE
Paglipad namin sa Fukushima Daiichi sakay ng reconnaissance aircraft,
247 millisieverts kada oras ang dosage sa himpapawid.
Nagpasiya akong imposible nang magtrabaho.
'Wag mong basta sabihing imposible.
May panganib ng kontaminasyon,
pero kung di matutubigan mula sa lupa,
pagpatak na lang mula himpapawid ang tanging paraan.
Tinatawag nang wasteland ng dayuhang press ang Japan.
Ipakita natin na kontrolado ito ng gobyerno.
Mag-isip ka ng paraan.
Kung nasa himpapawid ang mga helicopter
at nagka-hydrogren explosion ulit, babagsak sa pagsabog ang mga helicopter.
Lalala lang ang sitwasyon.
Kapag may giyera sa ibang bansa, tumutulong ang SDF.
Japan ngayon ang nanganganib.
Oras na para gampanan ng SDF ang totoong tungkulin nito.
SDF ang huling pag-asa natin.
Pagsikat ng araw, magpapadala ulit kami ng reconnaissance aircraft.
Susukatin namin ang radiation at magpapasiya kung posibleng magtrabaho.
FUKUSHIMA DAIICHI MALAPIT SA UNIT 2
Nakakapagtaka…
-Huy! Pahinging flashlight. -Sige.
Madilim masyado.
Huy, ilawan mo roon!
Ah, sige!
Ikinabit ko ulit ang fuse ng pump. Kumusta?
Hindi mabuti. Walang pagbabago.
Ilawan mo pa.
Wala akong makita.
Sige.
Ang antas ng tubig?
Hindi pa rin maganda.
Parang di pa rin tumataas.
Eh, ang presyon?
Ang presyon ng containment vessel
ay 730 kilopascals.
Ano'ng gagawin natin?
Kung di gagalaw ang mga fire truck, di makakapagpatubig.
Saan lumikas si Mr. Araki?
Ha?
Si Seiji Araki ng Japan Nuclear Security Service!
Titingnan ko agad!
FUKUSHIMA DAINI NUCLEAR POWER STATION EVACUATION CENTER
Mr. Araki, tumatawag si Station Manager Yoshida.
Bakit? Si Araki ito.
Ah! Mr. Araki!
Nakontak din kita.
Mahina pa rin ang signal ng cell phone.
Buti gumagana ang secure phone line.
Ano'ng kailangan?
Hirap kaming magpasok ng tubig sa mga reactor.
Aalamin ko sana ang pagre-refill ng tangke ng tubig
ng fire truck.
JAPAN NUCLEAR SECURITY SERVICE SEIJI ARAKI
Sa labas na gagawin, 'no?
Nakikita n'yo ang control panel?
Oo. Nakikita kapag may mga flashlight.
Ilan ang tao?
Apat na tao.
Sila lang ang naipadala ko.
Station Manager,
napakakomplikado ng gagawin.
Hindi sapat ang apat na tao.
Para sa walang karanasan,
para gawin nang madilim…
Hindi iyon posible.
'Wag mong sabihing imposible.
Madilim man o di pa nila nagagawa, kailangan na naming gawin!
Patawad.
Ipagpaumanhin mo.
Pero pakiusap...
sabihin mo sa akin kung paano gawin.
Pakiusap, Station Manager, di magandang ideya.
Hindi sa nagiging malupit ako.
Tingin ko talaga ay imposible.
Kahit ako, kinailangan ko ng kumpletong kagamitan
at masusing instruksiyon sa bawat hakbang mula sa mga superyor ko.
para matutunan iyon.
Hindi ako naniniwalang kayang gawin ng kahit sino sa unang beses.
Paumanhin, Station Manager.
Pupunta ako diyan.
Pahilingin mo ang TOEPCO sa presidente.
Sa pahintulot ng presidente,
makakarating ako agad diyan!
Di ko magagawa iyan.
-Ha? -Hindi,
hindi ko mapapahintulutan iyan.
