Sino si Veerappan?
Siya ang asawa ko.
Ano'ng pinakanagustuhan mo sa kanya?
Kapag may tapat sa kanya,
handa niyang ibuwis ang kanyang buhay.
Kapag may tumraydor sa kanya,
talagang handa siya pumatay.
Wala pang mga kaganapang tulad nito
sa kasaysayan ng makabagong mundo.
Wala pang tao, o kriminal na tulad ni Veerappan.
Umabot na sa 119 na tao ang pinatay ni Veerappan at mga gang member niya.
Sa kabila ng dekadang ginagawa ng dalawang estado para madakip ang kriminal,
lagi siyang nakakalusot.
Isa itong problema ng buong bansa.
Ginagawa namin ang lahat para madakip ang grupo ni Veerappan.
Paanong dalawang estado na ang nahihirapan sa kanya?
'Di ito pagrerebelde, hindi terorismo.
Ang ginawa ni Veerappan ay natatangi.
Isa siyang mabangis na hayop na nag-anyong tao.
Ang panunugis sa kanya'y naging pinakamahaba,
at pinakamagastos na panunugis sa buong India.
"Dapat mahuli si Veerappan sa kahit anong paraan," sabi nila.
Subukan n'yo! Manahimik kayo, mga lintik.
'Di na babalik nang buhay ang pumupunta rito para hulihin ako.
UNANG KABANATA ANG HARI NG KAGUBATAN
Noon, kaunti pa lang ang nakakita kay Veerappan.
Pero kalat ang balita tungkol sa kanya.
"Nanunugis ng elepante si Veerappan."
"Dalawa na ang napatay niya."
"Kaya hinahanap siya ng forest officials at ng kapulisan."
"Nakakatawid siya sa mga bangin."
"Di siya nahuhuli."
Isang beses, nanatili ang gang
sa libis, malapit sa bahay namin.
Habang naglalakad, hawak-hawak niya ang baril nang ganito.
Lalakad siya nang may baril,
at sinusundan siya ng 15 hanggang 20 sa kanila nang nakapila.
Lahat may baril.
Ang ganda nilang tingnan.
May malaking punong albizia at nasa likod ako noon.
'Di ako nagpakita.
Bigote niya lang ang nakita ko.
Sabi niya, "Muthu, halika."
Kinilabutan ako no'n.
Nagtaka akong alam niya ang pangalan ko.
At bakit kakausapin niya ako.
"Muthu, halika. May itatanong ako."
"Iniisip kong pakasalan ka. Ano sa tingin mo?"
Sabi niya, "Kapag tumanggi ka,
wala na akong ibang titingnang babae sa buhay ko."
"Gagawin kong bato ang puso ko."
Natunaw ang puso ko sa sinabing niyang 'yon.
ASAWA NI VEERAPPAN
Ilang taon ka no'n?
Siguro nasa 14 o 15 taong gulang.
Labinlimang taon.
Ilang taon siya?
39 taong gulang siya.
'Di ko inaasahang ito ang magiging landas ng buhay ko.
Paglagpas ng Kollegal, naroon ang kagubatan ng MM Hills.
Malalalim na bangin, bundok na balot sa kagubatan,
ang 'di maarok na lalim ay naririto…
May mga lugar na wala pang nakakarating kahit sino.
At sa lugar na ganito,
naroon ang mapapanganib na kriminal ng India.
Unang beses ko ito sa investigative journalism.
Natagpuan ko ang Gopinatham, ang pinagmulan ni Veerappan.
Isang probinsya sa dulo ng Karnataka at Tamil Nadu.
Pero walang gustong makipag-usap tungkol kay Veerappan.
-May alam ka… -Wala akong alam sa kanya.
-Ayaw ko siyang pag-usapan. -Kung may alam ka, sabihin mo sa akin.
Wala kaming alam sa kanya.
May kamangmangan,
kahirapan,
kagutuman,
at ang paraan lang para makaalis
ay samantalahin
ang malaking yamang gubat sa kapaligiran.
Kay Veerappan, gano'n nagsimula ang lahat.
Tungkol sa krimen sa kagubatan…
Krimen sa kagubatan?
