ESPLENDIDE HOTELA MARSEILLA
Beste bat?
Ez, eskerrik asko.
Kafe bat, mesedez.
Ezkonduta.
Zure buruarekiko konfiantza miresten dut, baina ez zaitut seduzitu nahi.
Irtenbide bat aurkitu omen duzu.
Lagun britainiar asko Frantzian harrapatuta daude
Dunkerque-ko erretiraz gero.
Gehiegi.
Laguntza behar dute.
Gerra-preso britainiarrak Frantziatik ateratzea nahi duzu? AEBkoa naiz.
Hain zuzen.
Britainia Handia gerran eta setiatua dago.
Frantzian libreki aritu daitezkeen aliatuak behar ditugu.
- Andereño... - Margaux.
Margaux, nire herrialdea ofizialki neutrala da gerra honetan.
Berlinetik idatzi zenituen artikuluak irakurri nituen The New York Times-en.
Ondo dakit AEBren neutraltasunari deritzozuna.
Iradokitzen ari zarena...
traizioa da.
Benjamin jauna?
Ai, barkatu. Espero dut axola ez izatea. Zure lanari buruzko galdera bat dut.
Zer zabiltza hemen?
Jakin-mina dut.
Ea.
Masan ekoizten direnean objektu paregabeen aura desagertzen bada,
nora doa?
Galdera interesgarriagoa litzateke:
zer gertatzen da gaizkiaren indarrek
barreiatzen dituzten objektu paregabeen aurarekin
ezagutzen dugun mundua suntsituta eta txikituta izaten ari den artean?
Baina, egunen batean,
zati guztiak berriro elkartuko ditugu, puzzle bat balitz bezala.
Eta prozesu horri tikkun olam deritzo.
Tikkun olam.
Hain zuzen.
Zuena bezalako erresistentzia-taldeak finantzatu nahi ditugu.
Larrialdiko Salbamendu Batzordea laguntza-erakundea da.
Indarkeria saihestea dut helburu, ez handitzen laguntzea.
- Ba lagundu gure mutilei. - Ezin dut.
Ikusten duzu berokia daraman gizon hori?
Marseillako polizia-burua da. Sarekada bat egingo du hemen.
Noiz?
- Minutu batzuk barru. - Zer?
Egunkari italiarra duen hori haren gizonetariko bat da.
Baita harrera-lekuan hizketan dauden bi bufandadunak
eta zapatak garbitzen ari dizkiotena ere. Erretzen ari dena.
Laurak buruaren seinalearen zain daude.
Ez dakizu.
Itxaron eta ikusiko duzu.
Larbi Ben Barek. Ikusi duzu haren lorpena?
- Nor? - Larbi Ben Barek.
Marseillako Perla Beltza. Ez duzu futbola gogoko?
Ez.
Hotel honetan sarekada bat egitear daude.
- Zer? - Gureak atera behar ditugu.
Benjamin jauna eta beste batzuk Banyulsera doaz trenez gaur.
Gauean Pirinioak gurutzatuko dituzte.
Bidali ezazu Lisarengana. Badakit besteak gau baterako non sartu.
Hala ere, Mary Jayne goian al dago?
Ez al dira bikainak? Denak mahats-biltzaileak bezala jantziz gero,
Lisak jendea egunez eraman ahal izango du.
Eta guztiek daramatzaten bota zahar horiek baino askoz erosoagoak dira.
- Ez zaizkizu gustatzen? - Txikiegiak dira.
Nik ez ditut inoiz kenduko.
Baina ez egin ihes haiekin AEBra.
Ez, ez noa inora.
Aita nirekin oso haserre badago ere.
"Marseilla ez da egokia zu bezalako emakume estatubatuar batentzat".
Zu bezalako emakume estatubatuar batentzat?
Badakizu.
Ez dago turista estatubatuar askorik.
Barkatu, ni ez naiz turista bat.
- Ez. - Zergatik egiten duzu barre?