Hindi ko maaaring hilingan sa iyo iyan.
Bilang kinatawan ng TOEPCO, di namin mahihiling sa mga partner company
na ilagay ang sarili
sa ganitong uri ng kapahamakan.
Oo.
Kami na ang bahala.
Mr. Araki, salamat.
Ang alok mong iyon
ay napakalaking bagay.
Paalam.
Puting usok! Galing ba sa Unit 4?
May umaakyat na puting usok.
Hindi pa kumpirmado kung mula sa pool ng gamit na nuclear fuel o hindi.
Nakikita ang puting usok. Inuulit ko…
-Tubig sa pool? -Oo.
Mukhang nagsisimula nang mag-evaporate ang tubig sa pool.
Ano'ng sabi ng mga nasa site?
Hayaan mo raw sana silang magpatuloy.
Ayaw nilang lumikas.
Sabihin mo ito.
Ano?
Sabihin mo, ituloy nila ang operasyon.
Opo, sir.
Ano na?
Hindi mabuti. Hindi pa umaangat ang tubig-alat.
Ulitin natin.
Sige! Isa pa!
-Sige. -Sige.
-Uy, pakibukas ulit. -Sige.
-Heto. -Sige.
Hindi pa rin?
-Isa pa. -Sige.
Mr. President, pakiusap.
Wala akong itinatago.
Wala kaming kuryente mula umaga,
kaya hindi namin maobserba ang lagay ng reactor.
Kapag inilikas lahat ng Amerikano,
maling mensahe ang ipararating nito sa mundo.
Kaya puwede mo bang pag-isipin muli?
Ginagawa na namin lahat para maayos ang sitwasyon
at kasama roon ang kaligtasan ng lahat ng mga Amerikano.
Inutusan ko ang Self Defense Forces na bumuo ng special unit ng 100,000 tao,
200 helicopter,
300 aircraft, at 50 barkong pandigma.
Ang ganito kalaking puwersa ay tutungo sa Fukushima.
Gusto niyang malaman lahat tungkol sa Fukushima Daiichi.
Magpapadala sila ng mga nuclear expert para sana umupo sa mga policy meeting.
Mahirap silang paupuin…
Alam ko!
Ang mga helicopter?
Ano't ano pa man,
dapat gawin natin lahat para mabago ang evacuation order ng US!
Nababawasan ang puting usok.
-Nababawasan? -Oo.
-Masama iyon. -Oo.
Ibig sabihin, nasasaid na ang tubig sa pool?
Iyon lang ang kongklusyon.
Di hihinto ang evaporation sa pagbaba ng temperatura,
pero sa lagay ngayon, mukhang hindi ganoon.
-Pakikonekta sa ground. -Sige.
Si Yoshida ito. Naririnig mo ako?
Si Kawakami ito.
Ah, Kawakami!
-Ikumpirma ang supply ng tubig! -Sige po.
Paumanhin.
Medyo natatagalan.
Wala iyon. Salamat.
Kumusta diyan?
Hirap ba kayo sa pump ng fire truck?
Wala pa ring dumadaloy na tubig-alat?
Magdamag naming sinusubukan, pero…
Pasensiya na.
Kawakami, tama na ang patawaran.
Kawakami?
Nakakainis.
Hindi naman ako takot mamatay.
Sa loob ng 25 taon…
Kasama ko na ang mga generator na ito.
Pero 'yung ganito kasimple, hindi ko magawa.
Nakakalunos.
Magtatrabaho na ulit ako!
Magandang umaga sa lahat.
-Gandang umaga! -Gandang umaga!
Ano'ng ginagawa mo rito?
Mr. Yoshida, dahil ayaw mo akong utusang pumunta,
nagkusa na ako.
Ano'ng ibig sabihin nito?
Hindi ito hiniling ng TOEPCO.
Bukal sa loob kong pumunta.
Kaya anuman ang mangyari, kahit mamatay man ako,
huwag mong isiping pananagutan mo.