Walang papantay kay Veerappan.
Krimen sa kagubatan, sa mga hayop, si Veerappan ang namumuno.
Baka ang namumuno sa limang dekada, o anim na dekada.
At sa kasamaang palad, ako ang DFO,
'District Forest Officer', sa gubat na 'yon.
Kapag pinagsama-sama, aabot ng 15,000 square kilometer area
ang hawak ni Veerappan.
Paano siya naiiba sa ibang mga ilegal na manunugis?
Ang paniniwala niya. Buo ang loob. Ang kawalan ng takot.
Siyamnapu't siyam sa isang daan
'di lalapit sa mga elepante.
Pero si Veerappan, talagang lalapit sa elepante.
Si Veerappan ang unang bumaril ng elepante
mula Gopinatham Village.
Bumuo siya ng grupo.
Nagsimula siyang kumita. Unti-unti, naging pinuno.
GANG NI VEERAPPAN
Sa lokal lang kami noong una.
Habang lumalaki ang grupo namin,
at lumalaki rin ang kita.
Kailangang mamatay ng mga elepante.
Wala kaming pag-aalinlangan.
Kumpyansa siya dahil sa muzzleloader,
'di sigurado ang bawat tira mo.
'Di ka siguradong tama ang tatamaan ng tira mo.
Kapag maganda, ipuputok niya.
Sa ulo o sa puso.
VEERAPPAN S/O KOOSE MUNISAMY
EDAD 35 TAON, GOPINATHAM, KOLLEGALA TALUK
Matindi ang pagiging kriminal niya.
Baka nasa 1,000 na ang napatay niyang elepante.
At may panahon sigurong, inamin niya na sa sarili niya,
na walang nang pangilan sa kagubatan.
Pinatay niya na lahat.
At kung mayroon mang pangilan, nasa sinapupunan pa ng ina.
Sa isang banda, dapat nang pigilan. 'Di na mapapayagang magpatuloy pa.
No'ng mga araw na 'yon, sinasabi sa akin ng namumuno,
"Mr. Singh, bakit 'di ka bumuo ng grupo, mga 200 na tao,
at paligiran n'yo siya?"
Natawa lang ako. 'Di pa nila nakikita ang lugar.
Malawak na gubat, sinasabi ko sa 'yo. Malaking gubat.
Para kang naghanap ng karayom sa dayami, hindi mo mahahanap.
Bale, ano'ng paraan? Ano'ng gagawin? Alin ang daan?
HINIHINALANG ILEGAL NA MANUNUGIS NG ELEPANTE
"Gumawa tayo ng grupong tutulong kumalap
ng impormasyon kay Veerappan."
Para makakilos at mahuli na siya.
Ilan sa nakuhang baril ng pulis ay binigay sa kalabang grupo.
Bakit? Para kung kailangan, patayin n'yo si Veerappan at sabihin sa amin.
Pero krimen 'yon, tama?
Totoo. Krimen nga 'yon.
At… Ilegal 'yon. Talagang ilegal.
Pero paano ka maaalisan ng tinik sa lalamunan,
kung 'di mo susungkitin ng tinik?
Papatay lang kami kapag nagigipit na.
May pondo sila.
Suporta ng awtoridad. Lakas.
Baril lang sa amin.
Lahat sila pinatay ni Veerappan.
At tinapon ang katawan sa ilog Cauvery.
Walang natagpuan.
Magulo ang panahong 'yon.
Sobrang gulo ng panahong 'yon.
Ang sinumang lumakad sa mga lugar na 'to ay sumusuong sa kamatayan.
Ang forest department ay palaging
humihingi ng tulong sa kapulisan.
"Kapag 'di n'yo kami tinulungan, di na makokontrol ang sitwasyon."
Pero walang ginawa ang mga pulis.
Parang ang buong lugar ng MM Hills
ay private preserve ni Veerappan.
Ang mga puno ng sandalwood ay pag-aari ng estado.
Malaki ang demand sa nakalalasing na amoy nito
at mahalagang langis sa buong mundo.