Ez du graziarik.
Benetako ardurak ditut hemen. Jendeak nirekin kontatzen du.
Bai, nik zurekin kontatzen dut.
Iseka egiten ari didazu?
Ez nizuke sekula iseka egingo.
- Poliziak sarekada bat egingo du. - Zer...?
Polizia!
Agiriak!
Zer gertatzen ari da?
- Hoteleko zuzendaria? - Ez. Varian Fry.
Larrialdiko Salbamendu Batzordeko zuzendaria.
Hoteleko bezero batzuk gure babespean daude.
Ez dute nahikoa pairatu? Hau ez da lege-haustea.
Kanpotar kriminalak dira, jauna.
Errefuxiatuak!
Gauza bera da!
- Benjamin jauna, jantzi. - Zer gertatzen da?
Azkar. Polizia hemen dago.
Polizia!
Polizia, ireki atea!
Ireki! Polizia!
Ireki atea!
Ospa! Perbertitu halakoa! Ospa hemendik!
Ospa hemendik!
Begira! Gutxienez hiru pertsona batera sar ditzakegu. Igogailuan jaitsi ditzaket.
- Ezkutaleku ona da? - Ez gara ezkutatzen ari.
Kaka zaharra!
Espartinak!
Oraintxe nator.
Ea. Tori. Hauek haientzako dira.
Besteak ezkutatu, ados?
- Eskerrik asko. - Zuri.
Eta, gero, zer?
Zure bila joango naiz zauden lekura.
Ondo.
- Zer da hau? Nora goaz? - Ikusiko duzu.
Ezin dut jarraitu. Ez dut liburua bukatu. Idatzi behar dut.
Benjamin jauna, zure ideiak hemen daude.
Zure bizitzak eskuizkribu batek baino gehiago balio du.
Bai.
Kaka!
Goazen.
Zatozte.
- Itxaron. Ez dut ezer ikusten. - Ixo!
Non gaude?
Benetako Marseillan.
- Mila esker. - Ez horregatik.
Goazen!
Kaixo.
Eskerrik asko.
Walter Benjamin, Julius Berger. Lisa Fittko.
Zatozte nirekin.
Zuretzat eta zuretzat.
André, Max, Jacqueline, gera zaitezte hemen
eta ni sartuko naiz lehena.
Zer da toki hau?
Amesten ari zara, Max.
Maleta bat nintzela amestu dut.
Ez da amets bat izan, benetan gertatu da.
Kaixo?
Kaixo.
Varian...
Ez, mesede bat eskatzeko etorri naiz. Larrialdi bat da.
Ez zaude bakarrik?
Kaixo! Mary Jayne Gold naiz. Varianekin egiten dut lan.
Lovegrove. Thomas Lovegrove.
Sarekada bat egon da gure hotelean. Ez nekien errefuxiatuak nora eraman.
- Zure etxea da hau? - Oraingoz.
- Zenbat bizi dira hemen? - Bat.
Bat? Zenbat gela dituzu etxe honetan?
Zenbat? Hamar? Hamabost?
- Gutxienez. - Gaur hemen gera gaitezke?
Nahi duzuen arte.
Ez. Gau bat bakarrik beharko dugu.
- Zenbat kobratuko diguzu? - Itxaron...
Varian, pentsa ezazu zenbat jende ezkuta dezakegun hemen.
Bretondarrak eta Max Ernst gurekin ditugu.
Mahlertarrak, manntarrak, levinetarrak eta fraibergtarren umeak sar ditzakegu,
eta portutik 20 minutura bakarrik gaude.
Batzordeak ez du onartuko gu etxalde batean bizitzea.
Batzordea New Yorken dago! Ez du jakin behar.
Polizia gutariko batzuen atzean dabil. Orain gu ere omen gara iheslariak.
Begi-bistan ezkutatuko gara. Etxalde hau ezin hobea da guretzat.
Ez da bidezkoa bera arriskuan jartzea ez badu gurekin lan egiten.