Ako man ay may pamilya rin sa Fukushima.
Di ko puwedeng hayaan ito
sa kamay ng mga bagitong gaya mo.
Okay. Ano na 'yung pinakahuli?
May fire truck at pump sa bandang hilaga…
Ah.
Hindi pumapasok ang fuel…
-Ilang tao? -Tatlo ngayon.
Tatlo lang?
-Puwede rito. Ilapag natin. -Sige.
Isa, dalawa...
Mas manipis kaysa inakala ko.
Masasanggahan nito ang radiation?
Siguro.
Sabi ng mga science officer, mas epektibo ito kaysa lead.
May mga siwang. Dapat higpitan.
-Wala dapat hangin. -Pasensiya na.
-Sinunod mo ang instruksiyon? -Oo.
Commander!
Bumalik ang reconnaissance craft.
91 metro ang taas mula sa lupa,
87.7 millisieverts kada oras ang dose.
Puwedeng magtrabaho nang 40 minuto ang bawat helicopter.
Ang Unang Helicopter Brigade ay handa nang umalis.
Ang antas ng tubig
ay minus 1,450.
Maliit na pagbabago, pero sa wakas, tumaas na.
Alalahanin naman natin ang pool.
Oo.
Dapat makapasok ang tubig
sa ika-5 palapag ng reactor building.
Station Manager Yoshida, rinig mo ako?
Bakit?
May dumating na inquiry sa head office.
Tatlong kompanya ng konstruksiyon.
Tungkol saan? Medyo busy kami…
Kapag gumagawa sila ng gusali,
gumagamit sila ng pumper sa pagbuhos ng semento.
Baka daw magagamit sa pagpapasok ng tubig.
Ano sa tingin mo?
Gaano kahaba?
50 metro.
Kaya raw ang 15 palapag.
Ipadala agad ang mga iyon!
May mga kailangan munang baguhin.
Sinabi na namin sa manufacturer.
Sa pagpapadala riyan, magpapatulong kami sa pulis at MLIT
para maihatid diyan nang walang hintuan.
Maraming salamat!
Ituloy n'yo lang.
…walang senyales na lalala at mukhang hindi makakaapekto sa paglipad.
Gayunpaman, inaasahang malakas ang hangin mula kanluran
at dapat mag-ingat.
Sa pagpasok at pagbuhos ng tubig, wala pang pagbabago mula kahapon.
Titingnan natin ang direksiyon ng hangin
bago pumili ng gagamiting holding area.
Oo, si Iguchi ito.
Roger.
-Simulan na ang misyon. -Roger.
Unang Helicopter Brigade, ika-104 na Tactical Fighter Squadron,
simulan ang misyon!
Simulan ang misyon!
Sige!
Sige pa!
Tigil!
Sige, i-secure ang sasakyan!
Roger!
Bubuksan ang bagong liaison office sa Opisina ng Punong Ministro.
Bilang hindi natin mapapaupo sa policy meeting ang mga Amerikano,
ipinapakiusap namin na ilapit lang sila para mabilis ang komunikasyon.
Mula kay Ministro Matsumoto?
Oo.
Nakikipag-ugnayan din kami
sa US Assistant Secretary of State at US ambassador para sa tulong.
Kumpirmado ang target.
Kahawig ng Hiroshima Atomic Bomb Dome.
Malakas ang timog-kanlurang hangin.
Malapit na tayo
sa ibabaw ng target.
Ihanda ang pagbuhos ng tubig!
Kumpirmado ang target.
Ibuhos ang tubig!
Buhos na.
Nagbubuhos na ng tubig…
Tapos na.
Kumpleto na ang paghahatid ng tubig. Alis na.
9:52 A.M. PANGALAWANG PAGBUBUHOS NG TUBIG
Sapat na ba ito?
Eh 'yung Giraffe pump?
FUKUSHIMA DAIICHI REACTOR BUILDING NG UNIT 4
Umabot!
Magpatubig na.