Nagkataon naman, ang mga punong ito
ay malagong-malago sa kagubatan ng MM Hills
at si Veerappan, madaling naging
namumuslit ng sandalwood mula sa manunugis ng elepante.
Alam ng grupo ang buong kagubatan,
kung saang burol mayroong sandalwood.
Lahat ng tao sa baryo ay tinawag at pinadala sa gubat.
May mga araw na 100 sila, may mga araw na 300 na tao.
GANG NI VEERAPPAN
May dumadagundong na ingay sa buong lugar.
'Pag dumating ng sasakyan at nakargahan,
sabi ko sa drayber,
"Pulis man 'yan o forest department,
kapag pinara ka, bagalan mo, pero huwag kang hihinto,
at kapag humarang sila, sagasaan mo lang ng truck."
"Kapag hinabol tayo, may baril naman tayo, bahala na."
Pagkatapos, 400,000, 500,000, 600,000,
unti-unti, dumami pa ang karga.
May mga bago kaming damit.
Nagpapabango na nga rin sila,
mula no'ng pumasok ang pera.
Kung gugustuhin ni Amo, bibigyan niya kami ng mga truck.
Bus. Helicopter. Siguro marami siyang yamang nakuha.
Mas maraming napuslit, mas sumisikat siya.
Tinawag siyang "Hari ng Gubat",
"Haring Veerappan," "Tagapuslit ng Sandalwood."
Ito ang mga tawag sa kanya.
May ganito pa ba sa Tamil Nadu?
Wala, wala pang nangyayaring gano'n noon.
Siya nga ang Hari ng Gubat.
Nakikisama sa lahat ng uri ng tao
nang walang pangmamaliit.
Galing sa iba't-ibang caste ang miyembro. Ako ang pinakabata.
GANG NI VEERAPPAN
Maraming tao, maraming pagkain,
naging isang baryo na 'yon.
May mga tao sa bawat sulok.
Sundalong may baril kahit saan.
At dahil nasa sentro,
lahat ng problema dadalhin kay Veerappan.
Ang natagalan sa korte,
dinadala kay Veerappan para sa hustisya.
Kapag may bisita siya,
ang unang tanong niya ay, "Kumain ka na?"
Nagutom siya no'ng kabataan niya.
"Ano'ng gagawin mo sa gano'ng pera?"
"Ibibigay sa nangangailangan."
"Ang mahirap ay naghihirap, ang mayaman, yumayaman."
"Nakakalungkot," sabi niya.
Lahat ng mga taong nakatira sa burol,
tinitingnan si Veerappan bilang "anghel ng gubat."
Humahalik sila sa kamay niya. Lalaki at babae, niyayakap siya.
Ganito niya kinukulot ang bigote niya.
Kukulutin niya ang bigote niya at ngingiti nang ganito.
Lagi niyang kinukulot ng kamay niya ang bigote niya.
Kailangan laging malago ang bigote niya,
kasi, kapag may-ari ka ng lupain sa isang baryo,
dapat malago ang bigote mo.
Simbolo 'yon ng awtoridad, lakas, at pagiging mataas.
Naging mahalagang bahagi na ng pagkatao niya ang bigote.
Bakit sinusunod siya ng mga tao?
Dahil ba sa baril, o sa salita niya?
Dahil sa integridad niya.
Tinutupad niya ang pangako niya.
Binibigyan niya ako ng pag-asang
balang araw, mamumuhay kami ng normal sa lipunang ito.
Sabi niya sa akin, "May nakita akong lupain sa Assam."
"Pinuntahan ko ang lupain at bumalik ako."
"Kapag binenta ko ang natirang sandalwood, makakaipon tayo ng pera para sa atin."
"Puwede tayong magtago r'on."
"Oras na mabenta natin ang mga sandalwood, lalayas tayo."
Kaya sa anim na buwan, pinutol ang mga sandalwood.
At halos wala nang sandalwood sa gubat.
Ang ibang puno, nakatayo pa rin sa gubat.
Sandalwood lang ang ubos.
Sa unang pagkakataon,
sumuporta na ang pulis sa forest department,
Matagal kaming naghanda.
Higit dalawang buwan.