Egia esan, arriskuarekin eroso nago.
- Gera zaitezte. - Primeran. Listo!
- Erakutsiko diguzu? - Aurrera.
Eutsi samurtasunari, azpian arantza zorrotzak daude.
Bere abestietan, barraskiloak armadura galdu du,
baina gutunontzi bat aurkitu du.
Euria goitik behera erortzen da.
Lasterrek eramaten dute, zintak bezala.
Hodei gris-beltzak sardinen azalean islatzen dira.
Engainatuta, bere gerriko minaren eskuetan.
Ondo zaude?
- Min eman dizute? - Ez.
Dena eraman dute.
Ez, dena ez.
- Dena prest? - Guztiak ohean daude.
Mary Jayne.
Uste genuen baino diru gehiago beharko dugula uste dut.
Bulego berri bat eta garraioa behar dugu.
Arazorik ez.
- Ziur zaude? - Ez kezkatu.
Ni arduratuko naiz, Varian.
Eskerrik asko.
Asko pozten nau gaur guztiok ohe batean lo egiteak.
Beraz, mila esker, Thomas.
Nola dakigu ez zarela Gestapoko satorra?
Ni? Kibbutz batean hazi nintzen.
Tira, amabitxi maitagarria agertu da etxe huts batekin krisi-garaian.
Agian otso bat da.
Ez, Europan harrapatuta geratu zen ere gerra hasi zenean.
- Ez da Gestapoko satorra. - Amabitxi maitagarria agian bai.
Ez, benetan.
Ezagutzen dut.
Nondik?
Nondik ezagutzen duzue elkar?
Duela bost urte, Berlinen, naziek gizon judu errugabe bat
basakeriaz eraso zuten taberna batean. Laguntzen saiatu ziren bakarra izan ginen.
Garagardoa edaten ari zela, eskua labana batez zeharkatu zioten. Odol...
The New York Times-entzako istorioa idatzi nuen, baina kasurik ez.
Une hartan...
jakin nuen gerra hau...
beste gerrak ez bezalakoa izango zela.
Lagun diezazueket?
Ez, eskerrik asko, lasai. Eseri.
Ez da handia, baina erosoa da.
Gure amaren janaria baino ez da falta.
Mila esker, Paul.
Anaia, ez diozu onena erakutsi.
Egun luzea izan duzu.
Horrela hobeto.
Ezin dugu hau egiten jarraitu.
Zure emaztearengatik?
Ez. Eileenek ondo daki nor naizen.
Mary Jaynengatik, hemen alboan daudenengatik
eta pasilloko geletan daudenengatik.
Nire bizitzako bi aldeak bereizi behar ditut.
Zure bi aldeak?
Hau da...
alde pertsonala
eta profesionala.
Zer pentsatuko lukete?
Hemengo hormak oso lodiak dira.
Ez, benetan.
Ondo da.
Gold andereñoa, sentitzen dut. Ez daukazu atera nahi duzun diru kopurua.
Astero bidaltzen didate dirua Chicagoko Bigarren Banku Nazionaletik.
Aste honetan, ezer ez.
Tira, ziur gaizki-ulertu bat dela.
Konpontzen dudan bitartean, aurrerakina emango didazu?
Tamalez, ezinezkoa da.
- Barkatu? - Ez duzu dirurik kontuan.
Hilabeteak daramatzat bezero baliotsua izaten.
Oraingoz, hau da geratzen zaizun bakarra.
Mesedez.
Eskerrik asko!
Jesus!
Nahi zutena aurkituko zuten?
Ezetz espero dut.
Bai.
- Honekin lagunduko didazu? - Bai.
Ea...
Max Ernst.
Pasaporteak.
Zerrenda?
Bai.
Kosta Urdina trenez zeharkatzen genuen duela hainbat urte.
Lehen klasean. Nire abokatu-langela primeran zihoan.
Eztitan nengoen. Nork zekien dena hain azkar pikutara joango zela?