Simulan ang pagtutubig.
FUKUSHIMA DAIICHI REACTOR BUILDING NG UNIT 1
Sige!
Mr. Araki!
-Maayos na ang fire truck! -Talaga?
Iyon ang unahin natin.
Bantayan mong mabuti roon.
-Gumagana ba lahat? -Oo!
Sige!
-Gumagana ba lahat? -Oo! Maayos lahat!
Mabuti!
Ayos.
Marami nang tubig ang nakakapasok.
Tumaas na rin ang antas.
Naibalita sa akin na lumalamig na?
Oo. Nakakakita na kami ng mga senyales
na nagsi-stabilize na ang reactor.
Lubos ang respeto ko sa mga lalaki at babae
ng Self Defense Forces na matapang na lumaban sa ground
at sa mga empleyado ng TOEPCO sa site.
Handa ang United States na gawin lahat para tulungan ang Japan.
Kung may maitutulong kami, sabihan n'yo lang kami.
Nagpapasalamat ang bansa namin sa kabaitan
ng pinakamalakas naming kaalyado.
Puwede n'yo bang kanselahin ang evacuation order?
Paumanhin, Punong Ministro.
Kahit nauunawaan ko na
ang pagsisikap ng bansa mo para maayos ang sitwasyon,
hindi namin basta mababawi ang evacuation order
at gusto ko pa ring lumikas ang mga Amerikano sa 80-kilometrong radius
ng Fukushima Daiichi.
Isang oras na nang simulan naming gamitin ang Giraffe sa pagpapasok ng tubig.
100 toneladang tubig na ang naipasok namin.
Totoo iyan?
-Oo. -Ayos.
Aba, aba.
-Mahusay. -Salamat.
HEAD OFFICE EMERGENCY DISASTER RESPONSE HEADQUARTERS
Head office! Lindol! Medyo malakas!
Ang Giraffe?
Kumusta sa site?
Tumumba ba sa lindol ang Giraffe?
Tinitingnan na namin.
Sandali…
Nagpapayo ng paglikas ang gobyerno ng US,
pero nilinaw ng embahada na pag-iingat lang ito.
Itinalaga ng America ang paglikas sa radius na 80 kilometro,
pero 30 kilometro pa rin ang sabi ng gobyerno ng Japan.
Sigurado bang ligtas tayo?
Alam ba nila kung gaano kahirap palawakin ang zone?
Paano ililipat ang matatanda at may sakit?
Maganda kung magbabakas ng impormasyon ang Japan at US,
at magtutulungan dito.
Ah, ang totoo niyan,
dahil sa pag-aatubili ng gobyerno ng Japan na magbahagi ng impormasyon,
kaya tila pigil sa pakikipagtulungan ang mga Amerikano.
May mga ulat na ang administrasyon
ay tumanggi sa makabagong cooling units na alok ng mga Amerikano.
Sa mga ganitong panahon pinakaimportante ang alyansang US-Japan.
Bakit ayaw ng gobyerno…
Umaayos na ang mga bagay-bagay. Bakit ginugulo pa ng media?
Ano 'yung sa mga makabagong cooling unit?
Kung may ganoon sila, gusto kong makita.
Saan galing ang kuwento?
Tinanong namin ang gobyerno ng US,
pero sabi nila, walang basehan ang ideya na nag-alok sila ng cooling unit.
Mukhang haka-haka lang iyon
Sa pag-atake siguro sa kapalpakan ng gobyerno
nararamdaman ng media na may ginampanan sila.
Ano't ano pa man,
tiniis ng gobyerno ang mga pambabatikos.
ITINAGONG MGA HINDI KANAIS-NAIS NA KATOTOHANAN
Ang totoo, sa kabila ng pinapalabas ng media,
bumilis ang kooperasyon ng America at ng Japan mula sa araw na iyon.
Sa baybayin ng Miyagi prefecture, may pitong naval vessel,
kasama ang aircraft carrier na USS Ronald Reagan,
at mga helicopter bilang suporta.