Dahil isa lang ang tsansa namin.
"Punteryahin natin ang sandalwood. Kumpiskahin natin."
Gusto niyang patago lang ang kasal na niya.
'Di ko nararamdaman ang labis na kasiyahan sa kanya.
May inaalala siya.
Noong tinatali na sa leeg ko
ang kordon pangkasal, nagkaroon ng barilan.
Pag-uwi namin, may lalaking galing Palar na nagsabing,
"Tiyo, umatake ang kapulisan ng Karnataka at Tamil Nadu,"
at wala kaming nagawa."
"Kinuha nila ang mga kahoy at sinunog ang mga truck."
Planadong maigi ang pag-atake,
nakumpiska ng awtoridad ang 65 metrikong toneladang sandalwood.
Hanggang sa ngayon,
iyon ang pinakamalaking timbang ng nakumpiskang sandalwood sa kasaysayan.
Ang emperyo ni Veerappan
na nagsisimula nang mabuo at lumago, ay gumuho.
Sa kanila lang ba ang kagubatan? 'Di ba't sa amin din ito?
Kung may trabaho sila para sa tagabaryo,
bakit pa nila ginagawa ito?
"Gagawa ka ng kama gamit ang sandalwood para sa chief minister."
"Saan galing ang kahoy?"
"Kapag ikaw ang gumawa, hindi 'yon mali."
"Pero kapag para sa ikabubuhay ko, bakit sinasabi mong mali?"
'Yon ang lagi niyang tanong.
"Patayin ang mga forester at ang mga pulis na haharang sa atin."
"Tutuloy ba ako?"
"Hayaan mo ako't tingnan kung gaano karami ang papatayin ko."
Inatake ng bandido ng gubat at namumuslit na si Veerappan ang jeep ng pulis,
apat na pulis ang namatay at lubhang sugatan ang dalawa pa.
Pinsan, gabi noon nang dumating sila. Madilim noon.
Galit na galit ako at gusto ko silang pulbusin hangga't maaari,
Sinusubukang umatras ng jeep. Pinagbababaril pa rin namin sila…
Napakaraming nagkalat na dugo. Nagsisisigaw ang mga pulis.
DINAGSA ANG VAN NA MAY DALA NG KATAWAN NG MGA PULIS
Nang marinig ko ang nangyari,
Nagulat ako. Nagulantang.
Lumakas ang loob ng isang tagabaryo
na haharapin niya mismo ang puwersa ng mga pulis.
Bago ito para sa amin.
Napilitang umaksyon ang gobyerno ng Karnataka.
BAGONG ESTRATEHIYA, KAILANGAN MATAPOS ANG AMBUSH
At agad-agad bumuo ang estado ng Special Task Force
para dakpin si Veerappan.
Tinatawag itong STF.
Nagsimula ang panunugis.
Dalawampu't limang opisyal na nakasakay sa helicopter.
Tumawid kami sa Gopinatham.
At ang ilog na makikita ay ang Cavery River.
Mababa ang lipad ng helicopter, tumatakbo ang mga elepante.
Mga bison, tumatakbo rin.
Parang English na pelikula, Rambo na pelikula.
Parang lugar ng digmaan.
Mayroong mounted LMG ang mga tao.
At napapaligiran ng sako ng buhangin.
At hindi, 'di ako kinakabahan.
Pero iniisip kong malala ang nangyayari rito.
Kilala akong matatag.
May natagpuan akong sikat na kasong pagpatay sa Bangalore City.
May binaril akong kilalang kriminal sa underworld ng Bangalore City.
Sinasabi ko ito kasi, gumawa ako ng pangalan sa departamento.
Sikat ako bilang isang pulis.
Kaya siguradong kaya ko ang taong ito, si Veerappan.
Iniisip namin,
'pag sinuyod ang gubat, makikita namin si Veerappan
at mababaril o madadakip.
May gang siya, grupo ang kasama niya.
May ilang mga babae, kasama rin si Muthulakshmi.
Parang habulan ng pusa't daga.
'Yon ang simula.
Unti-unting kumalat ang balita.