Nik ez.
1933an lana eskaini zidaten Palestinan,
baina uko egin nion. Ez nuen basamortuan bizi nahi.
Agian okertu nintzen.
Erabaki oker askok eraman gaituzte une honetara.
Erabaki okerrak
aurrerapen narratiba gisa gaizki ulertuak!
Atzera ez begiratzen saiatzen naiz.
Nik ezin dut beste ezer egin.
Baldin eta aurrera egiten baduzu!
Aurrera egiterakoan, zaborra uzten dugu atzean.
Hori baino ez.
Historia
aurrera garaman haizea da, bidean dagoen dena zabor bihurtzen duena.
Zatoz.
Lagunduko dizut.
Eskerrik asko.
Nongoa zara?
- Berlinekoa. - A, Berlinekoa.
1933an joan nintzen.
Nora joan zinen?
Nire arreba Ursula eta biok Parisera joan ginen.
Gero, Trieste, Londres eta Sevillara,
eta Parisera berriz.
Eta familiako besteak?
Aita Hitler boterera ailegatzear zegoela hil zen.
Eta... Tira, dakidan azkena da
ama eta arreba txikia, Eva, Londreserako bidean zeudela.
Baina...
egia esan...
ez dakit heldu ziren ala ez.
Eta ez... Ez dakit nola jakin.
Agian ez dut jakin nahi.
Erritmo honetan, ez dugu argitu baino lehen gurutzatuko.
Barkatu, ezin dut azkarrago joan.
Ba itzul gaitezen.
Banyulsera?
Harrizko etxe bat dago lo egiteko.
Duela gutxi utzi dugu atzean. Ez dago hain urrun.
Ezin dut etxe horretara itzuli. Nahiago nuke gaua hemen emango banu.
Hemen?
Hementxe bertan.
Argitzerakoan etorriko gara zure bila.
Gabon.
Ez al zaitu inoiz gogaitzen?
Zerk?
Jendea hemendik hamar metrotara hondartzan gosez hiltzeak.
Herrialde hau pikutara doa. Barkatu horrela hitz egitea.
Normala da aitak zu itzultzea nahi izatea.
Tira, Chicagon ez dago horrelako xanpainik.
Horregatik zaude hemen?
Mintzatu al zarete?
Oraindik ez.
Zer esan zuen azaldu ez zinenean?
Ja ez dit lagunduko.
Berarekin mintzatuko zara, mesedez? Esan ez dagoela kezkatzerik.
Arazoa da berarekin ados nagoela.
Benetan nahi duzu joatea, Graham?
- Nik? - Bai.
Ez al duzu nire mira izango?
Benjamin jauna.
Benjamin jauna!
Zer gertatzen da?
Morfina apur bat hartu nuen
lokartzen laguntzeko.
Ez jolastu horrekin.
Lasai, ondo dakit zer egiten dudan.
Egun on.
Ea...
goazen.
Benjamin jauna...
Non ibili zara?
Lanean.
Nola heldu zara hona?
Varianekin.
Atzo bulego bat aurkitu genuen.
Altzariz hornitu dugu. Erabiltzeko prest dago.
Elkarrizketak antolatzen hasiak gara. Berria zabaltzen ari da.
Primeran.
- Bai. - Ea, sartuko al zara?
Hemen bizi zara, baina ez duzu gaua hemen eman.
Hemen geratzen ari naiz, eta zu ere gera zaitezke.
Bai, jakina.
Lagundu nahi diogun jendetik ordu erdira dagoen etxalde batean.
Agian zu baino erosoago nago honelako toki batean.
Etxe honek 26 gela ditu, eta hazi nintzen etxeak, 30.
Aizu, MJ.
Mesedez. Zergatik ez...?
Zu...
Zu ikusteko etorri naiz.
- Bainu bat hartu behar dut. - Ondo. Bai, noski.
Igarotze-bisak, mesedez.