Bukod pa roon,
kasama ang mahigit 200 nuclear expert, 10,000 unit ng hazmat suit,
30,000 dosimeter,
at maraming iba pang kagamitan
ang ipinadala sa Japan.
Ayos lang ang Giraffe!
Walang napinsala ang lindol!
Ayos ang pagpasok ng tubig!
-Sige! -Ayos!
Gaano karami na?
Mga 150 tonelada. Tumaas na ang tubig sa 3.7 metro.
Salamat sa Diyos!
Ayos.
Salamat.
Walang tigil kaming nagpasok ng tubig,
sa tulong ng maraming mabubuting tao.
Sa joint headquarters, binuo ang apat na project team.
Hindi lang TOEPCO, pati METI, foreign ministry,
ahensiyang pangkaligtasan, pulisya,
Fire and Disaster Management Agency, at SDF
ay nagsama-sama para sa kabuuang 200 tauhan.
Nabuo ang sistemang may kakayahan sa organisadong pagtugon.
Waguri!
Hindi ito puwede. Ulitin mo!
Pasensiya na. Gagawin ko agad!
I-flip ang breaker switch.
Sige.
Bakit nag-stabilize ang mga reactor matapos mawalan ng kontrol?
Sa huli, hindi malinaw sa amin ang kasagutan.
Parang wala kaming magawa.
Kami mismo ang bumuo sa nuclear power station,
pero nang nawalan ng kontrol,
hindi namin alam ang gagawin.
Nagpatuloy lang kami
sa pagbubuhos ng tubig.
Nagbomba kami ng tubig sa mga tubo papunta sa core ng reactor,
nagbuhos mula sa taas…
at nag-spray sa mga gusali mula sa labas.
Paulit-ulit naming
ginawa ang mga iyon.
Okay, dalawang kamay.
-Mahusay lahat. -Salamat, sir.
-Hello. -Magaling.
-Mahusay. -Ikaw rin.
Mr. Maejima, maupo ka.
-May dinaramdam ka ba? -Wala.
-Maayos ka? -Oo.
-Maayos ang lahat. -Salamat.
Hello. Punta ka sa power generator team.
Dahil sa mga iyon,
nakaligtas ako.
May litrato kami. Puwede n'yong tingnan?
Oo.
Siya nga iyan.
Koki!
Nandito kami!
Iuuwi ka na namin!
Uuwi na tayo.
Nilamig ka siguro.
Ang tagal mong naroon.
Tapos na.
Koki!
Mahusay ang ginawa mo.
Napakahusay.
LIBING NI KOKI KIRIHARA
Sa kasagsagan ng aksidente,
dalawang empleyado ang namatay.
Noong ika-6 ng Abril,
idinaos ang libing para kay Koki Kirihara na namatay sa basement ng Unit 4.
SA NGALAN NG MGA KAIBIGAN SA NGALAN NG TOEPCO
Marami sa amin
ang hindi nakapagbigay-galang.
Wala kaming tigil na nagtrabaho sa mga reactor cooling unit
kahit ang Marso ay naging Abril na.
Ang mga taong isinusugal ang buhay mula pa noong ika-11 ng Marso
ay buong buwan na hindi nagpahinga.
Nasubok ng isip at katawan namin ang bagong limitasyon ng pagod
at hindi na kami nagugulat kahit may dugo ang ihi.
Kung babalikan, paano ba ito nagsimula?
Noong 1950s,
sa pagtanggap ng Japan ng pagkatalo sa World War II
at pagkamit ng kamangha-manghang paglago ng ekonomiya,
kinailangang bumuo ng malakihang enerhiya.
Ang isang gramo ng nuclear fuel uranium 235
ay makagagawa ng enerhiyang katumbas ng tatlong toneladang uling.
Talaga namang
enerhiya iyon na mas malakas nang tatlong milyong beses.
Naniwala ang mga Hapon na habambuhay ang paglago ng ekonomiya.