May dalawa o tatlong araw akong nagtatago 'pag nakakita ako ng pulis.
Nagbabahay-bahay sila at nagtatanong tungkol kay Veerappan.
Dinala niya ako sa kabila ng ilog
at isang linggo kaming nasa burol.
'Yon ang unang beses na nakasama ko siya sa gubat.
Sa loob ng dalawa o tatlong araw,
napuno ang mga panaginip ko ng mga elepanteng humahabol sa amin.
Sabi ko, "Kapag namatay ka, mamamatay rin ako."
"Kapag tumalon ka sa bangin, handa rin akong gawin 'yon."
May nakikita akong liwanag.
Nagkaroon ako ng pag-asa.
Akala ko sa loob ng isang taon, mahuhuli na namin si Veerappan.
Isa itong Darwin theory, matira matibay.
Pero 'di namin alam kung gaano kahirap ang operasyon.
Kapag tag-init, talagang walang tubig.
Walang tubig.
Dinidilaan namin ang hamog sa damo tuwing umaga.
At kapag taglamig, sobrang lamig naman.
Ang hamog ay parang ulan.
Kasi hindi kami mga sundalo, na nagsanay nang matindi para sa lugar.
Galing kaming Bangalore.
Kaya nahirapan kami sa gubat.
Gusto nilang lahat na subukan ang suwerte nila.
Lahat sila. Akala nila…
"Ano'ng tipo ka?"
"Di mo nahuli si Veerappan? Pupunta ako sa ganitong araw."
"Isang linggo, mahuhuli natin si Veerappan."
Pupunta sila,
magkakampo,
magbibihis,
babaguhin ang istilo,
at mabibigong hulihin si Veerappan.
MAKAKATAKAS PA RIN BA SI VEERAPPAN?
Para hulihin ang kriminal, may dalawang paraan.
Habulin mo siya. Puntahan ang lokasyon, tugisin.
Ang isa pa ay, pasukuin siya.
Paano siya pasusukuin? Dapat gamitan mo ng isip.
At sa bagay na 'yan mababanggit
ang senior forest officer na si Srinivas.
Si Srinivas ay interesadong baguhin ang mga tao.
May pagka-Gandhi siya.
Babaguhin niya ang mga tao, nang hindi sinasaktan.
Plano niyang kumbinsihin siyang sumuko.
Na baguhin siya.
Habang maigting kaming nagpapatrolyo sa kagubatan,
binubuo ni Srinivas ang relasyon niya sa mga kamag-anak ng miyembro ng gang.
Binuksan niya ang headquarters, ang bahay niya, sa Gopinatham.
Nagugustuhan si Srinivas ng bawat tao sa Gopinatham.
Ang ibang opisyal, diretso sa kailangan nila.
Humingi sila ng tulong para mahuli si Veerappan.
Pero iba ang pamamaraan niya.
RESIDENTE NG GOPINATHAM
Nilinis niya ang templo at pinagawa.
Bumuo ng mga bahay para sa walang matirhan.
Nagbigay ng gamot sa mga may sakit.
Hinahatid ang mga buntis 'pag manganganak.
No'ng buntis ako, dinala niya rin ako.
Tunay na mabait na tao.
Hindi siya mabait na tao.
Nagpakitang-tao lang siya.
Gusto niyang malaman, bakit Diyos ang trato kay Veerappan,
at nalaman niya nga.
"Sobrang bait ni Veerappan at malapit siya sa lahat."
"Inaayos niya ang problema ng mga kabaryo."
"Kaya kapag ginaya ko ang ginagawa ni Veerappan…"
Kay Veerappan ba sila magtitiwala, o sa akin na DFO?
Galit na galit ang asawa ko kay DFO Srinivas.
P. SRINIVAS - VEERAPPAN
Naging malapit ang mga tao kay Srinivas at lumalabas ang impormasyon.
Umangat si Srinivas at naging pinuno ng STF.
BODHAMALAI 35KMS GALING SA GOPINATHAM STF CAMP
Halos isang buwan kaming nanatili sa paanan ng bundok ng Bodhamalai.
Taglagas noon.
"'Pag nagpunta kami r'on, walang makakahanap sa amin."