Argi dago arazoren bat dagoela.
Lasai egon.
Atzo goizean itxi zuten muga. Nola heldu zarete honaino?
Frantsesek pasatzen utzi ziguten.
Hemen alboan hotel bat dago. Han geratu hau konpondu arte.
Ondo da.
Ene, zigarro bat behar dut.
Bat emango didazu?
Eskerrik asko.
Zer moduz gaua?
Ez izan lotsatia.
Emakume modernoa dirudizu.
Kontzientzia presbiterianoa duen emakume modernoa.
Aitak ez dit diru gehiagorik emango.
- Zergatik? - Ni etxera itzultzera behartzeko.
Zure mira handia al du?
Ozta. Ez, bere ospeak baino ez du kezkatzen.
Ez du nahi alaba Marseillatik herri xumearekin ibiltzerik.
Badakizu itzuliz gero gertatuko dena?
Amak Michigan aintziraren hondoa miatuko du
bere alaba birrotxarekin ezkondu nahi den gorpu edo dibortziatu baten bila.
Eta gero bizitza osoa emango dut klubean bridge- an jolasten.
Baina, itzuliz gero, aitak funtsa desblokeatuko luke
eta Variani dirua bidali ahalko nioke Chicagotik.
Bulego berriak ordaintzen lagundu ahalko nuke. Guztiak elikatu nitzake.
Tren-txartelak lor nitzake eta...
Ez dakit. Agian Batzordeak ni baino gehiago behar du dirua.
Ni ez nintzateke hain ziur egongo.
Ez esan Variani, arren.
Agintzen dizuet zerbait bururatuko zaidala berari huts egin baino lehen.
Agian ez duzu egin behar.
Egin zer?
Ez etxera joan ez inori huts egin.
Benjamin jauna.
Nire eskuizkribuak...
Estatu Batuetara iritsi behar du.
Zaindu nire maletatxoa, ados?
Zeuk eramango duzu maletatxo hori AEBra, Benjamin jauna.
Nirekin edo ni gabe.
Hitzematen didazu?
Hitzematen dizut.
Bulgarian jaio, baina Hanburgora joan nintzen bigarren hezkuntza eta gero.
Emaztea, Jana, autobusean ezagutu nuen.
Frantziara joan behar izan nuen gure auzokoekin,
baina orain ez dakit non dauden.
Ezer gabe jaio nintzen.
Onena nintzen izandako lan guztietan.
Gero neure lantegia sortu nuen. Gero beste bat.
Langileak duintasunez tratatzen nituen.
Zorrak ordaintzen nituen.
Ahizparekin bizi nintzen. Etxean egiten nuen lan.
Egun batean, atzetik genituela jakin nuen.
Senarra eta semea hil zizkidaten nazien inbasioan.
Ez dakit zergatik ez ninduten hil.
Denak desagertu ziren. Neba.
Ahizpa.
Ama.
Ez dakit nebari zer gertatu zaion.
Artista profesionala, politikaria edo argitaratutako akademikoa al zara?
- Ez. - Europarra naiz. Guztiok gara europarrak.
Jostuna naiz.
Ama naiz.
Gure gurasoak hil dira.
- Ez dut familiarik.
- Lagunduko didazue? - AEBra joan behar dut.
Edozer egingo dut familia salbatzeko.
- Lagunduko didazue? - Lagundu.
Toki seguru bat behar dut zoramen hau amaitu arte.
Lagunduko diguzue?
Artista profesionala, politikaria edo argitaratutako akademikoa al zara?
Arkatz bat utziko didazu?
Jakina.
Zer deritzozu?
Oso gogoko dut.
Ez ditut karikaturak soilik egiten. Edozer marraz dezaket.
Ez dakit lagun diezazukegun.
Mesedez. Agian nik zuei lagun diezazueket.
Artea ikasi nuen. Gelako onena ohi nintzen.
Barkatu. Unetxo bat emango didazu?
Varian?