Nakakita sila ng pag-asa sa enerhiyang ito ng kinabukasan.
BAGONG ENERHIYA PARA SA KINABUKASAN
Pinatag ang mga burol,
naglubog ng mga bulwark sa karagatan,
at binungkal ang masaganang Chojahara sa Hamadori region ng Fukushima
para magtayo ng power station.
Electric power station na magsisilang sa enerhiya ng kinabukasan.
Ngayon, pagkalipas ng 40 taon,
ang sunod naming gagawin ay baklasin ang mismong power station na ito.
Noong itinatayo ito,
sino'ng mag-aakalang darating ang panahon
na kusa naming sisirain itong tanglaw ng pag-asa
na nagbigay-daan sa enerhiya ng kinabukasan.
Bukod doon,
ang oras na kailangan para mabaklas ito ay tinatayang 30 o maaaring 40 taon.
Ang mga gumuho dahil sa hydrogen explosion
ay matataas ang antas ng radiation,
kaya hadlang na para sa mga tao.
Kahit ngayon, marami sa hindi pa nagagamit na nuclear fuel
ay nasa loob pa rin ng mga reactor.
ENERO 2017
Noong nawalan ito ng cooling,
naglabas ito ng matataas na temperatura
na sabay-sabay na tumunaw sa fuel
at humalo sa pagkatunaw ng mismong reactor,
kaya naipon pareho sa sahig ng reactor.
Tinatawag na "nuclear debris",
ang pinagsamang radioactive material
ay daan-daang tonelada.
Siyempre, hindi puwedeng lapitan ng tao.
Gayunpaman,
sa tindi ng radioactivity nito,
ni hindi ito maobserbahan kahit sa tulong ng mga robot.
Tinatayang ang radioactive dose nito
ay 70 sieverts kada oras.
Hindi 70 millisieverts.
70 sieverts.
Ayon sa isang pag-aaral, matapos ang atomic bomb sa Hiroshima,
isang sievert ng radiation ang nasukat
sa 1.5 kilometrong layo.
'Pag nanatili nang isang oras sa primary containment vessel ng Unit 2,
dadanas ang tao ng radioactive dose
na 70 beses ang taas.
PEBRERO 2019
Kamakailan, nalaman namin
na puwedeng ilipat ang debris.
Pero iyon lang ang alam namin.
Hindi pa namin alam kung paano huhukayin o kung saan iiimbak.
Ang pagtukoy kung paano idi-dispose
ay malabo pa.
Di pa namin alam kung gaano katagal i-decommission ang mga reactor.
Inabandona ng mga residente ng Hamadori sa Fukushima ang tahanan nila
at napilitang lisanin ang bayan nila.
117,000 tao ang inilipat
at sampu-sampung libong bahay ang naiwang walang tao.
ENERHIYANG NUCLEAR PARA SA MALIWANAG NA BUKAS
Nawalan ng may-ari ang mga hayop
at nasawi lahat.
Sa kabilang banda, naging mas masigla ang maiilap na hayop.
Ang teritoryong sinakop ng mga tao noong simulan ang konstruksiyon
ng power station noong 1966, ay binabawi na ulit ng mga hayop.
Apatnapung taon na ang lumipas
nang patagin namin ang mga bundok,
tinayuan ng pader ang karagatan,
at pinagkaitan ng tirahan ang maiilap na hayop.
Ngayon, mga tao naman
ang nawalan ng tirahan.
Marahil dahil mas malinis ang hangin 'pag kaunti ang kotse,
malinaw ang langit sa gabi
at mas maganda ang kinang ng mga bituin.
INIINSPEKSIYON
BAWAL DITO
20 KM PAPUNTANG FUKUSHIMA DAIICHI NUCLEAR POWER STATION
Napaisip ako
kung paano kung bumalik sa dati ang Fukushima.
Pero hindi ganoon ang nangyari.
Malawak ang pagkalat ng malagim na pamana.