"May rasyon kami ng pagkain. 'Di na kailangang umalis."
Pagdating sa kagubatan,
sa bawat minuto,
tuloy-tuloy ang komunikasyon namin sa kalikasan.
Kinakausap nga ako nito ngayon.
Ang atensyon ng gang sa kalikasan ay tulad sa mga hayop.
Maaaring iba ang ginagawa ng buong gang,
pero ang pokus nila ay nasa galaw at tunog pa rin ng kagubatan.
Oras na umapak ang kalaban, alam na nila.
Maingay ang babbler, 'di ba? Nakita ng babbler ang mga pulis.
Isang kawan noon ang lumapit sa asawa ko at nag-ingay.
Sabi niya, "Narito ang mga pulis, takbo."
Grabe ang pakiramdam ko.
"Bakit ka nandito? Narito ang pulis, takbo!" sabi niya.
Perpekto ang impormasyong binigay kay Srinivas
na sa Bodhamalai siya naninirahan.
Sa lahat ng direksyon, ang radius na 25 km ng Bodhamalai
ay sakop ng Tamil Nadu Police at ng Karnataka Police.
Pero mahigpit ang bilin ni Srinivas sa mga pulis,
"Kapag nakita n'yo si Veerappan, hindi n'yo dapat patayin.
"Huwag n'yong paputukan si Veerappan."
Diretsa niyang sinabi ito.
"Veerappan, lumabas ka. 'Di kita babarilin."
Narinig kong tinawag ni DFO Srinivas ang asawa ko.
Mainit ang mga sandali.
Buntis din ako. Ano'ng magagawa ko?
Sabi niya, "Gumapang ka't maglakad."
"Pupunta tayo sa norte at tatakas."
At sa wakas bumaba kami sa Bodhamalai.
Biglang sabi ng asawa ko, "Dapat sumuko ka na lang."
"Sa sitwasyong 'to, wala akong magagawa kapag kasama kita."
"'Di ka sasaktan ng mga pulis dahil buntis ka."
Ilang buwan kang buntis no'n?
Walong buwan.
Sobrang emosyonal ng sandaling 'yon.
NATAKASAN NA NAMAN NI VEERAPPAN ANG PULIS
Dahil kay Srinivas, nakatakas muli si Veerappan.
Pinamumunuan ng kapulisan ang buong STF.
Pero isa siyang forest official.
Inuutusan niya ang mga pulis na huwag bumaril.
Galit na galit kami.
Puwede na naming barilin si Veerappan no'n.
Sasabihin ng mga tao,
"Dahil sinabi niyang huwag, 'di ako nagpaputok."
Hindi kaya tinatago nila ang kawalan ng kakayahan?
Medyo matapang na sagot.
Pero sa oras na 'yon,
napasuko ni Srinivas ang nasa 20 miyembro ng gang.
Sumuko kay Srinivas.
At nand'on sila sa bahay ni Srinivas sa Gopinatham.
Isipin mo 'yon, sa kuwartong 'yon, kasama ni Srinivas ang 20 sa kanila?
At may dahilan 'yon.
Gusto ni Srinivas na makipag-ugnayan sila sa natitirang sampu.
Para mahuli si Veerappan. May punterya si Srinivas.
Dalawang buwan ako sa ospital.
Isinilang ang bata sa ikasampung buwan.
Tumira ako sa bahay ng nanay ko
hanggang mag-walong buwan ang sanggol.
Isang araw,
papalapit si DFO Srinivas sa bahay. Nakita ko siya sa malayo.
Dala ng DFO ang baril niya gaya ng pagdala ng asawa ko.
Nakapila sa likod niya ang mga tao namin.
Kung paano sila lumakad sa likod ng asawa ko.
Sumama ang loob ko no'ng naisip ko kalaunan.
Marami akong naiisip para makabalik sa asawa ko.
'Di ako mabubuhay nang wala siya.
'Di ako mabubuhay nang 'di siya nakikita.
Mahal na mahal ko siya,
at nahumaling ako r'on.
May mensahe galing sa asawa ko
na iwanan ang bata sa mga magulang ko at sumama sa kanya sa gubat.