- Bai? - Kontsuletxeko norbaitek deitu du.
Pattersonek?
Haren ondoko batek.
Premiazkoa dela esan du.
- Ziur tranpa bat ez dela? - Espainiarrek joaten utziko digute.
Trena hartu behar dugu iritziz aldatu baino lehen.
Non dago Benjamin jauna?
Benjamin jauna!
Esna zaitez! Joan gaitezke.
Benjamin jauna, esna zaitez!
Benjamin jauna, esnatu!
Walter...
Irtenbiderik ez duen egoera honi azkena ematea da nire aukera bakarra.
Arraioa!
Nire bizitza
inork ezagutzen ez nauen Pirinioetako herrixka batean amaituko da.
Lisa,
gure trena.
Arrazoi duzu.
Fry jauna.
Ezagutzen zaitut.
Kontsulordea?
Bingham. Hiram Bingham.
Mila esker nirekin elkartzeagatik.
Entzungo ez zigutela ziurtatu nahi nuen.
- Esan. Lanera itzuli behar dut. - Noski.
Gure politika berria zuzenean azaldu nahi nizun.
Politika berria? Ene, arazoak ditugu zaharrari jarraitzeko.
- Entzun. - Lanez gainezka gabiltza.
Berri on bakarra atzo Benjamin atera genuela da.
Tira, berri aparta da hori.
Pattersonek ez daki hemen nagoela.
Aurrerantzean, gure bisa-politika berria nigana jotzea da.
Zergatik?
Patterson ez dago zuen kausaren alde. Gaur goizean hauxe esan dit:
"Gorririk, gerra-preso britainiarrik eta judurik ez. Letreiatzea nahi duzu?".
Ez dakit zer berri jaso duzun New Yorketik.
Badakit Ingalaterrarako Kindertransport- a bertan behera utzi dutela.
Eta Estatu Batuek ez dute inola ere ume errefuxiaturik hartu nahi.
Emaztea festa batean egon zen DCn eta goi-mailako batek broma bat egin zuen.
"Mila ume judu?
Mila heldu itsusi baino ez dira bilakatuko". Hori esan zuen.
Estatu Batuetako Gobernua nahita geroratzen ari da
inori ez zaiolako axola suntsipena hastea.
Ahalik eta jende gehien atera behar duzu. Ja.
Bai, badakit.
Pozten nau kontsuletxean oraindik lagunak izateak.
Ez dituzue lagunak, Fry jauna.
Ni naiz bakarra.
Ez urduritu.
Nagusiak zure galderei erantzungo die.
Non dago?
Hementxe.
Mary Jayne, Margaux aurkezten dizut.
Kaixo.
- Erretzen al duzu? - Ez, eskerrik asko.
Zer pena.
Gehiago daude.
Gurekin lan egin.
Zuekin lan egiteko?
Espioi gisa?
Ez dut prestakuntzarik.
Ez?
Badakizu gizon baten aurrean makurtzen
bera eroso egoteko, zu ez bazaude ere.
Barkatu, zer?
Gela batean leku gehiegi hartzen ez duzula ziurtatzen dakizu.
Eta zure sentimenduak ezegokiak direnean irensten
eta haserre zaudenean mihia bridatzen dakizu.
Ziur jendearen urtebetetzeak,
abesti gogokoenak eta xehetasun guztiak gogoratzen dituzula
inork eskatu gabe.
Oker nabil?
Eskerrik asko.
Eta arriskutsuak suerta daitezkeen egoeretan
zure adimena gutxiesten ez duzula esaten badidazu,
ba...
ez dizut sinetsiko.
Esango nuke bizitza osoa daramazula honetarako prestatzen.
Guztiok bezala.
JULIE ORRINGER-EN NOBELAN OINARRITUTA
TELESAIL HAU BENETAKO JENDEARENGAN ETA GERTAKARIETAN INSPIRATUTAKO FIKZIOA DA
Azpitituluak: Yara Prieto Ortiz