Ang malalaking artipisyal na estruktura
na tinawag namin noon na "maliwanag na kinabukasan",
ngayon ay pamanang problema
na kailangang harapin sa mga susunod na dekada.
Walang binatbat ang sangkatauhan sa kalikasan.
Sa harap ng magandang kalangitan at karagatan ng Fukushima,
abala ulit kami ngayon
dahil kailangan naming linisin
ang pinsalang idinulot namin.
Sige!
Sige pa!
Ayos na!
Ang higit sa 1,000 puno ng cherry
na itinanim sa bakuran ng estasyon
ay pinagmumulan pa ng kontaminasyon
at karamihan ay pinutol na.
Mga 400 lamang ang mananatili.
Ano pa ang natitirang dapat kong gawin?
Sa natitira kong oras…
Sa natitirang oras…
Oo.
Bilang na ang mga araw ko.
Pagkatapos ng aksidente, sinakop ng kanser ang katawan ko.
Nasa stage three ako.
Magiging mahirap daw ang gamutan.
Sabi ng media, dahil daw sa radiation poisoning
at may kinalaman sa sakunang nuclear,
pero ang sinisisi ko ay stress ng pagresponde sa aksidente
at ang maraming taon ng paninigarilyo.
Marahil ang magagawa ko
ay ipagbawal ang tabako
sa seismic isolated building.
Balik sa kuwento.
KOMITE SA PAG-IMBESTIGA NG AKSIDENTE
Sa natitira kong oras,
ang magagawa ko
ay sabihin sa mga susunod na henerasyon ang tungkol sa sakuna.
Natural, wala akong masyadong masasabi.
Gayunpaman,
makapag-iiwan ako ng record
ng karanasan ko rito sa Fukushima Daiichi Nuclear Power Station.
Naroon ako noong araw na iyon.
Nakita ko ang nangyari.
Narinig ko ang mga tunog, naamoy ang mga amoy,
at naramdaman ang takot.
Ang mga naroon lang
ang makapagkukuwento.
Masasabing
iyon ang responsibilidad ng mga kasama roon.
Kaya dapat kong ipasa ang nalalaman ko.
Kaya naman
hindi pa ako puwedeng mamatay.
Nagpasiya ako, na sa kaunti pang panahon,
na mabuhay pa.
TO-OH ELECTRICITY POWER COMPANY STATION MANAGER
Ang mga sagot mo sa amin ngayong araw,
depende sa sitwasyon,
ay maaaring mailabas sa publiko sa sarili mong mga salita.
Ayos lang sa iyo?
Ayos lang sa akin.
Noong Hulyo 9, 2013, dalawang taon matapos ang aksidente,
si Station Manager Masao Yoshida ng Fukushima Daiichi Power Station
ay pumanaw sa edad na 58.
Inilabas ang testimonya niya ng aksidente bilang The Yoshida Testimony.
Kasama ng Fukushima Nuclear Accident Analysis Report ng TEPCO,
naging hindi matatawarang record iyon ng aksidente sa nuclear power station.
Ang mamamahayag na si Ryusho Kadota
ay nag-interbiyu ng mahigit 90 tao na rumesponde sa aksidente.
Nalimbag ang mga natuklasan niya
sa kanyang librong, On The Brink: The Inside Story of Fukushima Daiichi.
Batay itong series sa The Yoshida Testimony,
Fukushima Nuclear Accident Analysis Report,
at sa On The Brink: The Inside Story of Fukushima Daiichi.
Para bigyang-pugay ang mga taong naroon, matapat naming isinadula
ang hirap, takot, at mabigat na responsibilidad nila
habang pinaikli rin at ginawang dramatiko
ang ilang pangyayari at tauhan sa hulma ng istoryang naratibo.
Sa kasalukuyan sa 2023,
hindi pa rin nareresolba ang aksidente sa Fukushima Daiichi Nuclear Power Station
at patuloy pa rin ang pagde-decommission.
Tagapagsalin ng Subtitle: Moonnette Maranan