Niyakap ko ang anak ko't hinalikan.
Naluha ako.
Sabi ko, "Inay, pakialagaan ang bata pansamantala."
Sasama na ako sa kanya.
Hindi ako hinanap ng mga pulis.
Natatakot silang baka barilin sila ng gang.
'Di nila ako hinanap hanggang mag-umaga.
Tumakas pabalik ng gubat si Muthulakshmi
at lalo itong nagdulot ng pagkadismaya
na lumalala na sa loob ng STF.
'Di nagustuhan ng mga opisyal ng STF ang mga galaw ni Srinivas.
'Di nila nagustuhan ang pilosopiya niyang pagkakasundo.
At nauwi ito sa isang bangayan.
Dahil si Srinivas lang ang umabot sa ganito.
At wala man lang nahuling kaso ang iba.
Wala man lang napasuko kahit isa.
Dismayado na ang buong kapulisan ng Karnataka.
At para mawala ang pagkadismaya nila, sinisiraan nila si Srinivas.
Paboritong kapatid ni Veerappan si Mari.
Kinupkop siya ni Srinivas,
pinagtrabaho siya bilang nurse.
At mas tumindi pa ang tiwala ni Mari kay Srinivas.
Dati, pinapaupo niya si Mariyamma sa jeep niya nang alas sais o siyete ng gabi.
Nakikita ng mga tagabaryo, nakikita rin ng mga pulis.
At nagsimula silang magtsismisan.
Kahit mga konstable, nagtsitsismisan.
"May namamagitan kay Srinivas at Mariyamma."
May usap-usapan sa baryo.
Kabit daw si Mari ng DFO ayon sa mga tao.
Pero tingin ko, 'di siya ang tipo ng taong gagawa ng gano'n.
Dapat dinadasalan siya. Sobrang tapat niyang tao.
PINUNONG PANG-ISPIRITWAL
Matabil ang dila ng nagpakalat ng kuwentong iyon.
Sa Kannada, may salitang tinatawag na "gaalimath."
Kumalat 'yon. Kahit saan.
Ang gaalimath…
Sasabihin ni X kay Y, Sasabihin ni Y kay Z at A.
Sasabihin ito ni A, kay B, C, D, at iba pa.
Ilang ulit itong nagpasalin-salin.
-Nakarating ito kay Veerappan. -Mismo.
Tama nga.
Sinulatan niya mismo si Mariyamma.
"Alam ng buong mundo ang pangalang Veerappan."
"Sikat ako sa buong mundo ngayon."
"Hawak ko ang kagubatan. Ako ang batas sa gubat."
"At ano'ng ginagawa mo riyan sa baryo?"
"May nangyayari sa inyo ng kalaban kong si Srinivas."
"Kung kapatid talaga kita,
buhusan mo siya ng kumukulong mantika at patayin."
"Gawin mo kung kapatid kita. Kung hindi, ayaw na kitang makita."
Samantala, ininteroga ng pulis si Mari
sa pakikipag-usap sa kapatid niya,
"Di ka magsasalita hangga't 'di ka kinukuryente."
Tinakot nila siya.
Natakot ang bata.
Nawalan ng pag-asa ang bata.
May batang nagsabi sa akin, "Uminom ng lason si Mariyamma."
"Kausap ko lang siya kanina!" sabi ko.
"Hindi, uminom siya ng lason."
Sa kabilang kalye, may balon.
Pumunta siya't sumandal sa balon.
Umiiyak siya.
Pinuntahan ko siya.
"Sino'ng nagsabi nito?"
"Bakit mo ginawa?" Tanong ko, umiyak siya.
Dinala siya sa ospital, pero 'di na siya umabot.
Binalik siya nang patay, tapos dumating ang DFO.
Nag-alok ang iba na bubuhat sa bangkay kapalit niya.
Sabi, "Huwag kayong lalapit."
"Bubuhatin ko ito hanggang sa libingan."
Naalala kong umiiyak ang officer hanggang sa libingan, na parang kanina lang.
Parang magkamag-anak sila.
Lumabas sa diyaryo ang balita, dalawang araw ang nakalipas.
'Di makakain ang asawa ko no'ng araw na 'yon.
Umiiyak siyang mag-isa.
Naniniwala siyang ang DFO ang dahilan ng pagkamatay.
Kasi, ginigiit na sa kanya
ng mga kasama niya sa forest department
sa buong estado na, "Nanganganib ang buhay mo."
"Iwan mo na ang paghuli kay Veerappan sa mga pulis."
"Dahil nanganganib ka, 'di ka makakapag-isip."
Ano'ng ginawa niya? May iba pala siyang plano.
Sabi niya, "Sir, 15 na araw pa."
Bakit 15 na araw?
Hinihintay pa niya si Arjunan.
KAPATID NI VEERAPPAN
Pinlanong gamitin ni Srinivas si Arjunan
para makumbinsi ang kapatid niyang
itigil na ang buhay kriminal.
Naniwala si Arjunan sa DFO.
"Pakiusap, sumuko ka na. 'Di kami mabubuhay nang payapa dahil sa 'yo."
"Kita mo, patay na si Mari."
"Naaapektuhan na ang buong pamilya."
"Sumuko ka na at magbagong-buhay para sa ikabubuti ng lahat."
Sabi ng asawa ko,
"Sige, susuko na ako."
"Pumunta ka't isama ang DFO at ipakita sa akin."
Mula sa Gopinatham, naglakad si Srinivas, anim na kilometro.
Mabilis na naglakad sa unahan namin si Arjunan at ang DFO.
Noong nagsimula na kami, nadulas at nahulog ang DFO.
Sabi ko, masamang pangitain.
"Mamamatay rin naman tayo, tara na!"
Ano pa'ng sasabihin ko?
Sumama na lang ako.
RESIDENTE NG GOPINATHAM
Narating namin ang ilog na tatawirin.
Lubog ang paa namin sa tubig kaya tumawid kaming basa.
Umapak sa ugat ng puno ang DFO nang nakatsinelas.
Hinuhugasan niya ang paa niyang maputik.
Tatlong putok.
Unang putok, at 'yon, tumumba siya.
Akala ng DFO na 'yon susuko ako pagkatapos ng lahat ng ginawa niya sa akin.
Paano ako susuko sa tarantadong ito?
Matagal ko nang hinihintay ang araw na ito.
Hinila ko ang mga braso niya at pinutol ko.
Para lang sa medalya at pangaral,
ano'ng drama itong ginawa mo?
Dahil sa kanya, namatay ang kapatid ko.
Nilagyan ko ng gasolina ang katawan niya
at sinunog ko.
Di pa rin mawala-wala ang galit ko.
Kaya pinutol ko ang ulo niya.
Tinago ko ang ulo niya bilang alaala.
May mga nakita akong taong…
Hindi na sila mababago. Wala nang pagbabagong usapan.
Kahit ano pa'ng pasilidad ang ibigay mo,
may mga ugaling 'di na mababago.
Ang sama sa pakiramdam.
Pakiramdam mo, "Inaasahan namin 'yon. 'Di siya makikinig."
"Inaasahan namin. 'Di siya nakinig."
Sa buong oras na 'yon, ito ang paulit-ulit na sinasabi ng lahat.
Dinala nila siya sa kampo.
Kaming mga babae, humawak sa kanya, at umiyak.
Mabait ang namatay, sa loob namin.
Paninira ba ang habol? Paglikha dapat.
Bakit sumira ka ng buhay?
Hindi 'yon gawa ng matapang na tao. Kahit sino pa 'yon.
Wala na raw ang ulo.
Mukha niya ang katangi-tangi.
Ang mata, ang ngiti.
Sobrang ganda.
Ano pa'ng titingnan kung wala na ang kagandahang 'yon?
Naramdaman siguro ni Veerappan na ginawan siya ng mali,
pero bakit mali rin ang sagot niya?
Bakit? Dahil matatanggal ang tinik gamit ang isa pang tinik.
Akka, nagkagulo na mula rito.
'Di ba talaga mapipigilan 'yon?
Tagapagsalin ng Subtitle: YobRivera